ਸ਼੍ਰੀਗਰੁਡਮਹਾਪੁਰਾਣਮ੍ ੭ ਸ਼੍ਰੀਕृष੍ਣ ਉਵਾਚ । ਪਾਰ੍ਵਤ੍ਯਾਨਨ੍ਤਰੋਤ੍ਪਨ੍ਨ ਇਨ੍ਦ੍ਰੋ ਵਚਨਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ । ਇਨ੍ਦ੍ਰ ਉਵਾਚ । ਤਵ ਸ੍ਵਰੂਪਂ ਹृਦਿ ਸਂਵਿਜਾਨਨ੍ ਸਮੁਤ੍ਸੁਕਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ਸ੍ਤਵਨੇ ਯਸ੍ਤੁ ਮੂਢਃ । ਅਜਾਨਤਃ ਸ੍ਤਵਨਂ ਦੇਵਦੇਵ ਤਦੇਵਾਹੁਰ੍ਹੇਲਨਂ ਚਕ੍ਰਪਾਣੇ ॥ ੩,੭.
ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਪਾਰਵਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੰਦਰ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਇੰਦਰ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਜੋ ਮਨ ਵਿੱਚ ਤੇਰੀ ਅਸਲ ਸੁਰਤ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਵੀ ਤੈਨੂੰ ਸਤੁਤੀ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਅਣਜਾਣ ਹੋ ਕੇ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਹੇ ਚਕ੍ਰਧਾਰੀ, ਉਹ ਸਤੁਤੀ ਸਿਰਫ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਹੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਤਥਾਪਿ ਤਦ੍ਵੈ ਤਵ ਨਾਮ ਪੂਰ੍ਵਂ ਭਵੇਤ੍ਤਦਾ ਪੁਣ੍ਯਕਰਂ ਭਵੇਦਿਤਿ । ਰੁਦ੍ਰਾਦਿਕਾਨਾਂ ਸ੍ਤਵਨੇ ਨਾਸ੍ਤਿ ਸ਼ਕ੍ਤਿਸ੍ਤਦਾ ਵਕ੍ਤਵ੍ਯਂ ਮਮ ਨਾਸ੍ਤੀਤਿ ਕਿਂ ਵਾ ॥ ੩,੭.
ਫਿਰ ਵੀ, ਤੇਰਾ ਨਾਮ ਪਹਿਲਾਂ ਲੈਣ ਨਾਲ ਹੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਰੁਦ੍ਰ ਆਦਿ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਨ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਸਿੱਧਾ ਆਖ ਦੇਵੇ ਕਿ 'ਮੈਂ ਇਹ ਯੋਗਤਾ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ।'
ਗੁਣਾਂਸ਼ਤੋ ਦਸ਼ਭੀ ਰੁਦ੍ਰਤੋ ਵੈ ਸਦਾ ਨ੍ਯੂਨੋ ਮਤ੍ਸਮਃ ਕਾਮਦੇਵਃ । ਜ੍ਞਾਨੇ ਬਲੇ ਸਮਤਾ ਸਰ੍ਵਦਾਸ੍ਤਿ ਤਥਾਃ ਕਾਮਃ ਕਿਂ ਚ ਦੂਤਃ ਸਦੈਵ ॥ ੩,੭.
ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਰੁਦ੍ਰ ਤੋਂ ਦਸ ਗੁਣਾ ਘੱਟ ਹਾਂ; ਕਾਮ ਮੇਰਾ ਬਰਾਬਰ ਹੈ। ਗਿਆਨ ਤੇ ਤਾਕਤ ਵਿੱਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਮਾਨਤਾ ਹੈ, ਤੇ ਕਾਮ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੇਰਾ ਦੂਤ ਹੈ।
ਏਵਂ ਸ੍ਤੁਤ੍ਵਾ ਦੇਵਦੇਵੋ ਹਰਿਂ ਚ ਤੂष੍ਣੀਂ ਸ੍ਥਿਤਃ ਪ੍ਰਾਞ੍ਜਲਿਰ੍ਨਮ੍ਰਭੂਰ੍ਧਾਂ । ਤਦਨਨ੍ਤਰਜੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਅਹਙ੍ਕਾਰਿਕ ਊਚਿਵਾਨ੍ ॥ ੩,੭.
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਰੀ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਬੋਲਿਆ।
ਅਹਙ੍ਕਾਰਿਕ ਉਵਾਚ । ਨਮਸ੍ਤੇ ਗਣਪੂਰ੍ਣਾਯ ਨਮਸ੍ਤੇ ਜ੍ਞਾਨਮੂਰ੍ਤਯੇ । ਨਮੋऽਜ੍ਞਾਨਵਿਦੂਰਾਯ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੇਨਂਤਮੂਰ੍ਤਯੇ ॥ ੩,੭.
ਅਹੰਕਾਰ ਵਾਲੇ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਸਾਰੇ ਗਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਗਿਆਨ ਦੇ ਰੂਪ ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਅਜ্ঞান ਤੋਂ ਦੂਰ, ਬ੍ਰਹਮ, ਤੇਰੀ ਅੰਤਹੀਣ ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
ਇਨ੍ਦ੍ਰਾਦਹਂ ਦਸ਼ਗੁਣੈਃ ਸਰ੍ਵਦਾ ਨ੍ਯੂਨ ਉਕ੍ਤੋ ਨ ਜਨਿ ਤ੍ਵਾਂ ਸਰ੍ਵਦਾ ਹ੍ਯਪ੍ਰਮੇਯ । ਤਥਾਪਿ ਮਾਂ ਪਾਹਿ ਜਗਦ੍ਗੁਰੋ ਤ੍ਵਂ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਦਿਵ੍ਯਂ ਹ੍ਯਾਯਤਨਂ ਚ ਵਿष੍ਣੋ ॥ ੩,੭.
ਇੰਦਰ ਨੇ ਆਖਿਆ ਕਿ ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਸ ਤੋਂ ਦਸ ਗੁਣਾ ਘੱਟ ਹਾਂ, ਪਰ ਤੂੰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਅਣਗਣਤ ਅਤੇ ਕਦੇ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ। ਫਿਰ ਵੀ, ਹੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ, ਹੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ, ਮੈਨੂੰ ਰੱਖਿਆ ਕਰ, ਮੈਨੂੰ ਦਿਵਿਆ ਵਾਸ ਦੇ।
ਆਹਙ੍ਕਾਰਿਕ ਏਵਂ ਤੁ ਸ੍ਤੁਤ੍ਵਾ ਤੂष੍ਣੀਂ ਬਭੂਵ ਹ । ਤਦਨਨ੍ਤਰਜਾ ਸ੍ਤੋਤੁਂ ਸ਼ਚੀ ਵਚਨਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥ ੩,੭.
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਤੁਤੀ ਕਰਕੇ, ਅਹੰਕਾਰ ਵਾਲਾ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਸ਼ਚੀ ਨੇ ਸਤੁਤੀ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ।
ਸ਼ਚ੍ਯੁਵਾਚ । ਸਂਚਿਨ੍ਤਯਾਮਿ ਅਨਿਸ਼ਂ ਤਵ ਪਾਦਪਦ੍ਮਂ ਵਜ੍ਰਾਙ੍ਕੁਸ਼ਧ੍ਵਜਸਰੋਰੁਹਲਾਞ੍ਛਨਾਢ੍ਯਮ੍ । ਵਾਗੀਸ਼੍ਵਰੈਰਪਿ ਸਦਾ ਮਨਸਾਪਿ ਧਰ੍ਤੁਂ ਨੋ ਸ਼ਕ੍ਯਮੀਸ਼ ਤਵ ਪਾਦਰਜਃ ਸ੍ਮਰਾਮਿ ॥ ੩,੭.
ਸ਼ਚੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਮੈਂ ਸਦਾ ਤੇਰੇ ਪਦਮਾਂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਨੂੰ ਸੋਚਦੀ ਹਾਂ, ਜੋ ਵਜਰ, ਅੰਕੁਸ਼, ਧਵਜ ਅਤੇ ਕਮਲ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਵਾਕ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਵੀ ਤੇਰੇ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਧੂੜ ਨੂੰ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਨਹੀਂ ਰੱਖ ਸਕਦੇ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੀ ਹਾਂ।
ਆਹਙ੍ਕਾਰਿਕਪ੍ਰਾਣਾਚ੍ਚ ਗੁਣੈਸ਼੍ਚ ਦਸ਼ਭਿਃ ਸਦਾ । ਨ੍ਯੂਨਭੂਤਾਂ ਚ ਮਾਂ ਪਾਹਿ ਕृਪਾਲੋ ਭਕ੍ਤਵਤ੍ਸਲ ॥ ੩,੭.
ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਅਹੰਕਾਰ ਵਾਲੇ ਤੋਂ ਜੀਵਨ ਤੇ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਦਸ ਗੁਣਾ ਘੱਟ ਹਾਂ, ਮੈਨੂੰ ਰੱਖਿਆ ਕਰ, ਹੇ ਦਇਆਲੂ, ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਪਿਆਰੇ।
ਏਵਂ ਸ੍ਤੁਤ੍ਵਾ ਸ਼ਚੀ ਦੇਵੀ ਤੂष੍ਣੀਂ ਭਗਵਤੀ ਹ੍ਯਭੂਤ੍ । ਤਦਨਨ੍ਤਰਜਾ ਸ੍ਤੋਤੁਂ ਰਤਿਃ ਸਮੁਪਚਕ੍ਰਮੇ ॥ ੩,੭.
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਤੁਤੀ ਕਰਕੇ, ਸ਼ਚੀ ਦੇਵੀ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਈ। ਫਿਰ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਰਤੀ ਨੇ ਸਤੁਤੀ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ।
ਰਤਿਰੁਵਾਚ । ਸਂਚਿਨ੍ਤਯਾਮਿ ਨृਹਰੇਰ੍ਵਦਨਾਰਵਿਨ੍ਦਂ ਭृਤ੍ਯਾਨੁਕਂਪਿਤਧਿਯਾ ਹਿ ਗृਹੀਤਮੂਰ੍ਤਿਮ੍ । ਯਚ੍ਛ੍ਰੀਨਿਕੇਤਮਜਰੁਦ੍ਰਰਮਾਦਿਕੈਸ਼੍ਚ ਸਂਲਾਲਿਤਂ ਕੁਟਿਲਙ੍ਕੁਨ੍ਤਲਵृਨ੍ਦਜੁष੍ਟਮ੍ ॥ ੩,੭.
ਰਤੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਮੈਂ ਨ੍ਰਹਰੀ ਦੇ ਕਮਲ ਵਰਗੇ ਮੁਖ ਨੂੰ ਸੋਚਦੀ ਹਾਂ, ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਗਤਾਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰਕੇ ਸਰੂਪ ਧਾਰਿਆ। ਉਹ ਮੁਖ, ਜੋ ਸ਼੍ਰੀ ਦਾ ਵਾਸ ਹੈ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਰੁਦ੍ਰ ਆਦਿ ਵਲੋਂ ਪਿਆਰਿਆ ਗਿਆ, ਤੇ ਵਕਰੀਆਂ ਵੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਏਤਾਦृਸ਼ਂ ਤਵ ਮੁਖਂ ਨੁਵਿਤੁਂ ਨ ਸ਼ਕ੍ਤਿਃ ਸ਼ਚ੍ਯਾ ਸਮਾਪਿ ਭਗਵਨ੍ਪਰਿਪਾਹਿ ਨਿਤ੍ਯਮ੍ । ਕृਤ੍ਵਾ ਸ੍ਤੁਤਿਂ ਰਤਿਰਿਯਂ ਪਰਮਾਦਰੇਣ ਤੂष੍ਣੀਂ ਸ੍ਥਿਤਾ ਭਗਵਤਸ਼੍ਚ ਸਮੀਪ ਏਵ ॥ ੩,੭.
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤੇਰੇ ਮੁਖ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਸ਼ਚੀ, ਜੋ ਮੇਰੀ ਬਰਾਬਰ ਹੈ, ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਸਦਾ ਮੈਨੂੰ ਰੱਖਿਆ ਕਰ। ਰਤੀ ਨੇ ਵੱਡੀ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਸਤੁਤੀ ਕਰਕੇ, ਚੁੱਪ ਹੋ ਕੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਖੜੀ ਹੋ ਗਈ।
ਰਤ੍ਯਨਨ੍ਤਰਜੋ ਦਕ੍ਸ਼ਃ ਸ੍ਤੋਤੁਂ ਸਮੁਪਚਕ੍ਰਮੇ ॥ ੩,੭.
ਰਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਕ੍ਸ਼ ਨੇ ਸਤੁਤੀ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ।
ਦਕ੍ਸ਼ ਉਵਾਚ । ਸਂਚਿਨ੍ਤਯੇ ਭਗਵਤਸ਼੍ਚਰਣੋਦਤੀਰ੍ਥਂ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਹ੍ਯਜੇਨ ਪਰਿषਿਕ੍ਤਮਜਾਦਿਵਨ੍ਦ੍ਯਮ੍ । ਯਚ੍ਛੌਚਨਿਃਸृਤਮਜਪ੍ਰਵਰਾਵਤਾਰਂ ਗਙ੍ਗਾਖ੍ਯਤੀਰ੍ਥਮਭਵਤ੍ਸਰਿਤਾਂ ਵਰਿष੍ਠਮ੍ ॥ ੩,੭.
ਦਕ੍ਸ਼ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਮੈਂ ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਤੋਂ ਨਿਕਲਿਆ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਸੋਚਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਅਜ ਨੇ ਛਿੜਕਿਆ ਤੇ ਅਜਾਦਿ ਵਲੋਂ ਪੂਜਿਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ, ਉਹ ਗੰਗਾ ਬਣੀ, ਜੋ ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹੈ।
ਰੁਦ੍ਰੋਪਿ ਤੇਨ ਵਿਧृਤੇਨ ਜਟਾਕਲਾਪਪੂਤੇਨ ਪਾਦਰਜਸਾ ਹ੍ਯਸ਼ਿਵਃ ਸ਼ਿਵੋਭੂਤ੍ । ਏਤਾਦृਸ਼ਂ ਤੇ ਚਰਣਂ ਕਰੁਣੇਸ਼ ਵਿष੍ਣੋ ਸ੍ਤੋਤੁਂ ਸ਼ਕ੍ਤਿਰ੍ਮਮ ਨਾਸ੍ਤਿ ਕृਪਾਵਤਾਰ । ਰਤ੍ਯਾ ਸਮਃ ਸ਼੍ਰੁਤਿਗਤੋ ਨ ਗਤੋਸ੍ਮਿ ਮੋਕ੍ਸ਼ਮੇਤਾਦृਸ਼ਂ ਚ ਪਰਿਪਾਹਿ ਨਿਦਾਨਮੂਰ੍ਤੇ ॥ ੩,੭.
ਰੁਦ੍ਰ ਵੀ, ਤੇਰੇ ਪਵਿੱਤਰ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਧੂੜ ਨਾਲ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਜਟਾ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਅਸ਼ੁੱਧ ਤੋਂ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਗਿਆ। ਦਇਆ ਦੇ ਸਾਹਿਬ, ਵਿਸ਼ਨੂ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਐਸੇ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਸਿਫਤ ਕਰਨ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ, ਜੋ ਦਇਆ ਦਾ ਰੂਪ ਹਨ। ਮੈਨੂੰ ਵੈਦਾਂ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਸੁਖ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ, ਨਾ ਹੀ ਮੁਕਤੀ; ਹੇ ਸਭ ਕੁਝ ਦੇ ਮੂਲ, ਮੈਨੂੰ ਰੱਖ ਲੈ।
ਏਵਂ ਸ੍ਤੁਤ੍ਵਾ ਸ ਦਕ੍ਸ਼ਸ੍ਤੁ ਤੂष੍ਣੀਮੇਵ ਬਭੂਵ ਹ । ਤਦਨਨ੍ਤਰਜਃ ਸ੍ਤੋਤੁਂ ਬृਹਸ੍ਪਤਿਰੁਪਾਕ੍ਰਮੀਤ੍ ॥ ੩,੭.
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਿਫਤ ਕਰ ਕੇ, ਦਕ੍ਸ਼ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਨੇ ਸਿਫਤ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ।
ਬृਹਸ੍ਪਤਿਰੁਵਾਚ । ਸਂਚਿਨ੍ਤਯਾਮਿ ਸਤਤਂ ਤਵ ਚਾਨਨਾਬ੍ਜਂ ਤ੍ਵਂ ਦੇਹਿ ਦੁष੍ਟਵਿषਯੇषੁ ਵਿਰਕ੍ਤਿਮੀਸ਼ ॥ ੩,੭.
ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਕੰਵਲ ਵਰਗੇ ਚਿਹਰੇ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੋਚਦਾ ਹਾਂ; ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਨੂੰ ਮੰਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਵਿਰਕਤੀ ਦੇ।
ਏਤੇषੁ ਸ਼ਕ੍ਤਿਰ੍ਯਦਿ ਵੈ ਸ ਜੀਵੋ ਕਰ੍ਤਾ ਚ ਭੋਕ੍ਤਾ ਚ ਸਦਾ ਚ ਦਾਤਾ । ਯੋषਾਂ ਚ ਪੁਤ੍ਰਸੁਹृਦੌ ਚ ਪਸ਼ੂਂਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵਮੇਵਂ ਵਿਨਸ਼੍ਯਤਿ ਯਤੋ ਹਿ ਤਦਾਸ਼ੁ ਛਿਨ੍ਧਿ ॥ ੩,੭.
ਜੇ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਇਹ ਤਾਕਤ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕਰਣ ਵਾਲਾ, ਭੋਗਣ ਵਾਲਾ, ਤੇ ਦਾਨੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਪਤਨੀ, ਪੁੱਤਰ, ਦੋਸਤ, ਪਸ਼ੂ—all ਕੁਝ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਲਗਨ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਤੋੜ ਦੇ।
ਸਂਸਾਰਚਕ੍ਰਭ੍ਰਮਣੇਨੈਵ ਦੇਵ ਸਂਸਾਰਦੁਃਖਮਨੁਭੂਯੇਹਾਗਤੋਸ੍ਮਿ । ਸ਼ਕ੍ਤਿਰ੍ਨ ਚਾਸ੍ਤਿ ਨਵਨੇ ਮਮ ਦੇਵਦੇਵ ਸਤ੍ਯਾ ਸਮਂ ਚ ਸਤਤਂ ਪਰਿਪਾਹਿ ਨਿਤ੍ਯਮ੍ ॥ ੩,੭.
ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮ ਕੇ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਦੁੱਖ ਭੋਗ ਕੇ, ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਆ ਗਿਆ ਹਾਂ। ਨਵਾਂ ਹੋਣ ਦੀ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਤਾਕਤ ਨਹੀਂ, ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੈਨੂੰ ਰੱਖ ਲੈ, ਜੋ ਸਦਾ ਸੱਚਾ ਹੈ।
ਏਵਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਚ ਪਰਮਂ ਤੂष੍ਣੀਮੇਵ ਸ੍ਥਿਤੋ ਮੁਨਿਃ । ਤਦਨਨ੍ਤਰਜਸ੍ਤੋਤੁਂ ਹ੍ਯਨਿਰੁਦ੍ਧੋਪਚਕ੍ਰਮੇ ॥ ੩,੭.
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਉੱਚਾ ਰਿਸ਼ੀ ਚੁੱਪ ਰਹਿ ਗਿਆ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਅਨਿਰੁੱਧ ਨੇ ਸਿਫਤ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ।
ਅਨਿਰੁਦ੍ਧ ਉਵਾਚ । ਏਵਂ ਹਰੇਸ੍ਤਵ ਕਥਾਂ ਰਸਿਕਾਂ ਵਿਹਾਯ ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਂ ਭਗੇ ਚ ਵਦਨੇ ਪਰਿਮੁਹ੍ਯ ਨਿਤ੍ਯਮ੍ । ਵਿष੍ਠਾਨ੍ਤ੍ਰਪੂਰਿਤਬਿਲੇ ਰਸਿਕੋ ਹਿ ਨਿਤ੍ਯਂ ਸ੍ਥਾਯੀ ਚ ਸੂਕਰਵਦੇਵ ਵਿਮੂਢਬੁਦ੍ਧਿਃ ॥ ੩,੭.
ਅਨਿਰੁੱਧ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹਰੀ ਦੀਆਂ ਮਿੱਠੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਛੱਡ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਹਮੇਸ਼ਾ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਤੇ ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਸੂਅਰ ਵਾਂਗ, ਜਿਸ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਭਟਕ ਗਈ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਗੰਦ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਖੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਮਜ੍ਜਾਸ੍ਥਿਪਿਤ੍ਤਕਫਰਕ੍ਤਮਲਾਦਿਪੂਰ੍ਣੇ ਚਰ੍ਮਾਨ੍ਤ੍ਰਵੇष੍ਟਿਤਮੁਖੇ ਪਤਿਤਂ ਹ ਪੀਤਮ੍ । ਆਸ੍ਵਾਦਨੇ ਮਮ ਚ ਪਾਪਗਤੇਰ੍ਮੁਰਾਰੇ ਮਾਯਾਬਲਂ ਤਵ ਵਿਭੋ ਪਰਮਂ ਨਿਮਿਤ੍ਤਮ੍ ॥ ੩,੭.
ਚਮੜੀ ਤੇ ਆਂਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲਪੇਟੇ ਹੋਏ ਮੂੰਹ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹੱਡੀ, ਮਜਾ, ਪਿੱਤ, ਕਫ, ਖੂਨ ਤੇ ਹੋਰ ਗੰਦ ਭਰੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਕੇ ਤੇ ਪੀ ਕੇ, ਹੇ ਮੁਰਾਰੀ, ਮੇਰੀ ਪਾਪੀ ਜਿੰਦਗੀ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਤੇਰੀ ਮਾਇਆ ਦੀ ਤਾਕਤ ਹੈ।
ਸਂਸਾਰਚਕ੍ਰੇ ਭ੍ਰਮਤਸ਼੍ਚ ਨਿਤ੍ਯਂ ਸੁਦੁਃਖਰੂਪੇ ਸੁਖਲੇਸ਼ਵਰ੍ਜਿਤੇ । ਮਲਂ ਵਮਨ੍ਤਂ ਨਵਭਿਸ਼੍ਚ ਦ੍ਵਾਰੈਃ ਸ਼ਰੀਰਮਾਰੁਹ੍ਯ ਸੁਮੂਢਬੁਦ੍ਧਿਃ ॥ ੩,੭.
ਸਦਾ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦੇ ਹੋਏ, ਜੋ ਵੱਡੇ ਦੁੱਖ ਵਾਲਾ ਤੇ ਸੁਖ ਦੀ ਥੋੜੀ ਵੀ ਲਹਿਰ ਨਹੀਂ, ਬੁੱਧੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਟਕੀ ਹੋਈ, ਸਰੀਰ ਨੌ ਦਰਵਾਜਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਗੰਦ ਬਾਹਰ ਕੱਢਦਾ ਹੈ।
ਨਮਾਮਿ ਨਿਤ੍ਯਂ ਤਵ ਤਤ੍ਕਥਾਮृਤਂ ਵਿਹਾਯ ਦੇਵ ਸ਼੍ਰੁਤਿਮੂਲਨਾਸ਼ਨਮ੍ । ਕੁਟੁਂਬਪੋषਂ ਚ ਸਦਾ ਚ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਦਾਨਾਦ੍ਯਕੁਰ੍ਵਨ੍ਨਿਵਸਨ੍ ਗृਹੇ ਚ ॥ ੩,੭.
ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤੇਰੀ ਕਥਾ-ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਉਹ ਕਥਾਵਾਂ ਛੱਡ ਕੇ ਜੋ ਵੈਦਾਂ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ; ਹਮੇਸ਼ਾ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਸੰਭਾਲ, ਦਾਨ-ਪੁੰਨ ਤੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹਾਂ।
ਦੂਰੇ ਚ ਸਂਸਾਰਮਲਂ ਤ੍ਵਿਦਂ ਕੁਰੁ ਦੇਹਿ ਹ੍ਯਦੋ ਦਿਵ੍ਯਕਥਾਮृਤਂ ਸਦਾ । ਏਤਾਦृਸ਼ੋਹਂ ਤਵ ਸਦ੍ਗੁਣੌਘਂ ਸ੍ਤੋਤੁਂ ਸਮਰ੍ਥੋ ਨਾਸ੍ਮਿ ਸ਼ਚੀਸਮਸ਼੍ਚ ॥ ੩,੭.
ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਗੰਦ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰ, ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤੇਰੀ ਦਿਵਯ ਕਥਾ-ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੇ। ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਐਸੇ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਨ ਜੋਗਾ ਨਹੀਂ, ਸ਼ਚੀ ਵਾਂਗ।
ਏਵਂ ਸ੍ਤੁਤ੍ਵਾਨਿਰੁਦ੍ਧਸ੍ਤੁ ਤੂष੍ਣੀਮਾਸ ਖਗੇਸ਼੍ਵਰ । ਤਦਨਨ੍ਤਰਜਃ ਸ੍ਤੋਤ੍ਰਂ ਮਨਃ ਸ੍ਵਾਯਂਭੁਵੋਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥ ੩,੭.
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਿਫਤ ਕਰ ਕੇ, ਅਨਿਰੁੱਧ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਿਆ, ਹੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸਵਾਯੰਭੂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸਤੋਤ੍ਰ ਪੜ੍ਹਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।
ਸ੍ਵਾਯਂਭੁਵ ਉਵਾਚ । ਸ੍ਤੋਤੁਂ ਹ੍ਯਨੁਪ੍ਰਵਿਸ਼ਤੋਪਿ ਨ ਗਰ੍ਭਦੁਃਖਂ ਤਸ੍ਮਾਦਹਂ ਪਰਮਪੂਜ੍ਯਪਦਂ ਗਤਸ੍ਤੇ ॥ ੩,੭.
ਸਵਾਯੰਭੂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਤੈਨੂੰ ਸਿਫਤ ਕਰਨ ਲਈ ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ ਵੀ, ਮੈਨੂੰ ਗਰਭ ਦਾ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ; ਇਸ ਲਈ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੂਜਣਯੋਗ ਪਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਿਆ।
ਮਨੋਰ੍ਭਾਰ੍ਯਾ ਮਾਨਵੀ ਚ ਯਮਃ ਸਂਯਮਿਨੀਪਤਿਃ । ਦਿਸ਼ਾਭਿਮਾਨੀ ਚਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਤੁ ਸੂਰ੍ਯਸ਼੍ਚਕ੍ਸ਼ੁਰ੍ਨਿਯਾਮਕਃ । ਪਰਸ੍ਪਰਸਮਾ ਹ੍ਯੇਤੇ ਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸਂਸਾਰਮੇਵ ਚ ॥ ੩,੭.
ਮਨੂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਮਾਨਵੀ ਹੈ, ਯਮ ਸੰਯਮ ਦਾ ਰਾਜਾ ਹੈ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਹੈ, ਤੇ ਸੂਰਜ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਨਿਯੰਤਰਕ ਹੈ; ਇਹ ਸਾਰੇ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਪਰ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ।
ਪ੍ਰਵਾਹਾਦ੍ਵਿਗੁਣੋਨਸ਼੍ਚੇਤ੍ਯੇਵਂ ਜਾਨੀਹਿ ਚਾਣ੍ਡਜ । ਸੂਰ੍ਯਾਨਨ੍ਤਰਜਃ ਸ੍ਤੋਤੁਂ ਵਰੁਣਃ ਸਂਪ੍ਰਚਕ੍ਰਮੇ ॥ ੩,੭.
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣ ਲੈ, ਹੇ ਅੰਡ ਤੋਂ ਜਨਮੇ, ਕਿ ਪ੍ਰਵਾਹ ਦੇ ਨਾਲ, ਅਗਲਾ ਦੋ ਗੁਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਵਰੁਣ ਨੇ ਸਿਫਤ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ।
ਵਰੁਣ ਉਵਾਚ । ਤ੍ਵਦ੍ਵਿਚ੍ਛਯਾ ਰਚਿਤੇ ਦੇਹਗੇਹੇ ਪੁਤ੍ਤ੍ਰੇ ਕਲਤ੍ਰੇਪਿ ਧਨੇ ਦ੍ਰਵ੍ਯਜਾਤੌ । ਮਮਾਹਮਿਤ੍ਯਲ੍ਪਧਿਯਾ ਚ ਮੂਢਾ ਸਂਸਾਰਦੁਃਖੇ ਵਿਨਿਮਜ੍ਜਨ੍ਤਿ ਸਰ੍ਵੇ ॥ ੩,੭.
ਵਰੁਣ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਸਰੀਰ, ਘਰ, ਪੁੱਤਰ, ਪਤਨੀ, ਧਨ, ਤੇ ਸਾਰਾ ਸਮਾਨ ਬਣਿਆ ਹੈ; ਪਰ ਥੋੜ੍ਹੀ ਸਮਝ ਨਾਲ, ਸਭ 'ਮੇਰਾ' ਤੇ 'ਮੈਂ' ਵਿਚ ਫਸ ਕੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।