ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਆਕਾਸ਼ਸ੍ਯਾਭਿਮਾਨੀ ਤੁ ਗਣਪਃ ਸੁਦਾਹृਤਃ । ਉਭਯਤ੍ਰਾਭਿ ਮਾਨੀਤਿ ਜ੍ਞੇਯਂ ਤਤ੍ਤ੍ਵਾਰ੍ਥਵੇਦਿਭਿਃ ॥ ੩,੫.

ਅਕਾਸ਼ ਦਾ ਮਾਲਕ ਗਣਪਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਦੋਹਾਂ ਥਾਵਾਂ ਤੇ, ਉਹ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਸੱਚਾਈ ਜਾਣਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਲੋਂ ਮੂਲ ਮਾਲਕ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਵਿष੍ਵਕ੍ਸੇਨਂ ਵਿਨਾ ਸਰ੍ਵੇ ਜਯਾਦ੍ਯਾ ਵਿष੍ਣੁਪਾਰ੍षਦਾਃ । ਅਭਵਨ੍ਸਮਹੀਨਾਸ਼੍ਚ ਵਿष੍ਵਕ੍ਸੇਨਾਦਨਨ੍ਤਰਮ੍ ॥ ੩,੫.

ਵਿਸ਼ਵਕਸੇਨਾ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਜਯਾ ਆਦਿ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸਹਾਈ ਜਨਮ ਲਏ, ਅਤੇ ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹਨ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਵਕਸੇਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਏ।

ਏਤੇਪਿ ਨਾਸਿਕਾਯਾਸ਼੍ਚ ਅਵਾਨ੍ਤਰਨਿਯਾਮਕਾਃ । ਅਤਸ੍ਤੇ ਤਤ੍ਤ੍ਵਮਾਨਿਭ੍ਯੋ ਹ੍ਯਵਰਾਸ੍ਤੇ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ ॥ ੩,੫.

ਇਹ ਵੀ ਨੱਕ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਨਿਯੰਤਰਕ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ, ਜੋ ਤੱਤ ਦੇ ਮਾਲਕਾਂ ਤੋਂ ਹੇਠਲੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਤਤ੍ਤ੍ਵਾਭਿਮਾਨੀ ਤੁ ਅਪਾਨਸ਼੍ਚੇਤ੍ਯੁਦਾਹृਤਃ । ਰੂਪਾਭਿਮਾਨੀ ਸਂਜਜ੍ਞੇ ਵ੍ਯਾਨੋ ਨਾਮ ਮਹਾਨ੍ਪ੍ਰਭੋ ॥ ੩,੫.

ਸਪਰਸ਼ ਤੱਤਵ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ 'ਅਪਾਨ' ਕਹਾਇਆ। ਰੂਪ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ 'ਵਿਆਨ' ਨਾਮ ਦਾ ਵੱਡਾ ਪ੍ਰਭੂ ਜਨਮਿਆ।

ਰਸਾਤ੍ਮਕ ਉਦਾਨਸ਼੍ਚ ਸਮਾਨੋ ਗਨ੍ਧਨਾਮਕਃ । ਅਪਾਂ ਨਾਥਾਸ਼੍ਚ ਚਤ੍ਵਾਰੋ ਮਰੁਤਃ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ ॥ ੩,੫.

ਰਸ ਦੀ ਸਾਰ 'ਉਦਾਨ' ਹੈ, 'ਸਮਾਨ' ਨੂੰ ਗੰਧ ਕਿਹਾ ਗਿਆ। ਇਹ ਚਾਰ ਹਵਾ ਦੇਵਤਾ ਪਾਣੀ ਦੇ ਮਾਲਕ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਜਯਾਦ੍ਯਨਨ੍ਤਰਾਨ੍ਵਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਸਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨਾਨ੍ਖਗੇਸ਼੍ਵਰ । ਪ੍ਰਧਾਨਾਗ੍ਰੇ ਪ੍ਰਥਮਜਃ ਪਾਵਕਃ ਸਮੁਦਾਹृਤਃ ॥ ੩,੫.

ਹੁਣ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਸਰਤਾਜ, ਮੈਂ ਜਯਾ ਆਦਿ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ: ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 'ਪਾਵਕ' ਅੱਗ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਜਨਮ ਵਾਲਾ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ।

ਭृਗੋਰ੍ਮਹਰ੍षੇਃ ਪੁਤ੍ਰਸ਼੍ਚ ਚ੍ਯਵਨਃ ਸਮੁਦਾਹृਤਃ । ਬृਹਸ੍ਪਤੇਸ਼੍ਚ ਪੁਤ੍ਰਸ੍ਤੁ ਉਤਥ੍ਯਃ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਃ ॥ ੩,੫.

ਭ੍ਰਿਗੁ ਮਹਾ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ 'ਚਯਵਨ' ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ। ਬ੍ਰਹਸਪਤਿ ਦੇ ਪੁੱਤਰ 'ਉਤਥਿਆ' ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।

ਰੈਵਤਸ਼੍ਚਾਕ੍ਸ਼ੁषਸ਼੍ਚੈਵ ਤਥਾ ਸ੍ਵਾਰੋਚਿषਃ ਸ੍ਮृਤਃ । ਉਤ੍ਤਮੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਸਾਵਰ੍ਣੀ ਰੁਦ੍ਰਸਾਵਰ੍ਣਿਰੇਵ ਚ ॥ ੩,੫.

ਰੈਵਤ, ਚਾਕਸ਼ੁਸ਼ ਅਤੇ ਸਵਾਰੋਚਿਸ਼ਾ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਤਮ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਸਾਵਰਨੀ ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਸਾਵਰਨੀ ਵੀ।

ਦੇਵਸਾਵਰ੍ਣਿਸਾਵਰ੍ਣਿਰਿਨ੍ਦ੍ਰਸਾਵਰ੍ਣਿਰੇਵਚ । ਤਥੈਵ ਦਕ੍ਸ਼ਸਾਵਰ੍ਣਿਰ੍ਧਰ੍ਮਭਾਵਰ੍ਣਿਰੇਵ ਚ ॥ ੩,੫.

ਦੇਵ ਸਾਵਰਨੀ, ਸਾਵਰਨੀ, ਇੰਦਰ ਸਾਵਰਨੀ, ਦਕਸ਼ ਸਾਵਰਨੀ ਅਤੇ ਧਰਮ ਸਾਵਰਨੀ ਵੀ ਨਾਮ ਲਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਏਕਾਦਸ਼ਵਿਧਾ ਹ੍ਯੇਵਂ ਮਨਵਃ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ । ਪਿਤॄਣਾਂ ਸਪ੍ਤਕਂ ਚੈਵੇਤ੍ਯਾਦ੍ਯਾਃ ਸਂਜਜ੍ਞਿਰੇ ਖਗ ॥ ੩,੫.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਿਆਰਾਂ ਕਿਸਮ ਦੇ ਮਨੂ ਉਲੇਖ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਸੱਤ ਵਰਗ, ਇਹ ਪਹਿਲੇ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਹੇ ਪੰਛੀ।

ਤਦਨਨ੍ਤਰਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨਾਸ੍ਤੇਭ੍ਯੋ ਨੀਚਾਃ ਸ਼ृਣੁ ਦ੍ਵਿਜ । ਵਰੁਣਸ੍ਯ ਪਤ੍ਨੀ ਗਙ੍ਗਾ ਪਰ੍ਜਨ੍ਯਾਖ੍ਯੋ ਵਿਭਾਵਸੁਃ ॥ ੩,੫.

ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨੀਵੀਂ ਪਦਵੀ ਵਾਲੇ ਜਨਮ ਲਏ; ਸੁਣੋ, ਹੇ ਦੋ ਵਾਰ ਜਨਮਿਆ: ਵਰੁਣ ਦੀ ਪਤਨੀ ਗੰਗਾ ਹੈ, ਵਿਭਾਵਸੁ ਪਰਜਨਿਆ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਯਮਭਾਰ੍ਯਾ ਸ਼੍ਯਾਮਲਾ ਤੁ ਹ੍ਯਨਿਰੁਦ੍ਧਪ੍ਰਿਯਾ ਵਿਰਾਟ੍ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡਮਾਨਿਨੀ ਸੈਵ ਹ੍ਯੁषਾਨਾਮ੍ਨਾ ਸੁਸ਼ਬ੍ਦਿਤਾ ॥ ੩,੫.

ਯਮ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸ਼ਿਆਮਲਾ ਹੈ, ਅਨਿਰੁੱਧ ਦੀ ਪ੍ਰਿਅਤਮਾ ਵਿਰਾਟ ਹੈ; ਜੋ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਉਸ਼ਾ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।

ਰੋਹਿਣੀ ਚਨ੍ਦ੍ਰਭਾਰ੍ਯੋਕ੍ਤਾ ਸੂਰ੍ਯਭਾਰ੍ਯਾ ਤੁ ਸਂਜ੍ਞਕਾ । ਏਤਾ ਗਙ੍ਗਾਦਿषਟੂਸਂਖ੍ਯਾ ਜਜ੍ਞਿਰੇ ਵਿਨਤਾਸੁਤ ॥ ੩,੫.

ਚੰਦ੍ਰ ਦੀ ਪਤਨੀ ਰੋਹিণੀ ਕਹੀ ਗਈ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸੰਜਨਾ ਹੈ। ਇਹ ਗੰਗਾ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ ਛੇ ਹਨ, ਜੋ ਜਨਮ ਲਏ, ਹੇ ਵਿਨਤਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ।

ਗਙ੍ਗਾਦ੍ਯਨਨ੍ਤਰਂ ਜਜ੍ਞੇ ਸ੍ਵਾਹਾ ਵੈ ਮਨ੍ਤ੍ਰਦੇਵਤਾ । ਸ੍ਵਾਹਾਨਾਮਾਗ੍ਨਿਭਾਰ੍ਯੋਕ੍ਤਾ ਗਙ੍ਗਾਦਿਭ੍ਯੋਧਮਾ ਸ਼੍ਰੁਤਾ ॥ ੩,੫.

ਗੰਗਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੰਤਰਾਂ ਦੀ ਦੇਵੀ 'ਸਵਾਹਾ' ਜਨਮ ਲੈਈ; ਉਹ ਅੱਗ ਦੀ ਪਤਨੀ ਕਹੀ ਗਈ, ਤੇ ਗੰਗਾ ਆਦਿ ਤੋਂ ਨੀਵੀਂ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਸ੍ਵਾਹਾਨਨ੍ਤਰਜੋ ਜ੍ਞੇਯੋ ਜ੍ਞਾਨਾਤ੍ਮਾ ਬੁਧਨਾਮਕਃ । ਬੁਧਸ੍ਤੁ ਚਨ੍ਦ੍ਰਪੁਤ੍ਰੋ ਯਃ ਸ੍ਵਾਹਾਯਾ ਅਧਮਃ ਸ੍ਮृਤਃ ॥ ੩,੫.

ਸਵਾਹਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗਿਆਨ ਰੂਪ 'ਬੁਧ' ਜਨਮਿਆ; ਬੁਧ ਚੰਦ੍ਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ, ਤੇ ਸਵਾਹਾ ਤੋਂ ਨੀਵਾਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਉषਾ ਨਾਮ ਤਥਾ ਜਜ੍ਞੇ ਬੁਧਸ੍ਯਾਨਨ੍ਤਰਂ ਖਗ । ਉषਾਨਾਮਾ ਭਿਮਾਨੀ ਤੁ ਹ੍ਯਸ਼੍ਵਿਭਾਰ੍ਯਾ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਾ ॥ ੩,੫.

ਫਿਰ, ਹੇ ਪੰਛੀ, ਬੁਧ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ਼ਾ ਨਾਮ ਦੀ ਜਨਮ ਲੈਈ; ਉਸ਼ਾ ਨੂੰ ਅਸ਼ਵਿਨਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ।

ਬੁਧਾਧਮਾ ਸਾ ਵਿਜ੍ਞੇਯਾ ਨਾਤ੍ਰ ਕਾਰ੍ਯਾ ਵਿਚਾਰਣਾ । ਤਤਃ ਸ਼ਨੈਸ਼੍ਚਰੋ ਜਜ੍ਞੇ ਪृਥਿਵ੍ਯਾਤ੍ਮੇਤਿ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਃ ॥ ੩,੫.

ਉਹ ਬੁਧ ਤੋਂ ਨੀਵੀਂ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—ਇਸ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਸੋਚਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਫਿਰ ਸ਼ਨੈਸ਼ਚਰ (ਸ਼ਨੀ) ਜਨਮਿਆ, ਜੋ ਧਰਤੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।

ਉषਾਧਮਸ੍ਤੁ ਵਿਜ੍ਞੇਯਸ੍ਤਤੋ ਜਜ੍ਞੇਥ ਪੁष੍ਕਰਃ । ਕਰ੍ਮਾਭਿਮਾਨੀ ਵਿਜ੍ਞੇਯਃ ਸ਼ਨੈਸ਼੍ਚਰ ਇਤੀਰਿਤਃ ॥ ੩,੫.

ਉਸ਼ਾ ਤੋਂ ਨੀਵਾਂ 'ਪੁਸ਼ਕਰ' ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਰਮ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਨੈਸ਼ਚਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਤਤ੍ਤ੍ਵਾਭਿਮਾਨਿਨੋ ਦੇਵਾਨੇਵਂ ਸृष੍ਟ੍ਵਾ ਹਰਿਃ ਸ੍ਵਯਮ੍ । ਪ੍ਰਵਿਵੇਸ਼ ਸ ਦੇਵੇਸ਼ਸ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵੇषੁ ਰਮਯਾ ਸਹਾ ॥ ੩,੫.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਤੱਤਵਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਰਚ ਕੇ, ਹਰੀ ਆਪ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਰਤਾਜ, ਰਮਾ ਦੇ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਤੱਤਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸ ਗਿਆ।

ਸ਼੍ਰੀਗਰੁਡਮਹਾਪੁਰਾਣਮ੍ ੬ ਸ਼੍ਰੀਕृष੍ਣ ਉਵਾਚ । ਤਤ੍ਰਤਤ੍ਰ ਸ੍ਥਿਤਾਸ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵੇ ਤਤ੍ਤਤ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵਾਭਿਮਾਨਿਨਃ । ਸ੍ਵੇਸ੍ਵੇ ਹ੍ਯਾਯਤਨੇ ਸ੍ਵਾਙ੍ਗੇ ਤਦਰ੍ਥਂ ਚ ਖਗੇਸ਼੍ਵਰ ॥ ੩,੬.

ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹਰ ਥਾਂ, ਹਰ ਤੱਤਵ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ, ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਥਾਂ ਤੇ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਰਹੇ, ਉਸ ਮਕਸਦ ਲਈ, ਹੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਸਰਤਾਜ।

ਹਰਿਂ ਨਾਰਾਯਣਂ ਸਮ੍ਯਕ੍ਸ੍ਤੋਤੁਂ ਸਮੁਪਚਕ੍ਰਿਰੇ । ਚਿਨ੍ਤ੍ਯਾਚਿਨ੍ਤ੍ਯਗੁਣੇ ਵਿष੍ਣੌ ਵਿਰੁਦ੍ਧਾਃ ਸਂਤਿ ਸਦ੍ਗੁਣਾਃ ॥ ੩,੬.

ਉਹ ਹਰੀ ਨਾਰਾਇਣ ਦੀ ਸਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨ ਲੱਗੇ; ਵਿਸ਼ਨੂ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਸੋਚਣ ਯੋਗ ਤੇ ਨਾ ਸੋਚਣ ਯੋਗ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਲਟ ਗੁਣ ਵੀ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।

ਏਕੈਕਸ਼ੋਹ੍ਯਨਨ੍ਤਾਸ੍ਤੇ ਤਦ੍ਗੁਣਾਨਾਂ ਸ੍ਤੁਤੌ ਮਮ । ਕ੍ਵ ਸ਼ਕ੍ਤਿਰਿਤਿ ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਸਾ ਵ੍ਰੀਡਯਾਵਨਤਾਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥ ੩,੬.

ਤੇਰੇ ਬੇਅੰਤ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਰ ਇੱਕ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਨ ਲਈ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਕੋਈ ਯੋਗਤਾ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ, ਉਹ ਲਜਜਾ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਝੁਕਾ ਕੇ ਬੋਲੀ।

ਸ਼੍ਰੀਰੁਵਾਚ । ਨਤਾਸ੍ਮਿ ਤੇ ਨਾਥ ਪਦਾਰਵਿਨ੍ਦਂ ਨ ਵੇਦ ਚਾਨ੍ਯਚ੍ਚਰਣਾਦृਤੇ ਤਵ । ਤ੍ਵਯੀਸ਼੍ਵਰੇ ਸਂਤਿ ਗੁਣਾਃ ਸ਼੍ਰੁਤਾਸ੍ਤੁ ਤਥਾਸ਼੍ਰੁਤਾਃ ਸਂਤਿ ਚ ਦੇਵਦੇਵ ॥ ੩,੬.

ਸ਼੍ਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਕਵਲ ਫੁੱਲ ਵਰਗੇ ਪੈਰਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੀ ਹਾਂ, ਹੇ ਸੁਆਮੀ। ਤੇਰੇ ਪੈਰਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੀ। ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਸੁਣੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਨਾ ਸੁਣੇ ਹੋਏ ਗੁਣ ਹਨ।

ਸਮ੍ਯਕ੍ਸृष੍ਟਂ ਸ੍ਵਾਯਤਨਂ ਚ ਦਤ੍ਵਾ ਗੋਵਿਨ੍ਦ ਦਾਮੋਦਰ ਮਾਂ ਚ ਪਾਹਿ । ਸ੍ਤੁਤ੍ਯਾ ਮਦੀਯਸ਼੍ਚ ਸੁਖਕਪੂਰ੍ਣਃ ਪ੍ਰਿਯੋ ਜਨੋ ਨਾਸ੍ਤਿ ਤਥਾ ਤ੍ਵਦਨ੍ਯਃ ॥ ੩,੬.

ਹੇ ਗੋਵਿੰਦਾ, ਹੇ ਦਾਮੋਦਰ, ਆਪਣਾ ਮੰਦਰ ਸਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਬਣਾਕੇ, ਮੈਨੂੰ ਬਚਾ। ਮੇਰੇ ਲਈ ਤੇਰੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਕੇ ਕੋਈ ਹੋਰ ਇਤਨਾ ਪਿਆਰਾ ਤੇ ਸੁਖਦਾਇਕ ਨਹੀਂ, ਤੇਰੇ ਬਿਨਾ।

ਬ੍ਰਹ੍ਮੋਵਾਚ । ਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਪਤੇ ਸਰ੍ਵਜਗਨ੍ਨਿਵਾਸ ਤ੍ਵਂ ਜ੍ਞਾਨਸਿਂਧੁਃ ਕ੍ਵ ਚ ਵਿਸ਼੍ਵਮੂਰ੍ਤੇ । ਅਹਂ ਕ੍ਵ ਚਾਜ੍ਞਸ੍ਤਵ ਵੈ ਸ਼ਕ੍ਤਿਰਸ੍ਤਿ ਹ੍ਯਜ੍ਞੋਹਂ ਵੈ ਹ੍ਯਲ੍ਪਸ਼ਕ੍ਤਿਰ੍ਮਮਾਸ੍ਤਿ ॥ ੩,੬.

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇ ਪਤੀ, ਹੇ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਦਾ ਨਿਵਾਸ, ਤੂੰ ਗਿਆਨ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ ਹੈਂ। ਤੇਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਕਿੱਥੇ, ਤੇ ਮੈਂ ਅਣਜਾਣ ਕਿੱਥੇ। ਮੈਂ ਅਣਜਾਣ ਹਾਂ, ਮੇਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਬਹੁਤ ਥੋੜ੍ਹੀ ਹੈ।

ਲਕ੍ਸ਼੍ਮ੍ਯਾਸ਼੍ਚੈਵ ਜ੍ਞਾਨਵੈਰਾਗ੍ਯਭਕ੍ਤਿ ਹ੍ਯਤ੍ਯਲ੍ਪਮਦ੍ਧਾ ਮਯਿ ਸਰ੍ਵਦੈਵ । ਤਵ ਪ੍ਰਸਾਦਾਦਸ੍ਤਿ ਜਗਨ੍ਨਿਵਾਸ ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਵਾਮਿਤ੍ਵਂ ਨਾਸ੍ਤਿ ਵਿष੍ਣੋ ਸਦੈਵ ॥ ੩,੬.

ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੀ ਗਿਆਨ, ਵੈਰਾਗ, ਤੇ ਭਕਤੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੈ; ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਹੀ, ਹੇ ਜਗਤ ਦੇ ਨਿਵਾਸ, ਇਹ ਮੌਜੂਦ ਹੈ—ਉਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਮਾਲਕੀ ਨਹੀਂ, ਹੇ ਵਿਸ਼ਣੂ।

ਨ ਦੇਹਿ ਤ੍ਵਂ ਸਰ੍ਵਦਾ ਮੇ ਮੁਰਾਰੇ ਅਹਂਮਮਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਮੇਤਾਵਦੇਵ । ਗਮ੍ਯਜ੍ਞਾਨਂ ਯੋਗ੍ਯਗੁਣੇ ਰਮੇਸ਼ ਪ੍ਰਮਾਦੋ ਵਾ ਨਾਸ੍ਤਿਨਾਸ੍ਤ੍ਯਦ੍ਯ ਨਿਤ੍ਯ ॥ ੩,੬.

ਹੇ ਮੁਰਾ ਦੇ ਵਧੇ, ਮੈਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ 'ਮੈਂ' ਤੇ 'ਮੇਰਾ' ਵਾਲਾ ਭਾਵ ਨਾ ਦੇ। ਮੈਨੂੰ ਇਹੀ ਮਿਲੇ। ਹੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇ ਪਤੀ, ਜੋ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਸਮਝ ਤੇ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਯੋਗਤਾ—ਕਦੇ ਵੀ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਨਾ ਹੁਣ, ਨਾ ਕਦੇ।

ਤਨ੍ਮੇ ਹृषੀਕਾਣਿ ਪਤਨ੍ਤ੍ਯਸਤ੍ਪਥੇ ਪਦਾਰਵਿਨ੍ਦੇ ਤੁ ਪਤਨ੍ਤੁ ਸਰ੍ਵਦਾ । ਲਕ੍ਸ਼੍ਮ੍ਯਾ ਹ੍ਯਹਂ ਕੋਟਿਗੁਣੇਨ ਹੀਨਃ ਸ੍ਤੋਤੁਂ ਸਾਮਰ੍ਥ੍ਯਂ ਨਾਸ੍ਤਿ ਮੇ ਸੁਪ੍ਰਸੀਦ ॥ ੩,੬.

ਇਸ ਲਈ, ਮੇਰੇ ਇੰਦਰਿਆਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤੇਰੇ ਕਵਲ ਪੈਰਾਂ ਉੱਤੇ ਪੈਣ, ਨਕਾਮ ਰਾਹਾਂ ਤੇ ਨਾ ਜਾਣ। ਮੈਂ ਲਕਸ਼ਮੀ ਤੋਂ ਲੱਖ ਗੁਣਾ ਘੱਟ ਹਾਂ; ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਸਤੁਤੀ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਨਹੀਂ—ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰ।

ਇਤਿ ਸ੍ਤਵਂ ਵਿष੍ਣੁਗੁਣਾਨ੍ਵਿਧਾਤਾ ਤਾਰ੍ਕ੍ਸ਼੍ਯਸ੍ਥਿਤਃ ਪ੍ਰਾਞ੍ਜਲਿਸ੍ਤਸ੍ਯ ਚਾਗ੍ਰੇ । ਤਦਾ ਵਾਯੁਰ੍ਦੇਵਦੇਵੋ ਮਹਾਤ੍ਮਾ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਵਿष੍ਣੁ ਭਕ੍ਤਿਸਂਵਰ੍ਧਿਤਾਤ੍ਮਾ ॥ ੩,੬.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਗਰੁੜ ਉੱਤੇ ਖੜਾ ਹੋ ਕੇ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਵਾਯੂ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਦੇਵਾਂ ਦਾ ਦੇਵ, ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਭਕਤੀ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਵਧ ਗਿਆ।