ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਚਨ੍ਦ੍ਰਃ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਾਭਿਮਾਨੀਤਿ ਤਥਾ ਜ੍ਞੇਯਃ ਖਗੇਸ਼੍ਵਰ । ਜਿਹ੍ਵੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਤ੍ਮਾ ਵਰੁਣਃ ਸੂਰ੍ਯਸ੍ਯਾਨਨ੍ਤਰੋਭਵਤ੍ ॥ ੩,੫.

ਖਗਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਚੰਦ੍ਰ ਕੰਨ ਦੀ ਇੰਦ੍ਰੀ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹੈ। ਵਰੁਣ, ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜੀਭ ਦੀ ਇੰਦ੍ਰੀ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹੋਇਆ।

ਵਾਗਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਭਿਮਾਨਿਨ੍ਯੋ ਹ੍ਯਭਵਨ੍ਵਰੁਣਾਦਨੁ । ਦਕ੍ਸ਼ਪਤ੍ਨੀ ਪ੍ਰਸੂਤਿਸ਼੍ਚ ਭृਗੁਰਗ੍ਨਿਸ੍ਤਰ੍ਥਵ ਚ ॥ ੩,੫.

ਵਰੁਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਬੋਲੀ ਦੀ ਇੰਦ੍ਰੀ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਏ: ਦਕਸ਼ ਦੀ ਪਤਨੀ ਪ੍ਰਸੂਤੀ, ਭ੍ਰਿਗੁ, ਅਗਨਿ ਤੇ ਅਰਥਵ।

ਤਤ੍ਰ ਵੈਤੇ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨੋ ਵਾਗਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਨਿਯਾਮਕਾਃ । ਯੇ ਕ੍ਰਵ੍ਯਾਦਾਦਯਸ਼੍ਚੋਕ੍ਤਾਸ੍ਤੇਨਨ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵਨਿਯਾਮਕਾਃ ॥ ੩,੫.

ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਵੱਡੇ ਆਤਮਾ ਬੋਲੀ ਦੀ ਇੰਦ੍ਰੀ ਦੇ ਨਿਯੰਤਰਕ ਹਨ। ਜਿਹੜੇ ਕ੍ਰਵਿਆਦ ਆਦਿ ਆਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਉਸ ਤੱਤ ਦੇ ਨਿਯੰਤਰਕ ਹਨ।

ਸਾਮ੍ਯਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਤਥੈਵੋਕ੍ਤਿਰ੍ਨ ਤੁ ਤਤ੍ਤ੍ਵਾਭਿਮਾਨਿਤਃ । ਉਪਸ੍ਥਮਾਨਿਨੋ ਵੀਨ੍ਦ੍ਰ ਬਭੂਵੁਸ੍ਤਦਨਨ੍ਤਰਮ੍ ॥ ੩,੫.

ਸਮਾਨਤਾ ਕਰਕੇ ਇਹ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਤੱਤ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਵਾਂਗ ਨਹੀਂ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਲਿੰਗ ਦੀ ਇੰਦ੍ਰੀ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਏ।

ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰੋ ਵਸਿष੍ਟੋਤ੍ਰਿਰ੍ਮਰੀਚਿਃ ਪੁਲਹਃ ਕ੍ਰਤੁਃ । ਪੁਲਸ੍ਤ੍ਯੋਙ੍ਗਿਰਸਸ਼੍ਚੈਵ ਤਥਾ ਵੈਵਸ੍ਵਤੋ ਮਨੁਃ ॥ ੩,੫.

ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ, ਅਤ੍ਰੀ, ਮਰੀਚੀ, ਪੁਲਹ, ਕ੍ਰਤੁ, ਪੁਲਸਤ, ਅੰਗੀਰਸ ਅਤੇ ਵੈਵਸਵਤ ਮਨੁ।

ਮਨ੍ਵਾਦਯੋਨਨ੍ਤਸਂਖ੍ਯਾ ਉਪਸ੍ਥਾਤ੍ਮਾਨ ਈਰਿਤਾਃ । ਪਾਯੋਸ਼੍ਚ ਮਾਨਿਨੋ ਵੀਨ੍ਦ੍ਰ ਜਜ੍ਞਿਰੇ ਤਦਨਨ੍ਤਰਮ੍ ॥ ੩,੫.

ਮਨੂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਨੇਕਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹਾਜ਼ਰੀ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਦੁਧ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਗਰੂਰ ਵਾਲੇ ਜਨਮ ਲਏ, ਹੇ ਇੰਦਰ।

ਸੂਰ੍ਯੇषੁ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਸ੍ਵੇਕੋ ਮਿਤ੍ਰਸ੍ਤਾਰਾ ਗੁਰੋਃ ਪ੍ਰਿਯਾ । ਕੋਣਾਧਿਪੋ ਨਿਰृਤਿਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਵਹਪ੍ਰਿਯਾ ॥ ੩,੫.

ਬਾਰਾਂ ਸੂਰਜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮਿਤ੍ਰ ਹੈ, ਜੋ ਤਾਰਿਆਂ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਦਾ ਪਿਆਰਾ ਹੈ; ਕੋਣਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਨਿਰ੍ਰਿਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਹਵਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਹੈ।

ਚਤ੍ਤ੍ਵਾਰ ਏਤੇ ਪਕ੍ਸ਼ੀਨ੍ਦ੍ਰ ਵਾਯੁਤਤ੍ਤ੍ਵਾਭਿਮਾਨਿਨਃ । ਘ੍ਰਾਣਾਭਿਮਾਨਿਨਃ ਸਰ੍ਵੇ ਜਜ੍ਞਿਰੇ ਦ੍ਵਿਜਸਤ੍ਤਮ ॥ ੩,੫.

ਇਹ ਚਾਰ, ਹੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਹਨ, ਜੋ ਹਵਾ ਦੇ ਤੱਤ ਨਾਲ ਜੋੜੇ ਹਨ; ਇਹ ਸਾਰੇ ਸੁੰਘਣ ਦੀ ਇੰਦਰੀ ਨਾਲ ਜੋੜੇ ਹੋਏ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਨਮ ਲਏ।

ਵਿष੍ਵਵਸੇਨੋ ਵਾਯੁਪੁਤ੍ਰੌ ਹ੍ਯਸ਼੍ਵਿਨੌ ਗਣਪਸ੍ਤਥਾ । ਵਿਤ੍ਤਪਃ ਸਪ੍ਤ ਵਸਵ ਉਕ੍ਤੋ ਹ੍ਯਾਗ੍ਨਿਸ੍ਤਥਾष੍ਟਮਃ ॥ ੩,੫.

ਵਿਸ਼ਵਵਸੁ, ਦੋ ਅਸ਼ਵਿਨ, ਜੋ ਵਾਯੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਗਣਪਾ, ਵਿਟਪਾ, ਸੱਤ ਵਸੂਆਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਅੱਗ ਅੱਠਵਾਂ ਹੈ।

ਸਤ੍ਯਾਨਾਂ ਸ਼ृਣੁ ਨਾਮਾਨਿ ਦ੍ਰੋਣਃ ਪ੍ਰਾਣੋ ਧ੍ਰੁਵਸ੍ਤਥਾ । ਅਰ੍ਕੇ ਦੋषਸ੍ਤਥਾ ਵਸ੍ਕਃ ਸਪ੍ਤਮਸ੍ਤੁ ਵਿਭਾਵਸੁਃ ॥ ੩,੫.

ਸਤਿਆ ਦੇ ਨਾਂ ਸੁਣੋ: ਦ੍ਰੋਣ, ਪ੍ਰਾਣ, ਧਰੂਵ, ਅਰਕ, ਦੋਸ਼, ਵਸਕ, ਅਤੇ ਸੱਤਵਾਂ ਵਿਭਾਵਸੁ ਹੈ।

ਦਸ਼ਰੁਦ੍ਰਾਸ੍ਤਥਾ ਜ੍ਞੇਯਾ ਮੂਲਰੁਦ੍ਰੋ ਭਵਃ ਸ੍ਮृਤਃ । ਦਸ਼ ਰੁਦ੍ਰਸ੍ਯ ਨਾਮਾਨਿ ਸ਼ृਣੁष੍ਵ ਦ੍ਵਿਜਸਤ੍ਤਮ ॥ ੩,੫.

ਦਸ ਰੁਦਰ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਮੂਲ ਰੁਦਰ ਭਵ ਹੈ। ਦਸ ਰੁਦਰਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਸੁਣੋ, ਹੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ।

ਰੈਵਨ੍ਤੇਯਸ੍ਤਥਾ ਭੀਮੋ ਵਾਮਦੇਵੋ ਵृषਾਕਪਿਃ । ਅਜੈਕਪਾਦਹਿਰ੍ਵੁਧ੍ਨ੍ਯੋ ਬਹੁਰੂਪੋ ਮਹਾਨਿਤਿ ॥ ੩,੫.

ਰੈਵੰਤਿਆ, ਭੀਮ, ਵਾਮਦੇਵ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਾਕਪੀ, ਅਜੈਕਪਾਦ, ਅਹਿ ਬੁਧਨਿਆ, ਬਹੁਰੂਪਾ, ਅਤੇ ਮਹਾਨ — ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਨਾਂ ਲਿਆ ਗਿਆ।

ਦਸ਼ ਰੁਦ੍ਰਾ ਇਤਿ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਃ षਡਾਦਿਤ੍ਯਾਞ੍ਛृਣੁ ਦ੍ਵਿਜ । ਉਰੁਕ੍ਰਮਸ੍ਤਥਾ ਸ਼ਕ੍ਰੋ ਵਿਵਸ੍ਵਾਨ੍ਵਰੁਣਸ੍ਤਥਾ ॥ ੩,੫.

ਇਹ ਦਸ ਰੁਦਰ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਛੇ ਆਦਿਤਿਆਂ ਦੇ ਨਾਂ ਸੁਣੋ, ਹੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ: ਉਰੁਕ੍ਰਮ, ਸ਼ਕਰ, ਵਿਵਸਵਾਨ ਅਤੇ ਵਰੁਣ।

ਪਰ੍ਜਨ੍ਯੋਤਿਬਾਹੁਰੇਤ ਉਕ੍ਤਾਃ ਪੂਰ੍ਵਂ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮ । ਪਰ੍ਜਨ੍ਯਵ੍ਯਤਿਰਿਕ੍ਤਾਸ੍ਤੁ ਪਞ੍ਚੈਵੋਕ੍ਤਾ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ ॥ ੩,੫.

ਪਰਜਨਿਆ, ਅਤਿਬਾਹੁ ਅਤੇ ਏਤਾ ਪਹਿਲਾਂ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ, ਹੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ। ਪਰਜਨਿਆ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਪੰਜ ਹੋਰ ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।

ਗਙ੍ਗਾਸਮਸ੍ਤੁ ਪਰ੍ਜਨ੍ਯ ਇਤਿ ਚੋਕ੍ਤਃ ਖਗੇਸ਼੍ਵਰ । ਸਵਿਤਾ ਹ੍ਯਰ੍ਯਮਾ ਧਾਤਾ ਪੂषਾ ਤ੍ਵष੍ਟਾ ਤਥਾ ਭਗਃ ॥ ੩,੫.

ਗੰਗਾਸਾ ਨੂੰ ਪਰਜਨਿਆ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਮਾਲਕ। ਸਵਿਤਾ, ਅਰਯਮਾ, ਧਾਤਾ, ਪੂਸ਼ਾ, ਤਵਸ਼ਟਾ ਅਤੇ ਭਗਾ ਵੀ ਨਾਂ ਲਏ ਗਏ ਹਨ।

ਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਤ੍ਤਥਾ ਸਪ੍ਤ ਮਹਤਃ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ । ਦ੍ਵਾਵੁਕ੍ਤਾਵਿਤਿ ਵਿਜ੍ਞੇਯੋ ਪ੍ਰਵਹੋਤਿਵਹਸ੍ਤਥਾ ॥ ੩,੫.

ਚਾਲੀ ਅਤੇ ਸੱਤ ਮਹਾਨ ਜਣੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ; ਦੋ ਨੂੰ ਪ੍ਰਵਾਹਾ ਅਤੇ ਅਵਾਹਾ ਵਜੋਂ ਜਾਣੋ।

ਤਥਾ ਦਸ਼ਵਿਧਾ ਜ੍ਞੇਯਾ ਵਿਸ਼੍ਵੇਦੇਵਾਃ ਖਗੇਸ਼੍ਵਰ । ਸ਼ृਣੁ ਨਾਮਾਨਿ ਤੇषਾਂ ਤੁ ਪੁਰੂਰਵਾਰ੍ਦ੍ਰਵਸਂਜ੍ਞਕੌ ॥ ੩,੫.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਿਸ਼ਵਦੇਵ ਦਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਮਾਲਕ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਸੁਣੋ: ਪੁਰੂਰਵਸ ਅਤੇ ਅਰਦਰਵਸੁ।

ਧੂਰਿਲੋਚਨਸਂਜ੍ਞੌ ਦ੍ਵੌ ਕ੍ਰਤੁਦਕ੍ਸ਼ੇਤਿਸਂਜ੍ਞਕੌ । ਦ੍ਵੌ ਸਤ੍ਯਵਸੁਸਂਜ੍ਞੌ ਚ ਕਾਮਕਾਲਕਸਂਜ੍ਞਕੌ ॥ ੩,੫.

ਦੋ ਧੂਰੀਲੋਚਨ ਨਾਂ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਦੋ ਕ੍ਰਤੁ ਅਤੇ ਦਕਸ਼ ਨਾਂ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਦੋ ਸਤਿਆਵਸੁ ਨਾਂ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਦੋ ਕਾਮ ਅਤੇ ਕਾਲਾ ਨਾਂ ਵਾਲੇ ਹਨ।

ਏਵਂ ਦਸ਼ਵਿਧਾ ਜ੍ਞੇਯਾ ਵਿਸ਼੍ਵੇਦੇਵਾਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ । ਤਥਾ ऋਭੁਗਣਸ਼੍ਚੋਕ੍ਤਸ੍ਤਥਾ ਚ ਪਿਤਰਸ੍ਤ੍ਰਯਃ ॥ ੩,੫.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਿਸ਼ਵਦੇਵ ਦਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਰਭੂਆਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਪਿਤਰ ਵੀ।

ਦ੍ਯਾਵਾ ਪृਥਿਵ੍ਯੌ ਵਿਜ੍ਞੇਯੌ ਏਤੇ ਚ षਡਸ਼ੀਤਯਃ । ਦੇਵਾਃ ਪ੍ਰਜਜ੍ਞਿਰੇ ਸਰ੍ਵੇ ਨਾਸਿਕਦ੍ਰਿਯਮਾਨਿਨਃ ॥ ੩,੫.

ਦਿਆਉ ਅਤੇ ਪૃਥਵੀ ਨੂੰ ਜਾਣੋ, ਅਤੇ ਇਹ ਛਿਆਸੀ ਦੇਵਤੇ, ਜੋ ਸੁੰਘਣ ਦੀ ਇੰਦਰੀ ਨਾਲ ਜੋੜੇ ਹਨ, ਸਭ ਜਨਮ ਲਏ।

ਆਕਾਸ਼ਸ੍ਯਾਭਿਮਾਨੀ ਤੁ ਗਣਪਃ ਸੁਦਾਹृਤਃ । ਉਭਯਤ੍ਰਾਭਿ ਮਾਨੀਤਿ ਜ੍ਞੇਯਂ ਤਤ੍ਤ੍ਵਾਰ੍ਥਵੇਦਿਭਿਃ ॥ ੩,੫.

ਅਕਾਸ਼ ਦਾ ਮਾਲਕ ਗਣਪਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਦੋਹਾਂ ਥਾਵਾਂ ਤੇ, ਉਹ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਸੱਚਾਈ ਜਾਣਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਲੋਂ ਮੂਲ ਮਾਲਕ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਵਿष੍ਵਕ੍ਸੇਨਂ ਵਿਨਾ ਸਰ੍ਵੇ ਜਯਾਦ੍ਯਾ ਵਿष੍ਣੁਪਾਰ੍षਦਾਃ । ਅਭਵਨ੍ਸਮਹੀਨਾਸ਼੍ਚ ਵਿष੍ਵਕ੍ਸੇਨਾਦਨਨ੍ਤਰਮ੍ ॥ ੩,੫.

ਵਿਸ਼ਵਕਸੇਨਾ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਜਯਾ ਆਦਿ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸਹਾਈ ਜਨਮ ਲਏ, ਅਤੇ ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹਨ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਵਕਸੇਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਏ।

ਏਤੇਪਿ ਨਾਸਿਕਾਯਾਸ਼੍ਚ ਅਵਾਨ੍ਤਰਨਿਯਾਮਕਾਃ । ਅਤਸ੍ਤੇ ਤਤ੍ਤ੍ਵਮਾਨਿਭ੍ਯੋ ਹ੍ਯਵਰਾਸ੍ਤੇ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ ॥ ੩,੫.

ਇਹ ਵੀ ਨੱਕ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਨਿਯੰਤਰਕ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ, ਜੋ ਤੱਤ ਦੇ ਮਾਲਕਾਂ ਤੋਂ ਹੇਠਲੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਤਤ੍ਤ੍ਵਾਭਿਮਾਨੀ ਤੁ ਅਪਾਨਸ਼੍ਚੇਤ੍ਯੁਦਾਹृਤਃ । ਰੂਪਾਭਿਮਾਨੀ ਸਂਜਜ੍ਞੇ ਵ੍ਯਾਨੋ ਨਾਮ ਮਹਾਨ੍ਪ੍ਰਭੋ ॥ ੩,੫.

ਸਪਰਸ਼ ਤੱਤਵ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ 'ਅਪਾਨ' ਕਹਾਇਆ। ਰੂਪ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ 'ਵਿਆਨ' ਨਾਮ ਦਾ ਵੱਡਾ ਪ੍ਰਭੂ ਜਨਮਿਆ।

ਰਸਾਤ੍ਮਕ ਉਦਾਨਸ਼੍ਚ ਸਮਾਨੋ ਗਨ੍ਧਨਾਮਕਃ । ਅਪਾਂ ਨਾਥਾਸ਼੍ਚ ਚਤ੍ਵਾਰੋ ਮਰੁਤਃ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ ॥ ੩,੫.

ਰਸ ਦੀ ਸਾਰ 'ਉਦਾਨ' ਹੈ, 'ਸਮਾਨ' ਨੂੰ ਗੰਧ ਕਿਹਾ ਗਿਆ। ਇਹ ਚਾਰ ਹਵਾ ਦੇਵਤਾ ਪਾਣੀ ਦੇ ਮਾਲਕ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਜਯਾਦ੍ਯਨਨ੍ਤਰਾਨ੍ਵਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਸਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨਾਨ੍ਖਗੇਸ਼੍ਵਰ । ਪ੍ਰਧਾਨਾਗ੍ਰੇ ਪ੍ਰਥਮਜਃ ਪਾਵਕਃ ਸਮੁਦਾਹृਤਃ ॥ ੩,੫.

ਹੁਣ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਸਰਤਾਜ, ਮੈਂ ਜਯਾ ਆਦਿ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ: ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 'ਪਾਵਕ' ਅੱਗ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਜਨਮ ਵਾਲਾ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ।

ਭृਗੋਰ੍ਮਹਰ੍षੇਃ ਪੁਤ੍ਰਸ਼੍ਚ ਚ੍ਯਵਨਃ ਸਮੁਦਾਹृਤਃ । ਬृਹਸ੍ਪਤੇਸ਼੍ਚ ਪੁਤ੍ਰਸ੍ਤੁ ਉਤਥ੍ਯਃ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਃ ॥ ੩,੫.

ਭ੍ਰਿਗੁ ਮਹਾ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ 'ਚਯਵਨ' ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ। ਬ੍ਰਹਸਪਤਿ ਦੇ ਪੁੱਤਰ 'ਉਤਥਿਆ' ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।

ਰੈਵਤਸ਼੍ਚਾਕ੍ਸ਼ੁषਸ਼੍ਚੈਵ ਤਥਾ ਸ੍ਵਾਰੋਚਿषਃ ਸ੍ਮृਤਃ । ਉਤ੍ਤਮੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਸਾਵਰ੍ਣੀ ਰੁਦ੍ਰਸਾਵਰ੍ਣਿਰੇਵ ਚ ॥ ੩,੫.

ਰੈਵਤ, ਚਾਕਸ਼ੁਸ਼ ਅਤੇ ਸਵਾਰੋਚਿਸ਼ਾ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਤਮ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਸਾਵਰਨੀ ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਸਾਵਰਨੀ ਵੀ।

ਦੇਵਸਾਵਰ੍ਣਿਸਾਵਰ੍ਣਿਰਿਨ੍ਦ੍ਰਸਾਵਰ੍ਣਿਰੇਵਚ । ਤਥੈਵ ਦਕ੍ਸ਼ਸਾਵਰ੍ਣਿਰ੍ਧਰ੍ਮਭਾਵਰ੍ਣਿਰੇਵ ਚ ॥ ੩,੫.

ਦੇਵ ਸਾਵਰਨੀ, ਸਾਵਰਨੀ, ਇੰਦਰ ਸਾਵਰਨੀ, ਦਕਸ਼ ਸਾਵਰਨੀ ਅਤੇ ਧਰਮ ਸਾਵਰਨੀ ਵੀ ਨਾਮ ਲਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।