ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਵਾਕ੍ਪਾਣਿਪਾਦਂ ਪਾਯੁਸ਼੍ਚ ਉਪਸ੍ਥੇਤਿ ਦਸ਼ ਸ੍ਮृਤਾਃ । ਵੈਕਾਰਿਕੇ ਹ੍ਯਹਨ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵੇ ਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯ ਕ੍ਸ਼ੋਭਯਦ੍ਧਰਿਃ ॥ ੩,੫.

ਬੋਲੀ, ਹੱਥ, ਪੈਰ, ਪਿਛਵਾਡਾ ਤੇ ਲਿੰਗ—ਇਹ ਦਸ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਵੈਕਾਰਿਕ ਅਹੰਕਾਰ ਦੇ ਤੱਤ ਵਿੱਚ ਹਰੀ ਨੇ ਜਾ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਹਿਲਾ ਦਿੱਤਾ।

ਮਹਤ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵਾਦਿਮਾ ਅਦਾਵਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਾਂ ਚ ਦੇਵਤਾਃ । ਏਕਾਦਸ਼ਵਿਧਾ ਆਸਨ੍ਕ੍ਰਮੇਣ ਤੁ ਖਗੇਸ਼੍ਵਰ ॥ ੩,੫.

ਮਹੱਤਤੱਤ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਦੇਵੀਆਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈਆਂ। ਉਹ ਖਗਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਇਕੱਤਰ ਹੋ ਕੇ ਗਿਆਰਾਂ ਹੋ ਗਈਆਂ।

ਮਨੋਭਿਮਾਨਿ ਨੀ ਹ੍ਯਾਦੌ ਵਾਰੁਣੀ ਤ੍ਵਭਵਤ੍ਤਦਾ । ਅਨਨ੍ਤਰਂ ਚ ਸੌਪਰ੍ਣੀ ਗੌਰੋਜਾਪਿ ਤਥੈਵ ਚ ॥ ੩,੫.

ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਨ ਦੀ ਦੇਵੀ ਵਾਰੁਣੀ ਹੋਈ। ਫਿਰ ਸੌਪਰਨੀ, ਗੌਰਜਾ ਤੇ ਹੋਰ ਵੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ।

ਸ਼ੇषਾਦਨਨ੍ਤਰਾਸ੍ਤਾਸਾਂ ਦਸ਼ਵਰ੍षਾਦਨਂਰਮ੍ । ਉਤ੍ਪਤ੍ਤਿਰਿਤਿ ਵਿਜ੍ਞੇਯਂ ਕ੍ਰਮੇਣ ਤੁ ਖਗੇਸ਼੍ਵਰ ॥ ੩,੫.

ਬਾਕੀ ਦੇਵੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਸ-ਦਸ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਅੰਤਰ ਨਾਲ ਆਈਆਂ। ਖਗਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਇਹ ਉਤਪੱਤੀ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਸਮਝਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਮਨੋਭਿਮਾਨਿਨਾਵਨ੍ਯਾਵਿਨ੍ਦ੍ਰਕਾਮੌ ਪ੍ਰਜਜ੍ਞਤੁਃ । ਤਾਰ੍ਕ੍ਸ਼੍ਯ ਹ੍ਯਨਨ੍ਤਰੌ ਜ੍ਞੇਯੌ ਮੁਕ੍ਤੌ ਸਂਸਾਰ ਏਵ ਚ ॥ ੩,੫.

ਮਨ ਦੇ ਦੋ ਅਧਿਕਾਰੀ ਇੰਦ੍ਰ ਤੇ ਕਾਮ ਹਨ, ਜੋ ਜਨਮ ਲਏ। ਤਾਰਕਸ਼ ਤੇ ਅਗਲੇ, ਮੁਕਤ ਵੀ ਹਨ ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ ਵੀ।

ਤਤਸ੍ਤ੍ਵਗਾਤ੍ਮਾ ਹ੍ਯਭਵਤ੍ਸੋਹਂ ਕਾਰਿਕ ਈਰਿਤਃ । ਤਤਃ ਪਾਣ੍ਯਾਤ੍ਮਕਾਸ਼੍ਚੈਵ ਜਜ੍ਞਿਰੇ ਪਕ੍ਸ਼ਿਸਤ੍ਤਮ ॥ ੩,੫.

ਫਿਰ ਚਮੜੀ ਦੀ ਦੇਵੀ ਸੋਹੰ ਕਾਰਿਕਾ ਹੋਈ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਖਗਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ, ਹੱਥਾਂ ਦੀਆਂ ਦੇਵੀਆਂ ਜਨਮ ਲੈਈਆਂ।

ਸ਼ਚੀ ਰਤਿਸ਼੍ਚਾਨਿਰੁਦ੍ਧਸ੍ਤਥਾ ਸ੍ਵਾਯਂਭੁਵੋ ਮਨੁਃ । ਬृਹਸ੍ਪਤਿਸ੍ਤਥਾ ਦਕ੍ਸ਼ ਏਤੇ ਪਾਣ੍ਯਾਤ੍ਮਕਾਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ ॥ ੩,੫.

ਸ਼ਚੀ, ਰਤੀ, ਅਨਿਰੁੱਧ, ਸਵਯੰਭੂ ਮਨੁ, ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਤੇ ਦਕਸ਼—ਇਹ ਹੱਥਾਂ ਦੀਆਂ ਦੇਵੀਆਂ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਦਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯਾਨਨ੍ਤਰਂ ਜਜ੍ਞੇ ਪ੍ਰਵਾਹੋ ਨਾਮ ਚਾਣ੍ਡਜ । ਸ ਏਵੋਕ੍ਤਸ਼੍ਚਾਤਿਂਵਾਹੋ ਯਾਪਯਤ੍ਯਾਤ੍ਮਚੋਦਿਤਃ ॥ ੩,੫.

ਦਕਸ਼ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪ੍ਰਵਾਹੋ ਨਾਂ ਦਾ ਚੰਡਜ ਜਨਮ ਲਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਅਤਿਮਵਾਹ ਵੀ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲਦਾ ਹੈ।

ਹਸ੍ਤਾਦਨਨ੍ਤਰਂ ਜ੍ਞੇਯੋ ਨ ਤੁ ਸ਼ਚ੍ਯਾਦਿਵਤ੍ਸ੍ਮृਤਃ । ਤਤੋਭਵਨ੍ਮਹਾਭਾਗ ਚਕ੍ਸ਼ੁਰਿਦ੍ਰਿਯਮਾਤ੍ਮਨਃ ॥ ੩,੫.

ਹੱਥਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਗਲਾ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਸ਼ਚੀ ਆਦਿ ਵਾਂਗ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ। ਫਿਰ, ਮਹਾਂਭਾਗਾ, ਅੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਦੇਵੀਆਂ ਜਨਮ ਲੈਈਆਂ।

ਸ੍ਵਾਯਂਭੁਵਮਨੋਰ੍ਭਾਰ੍ਯਾ ਸ਼ਤਰੂਪਾ ਯਮਸ੍ਤਥਾ । ਚਨ੍ਦ੍ਰਸੂਰ੍ਯੌ ਤੁ ਚਤ੍ਤ੍ਵਾਰਸ਼੍ਚਕ੍ਸ਼ੁਰਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਮਾਨਿਨਃ ॥ ੩,੫.

ਸਵਯੰਭੂ ਮਨੁ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸ਼ਤਰੂਪਾ, ਯਮ, ਚੰਦ੍ਰ ਤੇ ਸੂਰਜ—ਇਹ ਚਾਰ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਇੰਦ੍ਰੀ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹਨ।

ਚਨ੍ਦ੍ਰਃ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਾਭਿਮਾਨੀਤਿ ਤਥਾ ਜ੍ਞੇਯਃ ਖਗੇਸ਼੍ਵਰ । ਜਿਹ੍ਵੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਤ੍ਮਾ ਵਰੁਣਃ ਸੂਰ੍ਯਸ੍ਯਾਨਨ੍ਤਰੋਭਵਤ੍ ॥ ੩,੫.

ਖਗਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਚੰਦ੍ਰ ਕੰਨ ਦੀ ਇੰਦ੍ਰੀ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹੈ। ਵਰੁਣ, ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜੀਭ ਦੀ ਇੰਦ੍ਰੀ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹੋਇਆ।

ਵਾਗਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਭਿਮਾਨਿਨ੍ਯੋ ਹ੍ਯਭਵਨ੍ਵਰੁਣਾਦਨੁ । ਦਕ੍ਸ਼ਪਤ੍ਨੀ ਪ੍ਰਸੂਤਿਸ਼੍ਚ ਭृਗੁਰਗ੍ਨਿਸ੍ਤਰ੍ਥਵ ਚ ॥ ੩,੫.

ਵਰੁਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਬੋਲੀ ਦੀ ਇੰਦ੍ਰੀ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਏ: ਦਕਸ਼ ਦੀ ਪਤਨੀ ਪ੍ਰਸੂਤੀ, ਭ੍ਰਿਗੁ, ਅਗਨਿ ਤੇ ਅਰਥਵ।

ਤਤ੍ਰ ਵੈਤੇ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨੋ ਵਾਗਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਨਿਯਾਮਕਾਃ । ਯੇ ਕ੍ਰਵ੍ਯਾਦਾਦਯਸ਼੍ਚੋਕ੍ਤਾਸ੍ਤੇਨਨ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵਨਿਯਾਮਕਾਃ ॥ ੩,੫.

ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਵੱਡੇ ਆਤਮਾ ਬੋਲੀ ਦੀ ਇੰਦ੍ਰੀ ਦੇ ਨਿਯੰਤਰਕ ਹਨ। ਜਿਹੜੇ ਕ੍ਰਵਿਆਦ ਆਦਿ ਆਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਉਸ ਤੱਤ ਦੇ ਨਿਯੰਤਰਕ ਹਨ।

ਸਾਮ੍ਯਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਤਥੈਵੋਕ੍ਤਿਰ੍ਨ ਤੁ ਤਤ੍ਤ੍ਵਾਭਿਮਾਨਿਤਃ । ਉਪਸ੍ਥਮਾਨਿਨੋ ਵੀਨ੍ਦ੍ਰ ਬਭੂਵੁਸ੍ਤਦਨਨ੍ਤਰਮ੍ ॥ ੩,੫.

ਸਮਾਨਤਾ ਕਰਕੇ ਇਹ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਤੱਤ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਵਾਂਗ ਨਹੀਂ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਲਿੰਗ ਦੀ ਇੰਦ੍ਰੀ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਏ।

ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰੋ ਵਸਿष੍ਟੋਤ੍ਰਿਰ੍ਮਰੀਚਿਃ ਪੁਲਹਃ ਕ੍ਰਤੁਃ । ਪੁਲਸ੍ਤ੍ਯੋਙ੍ਗਿਰਸਸ਼੍ਚੈਵ ਤਥਾ ਵੈਵਸ੍ਵਤੋ ਮਨੁਃ ॥ ੩,੫.

ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ, ਅਤ੍ਰੀ, ਮਰੀਚੀ, ਪੁਲਹ, ਕ੍ਰਤੁ, ਪੁਲਸਤ, ਅੰਗੀਰਸ ਅਤੇ ਵੈਵਸਵਤ ਮਨੁ।

ਮਨ੍ਵਾਦਯੋਨਨ੍ਤਸਂਖ੍ਯਾ ਉਪਸ੍ਥਾਤ੍ਮਾਨ ਈਰਿਤਾਃ । ਪਾਯੋਸ਼੍ਚ ਮਾਨਿਨੋ ਵੀਨ੍ਦ੍ਰ ਜਜ੍ਞਿਰੇ ਤਦਨਨ੍ਤਰਮ੍ ॥ ੩,੫.

ਮਨੂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਨੇਕਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹਾਜ਼ਰੀ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਦੁਧ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਗਰੂਰ ਵਾਲੇ ਜਨਮ ਲਏ, ਹੇ ਇੰਦਰ।

ਸੂਰ੍ਯੇषੁ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਸ੍ਵੇਕੋ ਮਿਤ੍ਰਸ੍ਤਾਰਾ ਗੁਰੋਃ ਪ੍ਰਿਯਾ । ਕੋਣਾਧਿਪੋ ਨਿਰृਤਿਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਵਹਪ੍ਰਿਯਾ ॥ ੩,੫.

ਬਾਰਾਂ ਸੂਰਜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮਿਤ੍ਰ ਹੈ, ਜੋ ਤਾਰਿਆਂ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਦਾ ਪਿਆਰਾ ਹੈ; ਕੋਣਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਨਿਰ੍ਰਿਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਹਵਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਹੈ।

ਚਤ੍ਤ੍ਵਾਰ ਏਤੇ ਪਕ੍ਸ਼ੀਨ੍ਦ੍ਰ ਵਾਯੁਤਤ੍ਤ੍ਵਾਭਿਮਾਨਿਨਃ । ਘ੍ਰਾਣਾਭਿਮਾਨਿਨਃ ਸਰ੍ਵੇ ਜਜ੍ਞਿਰੇ ਦ੍ਵਿਜਸਤ੍ਤਮ ॥ ੩,੫.

ਇਹ ਚਾਰ, ਹੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਹਨ, ਜੋ ਹਵਾ ਦੇ ਤੱਤ ਨਾਲ ਜੋੜੇ ਹਨ; ਇਹ ਸਾਰੇ ਸੁੰਘਣ ਦੀ ਇੰਦਰੀ ਨਾਲ ਜੋੜੇ ਹੋਏ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਨਮ ਲਏ।

ਵਿष੍ਵਵਸੇਨੋ ਵਾਯੁਪੁਤ੍ਰੌ ਹ੍ਯਸ਼੍ਵਿਨੌ ਗਣਪਸ੍ਤਥਾ । ਵਿਤ੍ਤਪਃ ਸਪ੍ਤ ਵਸਵ ਉਕ੍ਤੋ ਹ੍ਯਾਗ੍ਨਿਸ੍ਤਥਾष੍ਟਮਃ ॥ ੩,੫.

ਵਿਸ਼ਵਵਸੁ, ਦੋ ਅਸ਼ਵਿਨ, ਜੋ ਵਾਯੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਗਣਪਾ, ਵਿਟਪਾ, ਸੱਤ ਵਸੂਆਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਅੱਗ ਅੱਠਵਾਂ ਹੈ।

ਸਤ੍ਯਾਨਾਂ ਸ਼ृਣੁ ਨਾਮਾਨਿ ਦ੍ਰੋਣਃ ਪ੍ਰਾਣੋ ਧ੍ਰੁਵਸ੍ਤਥਾ । ਅਰ੍ਕੇ ਦੋषਸ੍ਤਥਾ ਵਸ੍ਕਃ ਸਪ੍ਤਮਸ੍ਤੁ ਵਿਭਾਵਸੁਃ ॥ ੩,੫.

ਸਤਿਆ ਦੇ ਨਾਂ ਸੁਣੋ: ਦ੍ਰੋਣ, ਪ੍ਰਾਣ, ਧਰੂਵ, ਅਰਕ, ਦੋਸ਼, ਵਸਕ, ਅਤੇ ਸੱਤਵਾਂ ਵਿਭਾਵਸੁ ਹੈ।

ਦਸ਼ਰੁਦ੍ਰਾਸ੍ਤਥਾ ਜ੍ਞੇਯਾ ਮੂਲਰੁਦ੍ਰੋ ਭਵਃ ਸ੍ਮृਤਃ । ਦਸ਼ ਰੁਦ੍ਰਸ੍ਯ ਨਾਮਾਨਿ ਸ਼ृਣੁष੍ਵ ਦ੍ਵਿਜਸਤ੍ਤਮ ॥ ੩,੫.

ਦਸ ਰੁਦਰ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਮੂਲ ਰੁਦਰ ਭਵ ਹੈ। ਦਸ ਰੁਦਰਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਸੁਣੋ, ਹੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ।

ਰੈਵਨ੍ਤੇਯਸ੍ਤਥਾ ਭੀਮੋ ਵਾਮਦੇਵੋ ਵृषਾਕਪਿਃ । ਅਜੈਕਪਾਦਹਿਰ੍ਵੁਧ੍ਨ੍ਯੋ ਬਹੁਰੂਪੋ ਮਹਾਨਿਤਿ ॥ ੩,੫.

ਰੈਵੰਤਿਆ, ਭੀਮ, ਵਾਮਦੇਵ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਾਕਪੀ, ਅਜੈਕਪਾਦ, ਅਹਿ ਬੁਧਨਿਆ, ਬਹੁਰੂਪਾ, ਅਤੇ ਮਹਾਨ — ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਨਾਂ ਲਿਆ ਗਿਆ।

ਦਸ਼ ਰੁਦ੍ਰਾ ਇਤਿ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਃ षਡਾਦਿਤ੍ਯਾਞ੍ਛृਣੁ ਦ੍ਵਿਜ । ਉਰੁਕ੍ਰਮਸ੍ਤਥਾ ਸ਼ਕ੍ਰੋ ਵਿਵਸ੍ਵਾਨ੍ਵਰੁਣਸ੍ਤਥਾ ॥ ੩,੫.

ਇਹ ਦਸ ਰੁਦਰ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਛੇ ਆਦਿਤਿਆਂ ਦੇ ਨਾਂ ਸੁਣੋ, ਹੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ: ਉਰੁਕ੍ਰਮ, ਸ਼ਕਰ, ਵਿਵਸਵਾਨ ਅਤੇ ਵਰੁਣ।

ਪਰ੍ਜਨ੍ਯੋਤਿਬਾਹੁਰੇਤ ਉਕ੍ਤਾਃ ਪੂਰ੍ਵਂ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮ । ਪਰ੍ਜਨ੍ਯਵ੍ਯਤਿਰਿਕ੍ਤਾਸ੍ਤੁ ਪਞ੍ਚੈਵੋਕ੍ਤਾ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ ॥ ੩,੫.

ਪਰਜਨਿਆ, ਅਤਿਬਾਹੁ ਅਤੇ ਏਤਾ ਪਹਿਲਾਂ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ, ਹੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ। ਪਰਜਨਿਆ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਪੰਜ ਹੋਰ ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।

ਗਙ੍ਗਾਸਮਸ੍ਤੁ ਪਰ੍ਜਨ੍ਯ ਇਤਿ ਚੋਕ੍ਤਃ ਖਗੇਸ਼੍ਵਰ । ਸਵਿਤਾ ਹ੍ਯਰ੍ਯਮਾ ਧਾਤਾ ਪੂषਾ ਤ੍ਵष੍ਟਾ ਤਥਾ ਭਗਃ ॥ ੩,੫.

ਗੰਗਾਸਾ ਨੂੰ ਪਰਜਨਿਆ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਮਾਲਕ। ਸਵਿਤਾ, ਅਰਯਮਾ, ਧਾਤਾ, ਪੂਸ਼ਾ, ਤਵਸ਼ਟਾ ਅਤੇ ਭਗਾ ਵੀ ਨਾਂ ਲਏ ਗਏ ਹਨ।

ਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਤ੍ਤਥਾ ਸਪ੍ਤ ਮਹਤਃ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ । ਦ੍ਵਾਵੁਕ੍ਤਾਵਿਤਿ ਵਿਜ੍ਞੇਯੋ ਪ੍ਰਵਹੋਤਿਵਹਸ੍ਤਥਾ ॥ ੩,੫.

ਚਾਲੀ ਅਤੇ ਸੱਤ ਮਹਾਨ ਜਣੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ; ਦੋ ਨੂੰ ਪ੍ਰਵਾਹਾ ਅਤੇ ਅਵਾਹਾ ਵਜੋਂ ਜਾਣੋ।

ਤਥਾ ਦਸ਼ਵਿਧਾ ਜ੍ਞੇਯਾ ਵਿਸ਼੍ਵੇਦੇਵਾਃ ਖਗੇਸ਼੍ਵਰ । ਸ਼ृਣੁ ਨਾਮਾਨਿ ਤੇषਾਂ ਤੁ ਪੁਰੂਰਵਾਰ੍ਦ੍ਰਵਸਂਜ੍ਞਕੌ ॥ ੩,੫.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਿਸ਼ਵਦੇਵ ਦਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਮਾਲਕ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਸੁਣੋ: ਪੁਰੂਰਵਸ ਅਤੇ ਅਰਦਰਵਸੁ।

ਧੂਰਿਲੋਚਨਸਂਜ੍ਞੌ ਦ੍ਵੌ ਕ੍ਰਤੁਦਕ੍ਸ਼ੇਤਿਸਂਜ੍ਞਕੌ । ਦ੍ਵੌ ਸਤ੍ਯਵਸੁਸਂਜ੍ਞੌ ਚ ਕਾਮਕਾਲਕਸਂਜ੍ਞਕੌ ॥ ੩,੫.

ਦੋ ਧੂਰੀਲੋਚਨ ਨਾਂ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਦੋ ਕ੍ਰਤੁ ਅਤੇ ਦਕਸ਼ ਨਾਂ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਦੋ ਸਤਿਆਵਸੁ ਨਾਂ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਦੋ ਕਾਮ ਅਤੇ ਕਾਲਾ ਨਾਂ ਵਾਲੇ ਹਨ।

ਏਵਂ ਦਸ਼ਵਿਧਾ ਜ੍ਞੇਯਾ ਵਿਸ਼੍ਵੇਦੇਵਾਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ । ਤਥਾ ऋਭੁਗਣਸ਼੍ਚੋਕ੍ਤਸ੍ਤਥਾ ਚ ਪਿਤਰਸ੍ਤ੍ਰਯਃ ॥ ੩,੫.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਿਸ਼ਵਦੇਵ ਦਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਰਭੂਆਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਪਿਤਰ ਵੀ।