ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਤਮੇਵਂ ਸਂਸ਼ਯਂ ਛਿਨ੍ਧਿ ਯਦ੍ਧਿ ਤਚ੍ਛ੍ਰੋਤੁਮਰ੍ਹਤਿ । ਸ਼੍ਰੀਕृष੍ਣ ਉਵਾਚ । ਤ੍ਰਿਭਾਗਭੂਤੇ ਰਜਸਿ ਤਥਾ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਧਾਪਿ ਚ ॥ ੩,੪.

ਇਹ ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਕਰ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸੁਣਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜਦੋਂ ਰਜੋ ਗੁਣ ਤਿੰਨ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਬਾਰਾਂ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹੋਵੇ—

ਰਜਸੋਪੇਕ੍ਸ਼ਯਾ ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਦਸ਼ਾਂਸ਼ਾਧਿਕਮੇਵ ਚ । ਪ੍ਰਵਿष੍ਟਮਸ੍ਤੀਤਿ ਖਗ ਜ੍ਞਾਤਵ੍ਯਂ ਤਚ੍ਛਣੁ ਦ੍ਵਿਜ ॥ ੩,੪.

ਜਦੋਂ ਰਜੋ ਗੁਣ ਵਧੇਰੇ ਹੋਵੇ, ਸਤਵ ਗੁਣ ਦਸ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵੱਧ ਕੇ ਅੰਦਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਜਾਣ ਲੈ, ਪੰਛੀ, ਸੁਣ ਲੈ, ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮਿਆ।

ਤਮਸੋਪੇਕ੍ਸ਼ਯਾ ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਦਸ਼ਾਂਸ਼ਾਧਿਕਮੇਵ ਵੈ । ਪ੍ਰਵਿष੍ਟਮਸ੍ਤੀਤਿ ਖਗ ਵਕ੍ਤਵ੍ਯਂ ਨਾਤ੍ਰ ਸਂਸ਼ਯਃ ॥ ੩,੪.

ਜਦੋਂ ਤਮੋ ਗੁਣ ਵਧੇਰੇ ਹੋਵੇ, ਸਤਵ ਗੁਣ ਦਸ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵੱਧ ਕੇ ਅੰਦਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦੱਸਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਪੰਛੀ, ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

ਤਮਸੋਪੇਕ੍ਸ਼ਯਾ ਤਤ੍ਰ ਤਮ ਏਕਾਦਸ਼ਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍ । ਏਕਾਂਸ਼ਸ੍ਤੁ ਰਜੋ ਜ੍ਞੇਯਮੇਵਮਾਹੁਰ੍ਮਨੀषਿਣਃ । ਏਵਂ ਚ ਮਿਲਿਤਾਨ੍ਭਾਗਾਨ੍ਵਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਸ਼ृਣੁ ਮਹਾਮਤੇ ॥ ੩,੪.

ਜਿੱਥੇ ਤਮੋ ਗੁਣ ਵਧੇਰੇ ਹੋਵੇ, ਤਮੋ ਗੁਣ ਗਿਆਰਾਂ ਹਿੱਸਿਆਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਰਜੋ ਗੁਣ ਹੈ—ਇਹ ਗਿਆਨੀ ਲੋਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਮਿਲੇ ਹੋਏ ਭਾਗਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਾਂਗਾ, ਸੁਣ ਲੈ, ਵੱਡੇ ਮਨ ਵਾਲੇ।

ਮਹਤ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵਸਮੁਤ੍ਪਤ੍ਤਾ ਉਪਾਦਾਨਂ ਖਗੇਸ਼੍ਵਰ । ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ਾਂਸ਼ਾ ਵਿਜ੍ਞੇਯਾ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਸ਼ਂ ਰਜਃ ਸ੍ਮृਤਮ੍ ॥ ੩,੪.

ਮਹਾਨ ਤੱਤ ਦੇ ਉਤਪੰਨ ਹੋਣ ਤੋਂ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਸਿਰਤਾਜ, ਮੂਲ ਕਾਰਨ ਤੇਰਾਂ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਜੋਂ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਰਜੋ ਗੁਣ ਬਾਰਾਂ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਏਕਾਂਸ਼ਸ੍ਤਮਸੋ ਜ੍ਞੇਯਸ੍ਤਤ੍ਰ ਭਾਗਾਞ੍ਛृਣੁ ਦ੍ਵਿਜਾ । ਆਦੌ ਤੁ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਂਸ਼ੇषੁ ਭਾਗਾਨ੍ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਤਚ੍ਛृਣੁ ॥ ੩,੪.

ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਤਮੋ ਗੁਣ ਦਾ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਹੁਣ ਭਾਗਾਂ ਸੁਣ, ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮਿਆ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਬਾਰਾਂ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਮੈਂ ਭਾਗਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਾਂਗਾ, ਇਹ ਸੁਣ।

ਏਕਾਂਸ਼ਸ੍ਤਮਸੋ ਜ੍ਞੇਯਸ੍ਤਦ੍ਦਸ਼ਾਂ ਸ਼ਾਧਿਕਂ ਰਜਃ । ਤਚ੍ਛਤਾਂਸ਼ਾਧਿਕਂ ਸਤ੍ਤ੍ਵਮੇਵਮਾਹੁਰ੍ਮਨੀषਿਣਃ ॥ ੩,੪.

ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਤਮੋ ਗੁਣ ਦਾ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਦਸ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵੱਧ ਰਜੋ ਗੁਣ, ਅਤੇ ਸੌ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵੱਧ ਸਤਵ ਗੁਣ—ਇਹ ਗਿਆਨੀ ਲੋਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਏਕਾਂਸ਼ਤਮਸਿ ਹ੍ਯੇਵਂ ਵਿਭਾਗਾਞ੍ਛृਣੁ ਸਤ੍ਤਮ । ਏਕਾਂਸ਼ਸ੍ਤੁ ਰਜੋ ਜ੍ਞੇਯਸ੍ਤਮੋ ਹ੍ਯੇਕਾ ਦਸ਼ਾਧਿਕਮ੍ ॥ ੩,੪.

ਤਮੋ ਗੁਣ ਦੇ ਇੱਕ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਭਾਗ ਸੁਣ, ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗੇ। ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਰਜੋ ਗੁਣ ਦਾ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਤਮੋ ਗੁਣ ਗਿਆਰਾਂ ਹਿੱਸਿਆਂ ਹੈ।

ਤਮੋਭਾਗਾਸ੍ਤੁ ਵਿਜ੍ਞੇਯਾਸ੍ਤਦ੍ਦਸ਼ਾਂਸ਼ਾਧਿਕਃ ਸ੍ਮृਤਃ । ਸਤ੍ਤ੍ਵਭਾਗ ਇਤਿ ਜ੍ਞੇਯੋ ਮਹਤ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵੇ ਖਗੇਸ਼੍ਵਰ ॥ ੩,੪.

ਤਮੋ ਗੁਣ ਦੇ ਭਾਗ ਦਸ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵੱਧ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਸਤਵ ਗੁਣ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਮਹਾਨ ਤੱਤ ਵਿੱਚ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਸਿਰਤਾਜ।

ਸਤ੍ਤ੍ਵਾਂਸ਼ੋ ਬਹੁਲੋ ਯਸ੍ਮਾਚ੍ਛੁਦ੍ਧਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਚਤੁਰ੍ਮੁਖਃ । ਉਤ੍ਪਤ੍ਤਿਰ੍ਮਹਤਸ਼੍ਚੋਕ੍ਤਾ ਏਵਂ ਚ ਵਿਨਤਾਸੁਤ ॥ ੩,੪.

ਕਿਉਂਕਿ ਸਤਵ ਗੁਣ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਵਧੇਰੇ ਹੈ, ਚਾਰ-ਮੁਖੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਸਤਵ ਦਾ ਹੈ; ਮਹਾਨ ਤੱਤ ਤੋਂ ਉਤਪਤੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ, ਵਿਨਤਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ।

ਤਜ੍ਜ੍ਞਾਨਾਨ੍ਮੋਕ੍ਸ਼ਮਾਪ੍ਨੋਤਿ ਨਾਨ੍ਯਥਾ ਤੁ ਕਥਞ੍ਚਨ ॥ ੩,੪.

ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ, ਮੁਕਤੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕਦੇ ਵੀ ਨਹੀਂ।

ਸ਼੍ਰੀਗਰੁਡਮਹਾਪੁਰਾਣਮ੍ ੫ ਏਤਾਦृਸ਼ੇ ਮਹਤ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵੇ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮ੍ਯਾ ਸਹ ਹਰਿਃ ਸ੍ਵਯਮ੍ । ਪ੍ਰਵਿਵੇਸ਼ ਮਹਾਭਾਗ ਕ੍ਸ਼ੋਭਯਾਮਾਸ ਵੈ ਹਰਿਃ ॥ ੩,੫.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਾਨ ਤੱਤ ਵਿੱਚ, ਹਰਿ ਆਪ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇ ਨਾਲ ਅੰਦਰ ਗਿਆ, ਵੱਡੇ ਭਾਗ ਵਾਲੇ, ਅਤੇ ਹਰਿ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਹਿਲਾ ਦਿੱਤਾ।

ਅਹਨ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵਮਭੂਤ੍ਤਸ੍ਮਾਜ੍ਜ੍ਞਾਨਦ੍ਰਵ੍ਯਕ੍ਰਿਯਾਤ੍ਮਕਮ੍ । ਅਹਙ੍ਕਾਰਸਮੁਤ੍ਪਤ੍ਤਾਵੇਕਾਂਸ਼ਸ੍ਤਮਸਿ ਸ੍ਮृਤਃ ॥ ੩,੫.

ਉਸ ਤੋਂ ਅਹੰਕਾਰ ਦਾ ਤੱਤ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਗਿਆਨ, ਪਦਾਰਥ ਅਤੇ ਕਰਮ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ; ਅਹੰਕਾਰ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਤਮੋ ਗੁਣ ਦੇ ਇੱਕ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਤਦ੍ਦਸ਼ਾਂਸ਼ਾਧਿਕਰਜਸ੍ਤਦ੍ਦਸ਼ਾਂਸ਼ਾਧਿਕਂ ਪ੍ਰਭੋ । ਸਤ੍ਤ੍ਵਮਿਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ ਸਦ੍ਭਿਰ੍ਹ੍ਯੇਤਦਾਤ੍ਮਾ ਤ੍ਵਹਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍ ॥ ੩,੫.

ਦਸ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵੱਧ ਰਜੋ ਗੁਣ, ਦਸ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵੱਧ ਸਤਵ ਗੁਣ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੰਗੇ ਲੋਕ ਇਸ ਨੂੰ ਆਤਮਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਮੈਂ ਉਸ ਦਾ ਸਰੂਪ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ।

ਅਹਨ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵਾਭਿਮਾਨੀ ਤੁ ਆਦੌ ਸ਼ੇषੋ ਬਭੂਵਹ । ਸਹਸ੍ਰਾਬ੍ਦਾਚ੍ਚ ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ਤੌ ਜਾਤੌ ਖਗਹਰੌ ਦ੍ਵਿਜ ॥ ੩,੫.

ਅਹੰਕਾਰ ਦੇ ਤੱਤ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ੇਸ਼ਾ ਬਣਿਆ; ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ, ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮਿਆ, ਗਰੁੜ ਅਤੇ ਹਰਿ ਜਨਮ ਲਏ।

ਅਹਨ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵੇ ਖਗ ਹ੍ਯੇषੁ ਪ੍ਰਵਿष੍ਟੋ ਹਰਿਰਵ੍ਯਯਃ । ਕ੍ਸ਼ੋਭਯਾਮਾਸ ਭਗਵਾਲ੍ਲਙ੍ਕ੍ਸ਼੍ਮ੍ਯਾ ਸਹ ਹਰਿਃ ਸ੍ਵਯਮ੍ ॥ ੩,੫.

ਅਹੰਕਾਰ ਦੇ ਤੱਤ ਵਿੱਚ, ਪੰਛੀ, ਹਰਿ ਜੋ ਕਦੇ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਅੰਦਰ ਗਿਆ; ਭਗਵਾਨ ਹਰਿ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇ ਨਾਲ ਆਪ ਉਸ ਨੂੰ ਹਿਲਾ ਦਿੱਤਾ।

ਵੈਕਾਰਿਕਸ੍ਤਾਮਸਸ਼੍ਚ ਤੈਜਸਸ਼੍ਚੇਤ੍ਯਹਂ ਤ੍ਰਿਧਾ । ਤ੍ਰਿਧਾ ਬਭੂਵ ਰੁਦ੍ਰੋਪਿ ਯਤਸ੍ਤੇषਾਂ ਨਿਯਾਮਕਃ ॥ ੩,੫.

ਅਹੰਕਾਰ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹੈ: ਵੈਕਾਰਿਕ, ਤਾਮਸਿਕ ਅਤੇ ਤੈਜਸ; ਰੁਦ੍ਰ ਵੀ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਿਯੰਤਰਕ ਹੈ।

ਵੈਕਾਰਿਕਸ੍ਥਿਤੋ ਰੁਦ੍ਰੋ ਵੈਕਾਰਿਕ ਇਤਿ ਸ੍ਮृਤਃ । ਤਾਮਸੇ ਤੁ ਸ੍ਥਿਤੋ ਰੁਦ੍ਰਸ੍ਤਾਮਸੋ ਹ੍ਯਭਿਧੀਯਤੇ ॥ ੩,੫.

ਵੈਕਾਰਿਕ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਰੁਦ੍ਰ ਵੈਕਾਰਿਕ ਹੀ ਕਹਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਤਾਮਸ ਵਿੱਚ ਰੁਦ੍ਰ ਵਸਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਤਾਮਸ ਰੁਦ੍ਰ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਤੈਜਸੇ ਤੁ ਸ੍ਥਿਤੋ ਰੁਦ੍ਰੋ ਲੋਕੇ ਵੈ ਤੈਜਸਃ ਸ੍ਮृਤਃ । ਤੈਜਸੇ ਤੁ ਹ੍ਯਹਨ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵੇ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮ੍ਯਾ ਸਹ ਹਰਿਃ ਸ੍ਵਯਮ੍ ॥ ੩,੫.

ਜਦ ਰੁਦ੍ਰ ਤੈਜਸ ਵਿੱਚ ਵਸਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਤੈਜਸ ਰੁਦ੍ਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤੈਜਸ ਵਿੱਚ, ਅਹੰਕਾਰ ਦੇ ਤੱਤ ਵਿੱਚ, ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇ ਨਾਲ ਹਰੀ ਆਪ ਹੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।

ਵਿਸ਼ਿਤ੍ਵਾ ਕ੍ਸ਼ੋਭਯਾਮਾਸ ਤਦਾਸੌ ਦਸ਼ਧਾ ਤ੍ਵਭੂਤ੍ । ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਂ ਚਕ੍ਸ਼ੁਃ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਨਂ ਚ ਰਸਨਂ ਘ੍ਰਾਣਮੇਵ ਚ ॥ ੩,੫.

ਉਸ ਨੇ ਅੰਦਰ ਜਾ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਹਿਲਾ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਹ ਦਸ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋ ਗਿਆ: ਕੰਨ, ਅੱਖ, ਛੂਹ, ਸਵਾਦ, ਤੇ ਘਰੜੀ।

ਵਾਕ੍ਪਾਣਿਪਾਦਂ ਪਾਯੁਸ਼੍ਚ ਉਪਸ੍ਥੇਤਿ ਦਸ਼ ਸ੍ਮृਤਾਃ । ਵੈਕਾਰਿਕੇ ਹ੍ਯਹਨ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵੇ ਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯ ਕ੍ਸ਼ੋਭਯਦ੍ਧਰਿਃ ॥ ੩,੫.

ਬੋਲੀ, ਹੱਥ, ਪੈਰ, ਪਿਛਵਾਡਾ ਤੇ ਲਿੰਗ—ਇਹ ਦਸ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਵੈਕਾਰਿਕ ਅਹੰਕਾਰ ਦੇ ਤੱਤ ਵਿੱਚ ਹਰੀ ਨੇ ਜਾ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਹਿਲਾ ਦਿੱਤਾ।

ਮਹਤ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵਾਦਿਮਾ ਅਦਾਵਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਾਂ ਚ ਦੇਵਤਾਃ । ਏਕਾਦਸ਼ਵਿਧਾ ਆਸਨ੍ਕ੍ਰਮੇਣ ਤੁ ਖਗੇਸ਼੍ਵਰ ॥ ੩,੫.

ਮਹੱਤਤੱਤ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਦੇਵੀਆਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈਆਂ। ਉਹ ਖਗਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਇਕੱਤਰ ਹੋ ਕੇ ਗਿਆਰਾਂ ਹੋ ਗਈਆਂ।

ਮਨੋਭਿਮਾਨਿ ਨੀ ਹ੍ਯਾਦੌ ਵਾਰੁਣੀ ਤ੍ਵਭਵਤ੍ਤਦਾ । ਅਨਨ੍ਤਰਂ ਚ ਸੌਪਰ੍ਣੀ ਗੌਰੋਜਾਪਿ ਤਥੈਵ ਚ ॥ ੩,੫.

ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਨ ਦੀ ਦੇਵੀ ਵਾਰੁਣੀ ਹੋਈ। ਫਿਰ ਸੌਪਰਨੀ, ਗੌਰਜਾ ਤੇ ਹੋਰ ਵੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ।

ਸ਼ੇषਾਦਨਨ੍ਤਰਾਸ੍ਤਾਸਾਂ ਦਸ਼ਵਰ੍षਾਦਨਂਰਮ੍ । ਉਤ੍ਪਤ੍ਤਿਰਿਤਿ ਵਿਜ੍ਞੇਯਂ ਕ੍ਰਮੇਣ ਤੁ ਖਗੇਸ਼੍ਵਰ ॥ ੩,੫.

ਬਾਕੀ ਦੇਵੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਸ-ਦਸ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਅੰਤਰ ਨਾਲ ਆਈਆਂ। ਖਗਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਇਹ ਉਤਪੱਤੀ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਸਮਝਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਮਨੋਭਿਮਾਨਿਨਾਵਨ੍ਯਾਵਿਨ੍ਦ੍ਰਕਾਮੌ ਪ੍ਰਜਜ੍ਞਤੁਃ । ਤਾਰ੍ਕ੍ਸ਼੍ਯ ਹ੍ਯਨਨ੍ਤਰੌ ਜ੍ਞੇਯੌ ਮੁਕ੍ਤੌ ਸਂਸਾਰ ਏਵ ਚ ॥ ੩,੫.

ਮਨ ਦੇ ਦੋ ਅਧਿਕਾਰੀ ਇੰਦ੍ਰ ਤੇ ਕਾਮ ਹਨ, ਜੋ ਜਨਮ ਲਏ। ਤਾਰਕਸ਼ ਤੇ ਅਗਲੇ, ਮੁਕਤ ਵੀ ਹਨ ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ ਵੀ।

ਤਤਸ੍ਤ੍ਵਗਾਤ੍ਮਾ ਹ੍ਯਭਵਤ੍ਸੋਹਂ ਕਾਰਿਕ ਈਰਿਤਃ । ਤਤਃ ਪਾਣ੍ਯਾਤ੍ਮਕਾਸ਼੍ਚੈਵ ਜਜ੍ਞਿਰੇ ਪਕ੍ਸ਼ਿਸਤ੍ਤਮ ॥ ੩,੫.

ਫਿਰ ਚਮੜੀ ਦੀ ਦੇਵੀ ਸੋਹੰ ਕਾਰਿਕਾ ਹੋਈ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਖਗਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ, ਹੱਥਾਂ ਦੀਆਂ ਦੇਵੀਆਂ ਜਨਮ ਲੈਈਆਂ।

ਸ਼ਚੀ ਰਤਿਸ਼੍ਚਾਨਿਰੁਦ੍ਧਸ੍ਤਥਾ ਸ੍ਵਾਯਂਭੁਵੋ ਮਨੁਃ । ਬृਹਸ੍ਪਤਿਸ੍ਤਥਾ ਦਕ੍ਸ਼ ਏਤੇ ਪਾਣ੍ਯਾਤ੍ਮਕਾਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ ॥ ੩,੫.

ਸ਼ਚੀ, ਰਤੀ, ਅਨਿਰੁੱਧ, ਸਵਯੰਭੂ ਮਨੁ, ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਤੇ ਦਕਸ਼—ਇਹ ਹੱਥਾਂ ਦੀਆਂ ਦੇਵੀਆਂ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਦਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯਾਨਨ੍ਤਰਂ ਜਜ੍ਞੇ ਪ੍ਰਵਾਹੋ ਨਾਮ ਚਾਣ੍ਡਜ । ਸ ਏਵੋਕ੍ਤਸ਼੍ਚਾਤਿਂਵਾਹੋ ਯਾਪਯਤ੍ਯਾਤ੍ਮਚੋਦਿਤਃ ॥ ੩,੫.

ਦਕਸ਼ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪ੍ਰਵਾਹੋ ਨਾਂ ਦਾ ਚੰਡਜ ਜਨਮ ਲਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਅਤਿਮਵਾਹ ਵੀ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲਦਾ ਹੈ।

ਹਸ੍ਤਾਦਨਨ੍ਤਰਂ ਜ੍ਞੇਯੋ ਨ ਤੁ ਸ਼ਚ੍ਯਾਦਿਵਤ੍ਸ੍ਮृਤਃ । ਤਤੋਭਵਨ੍ਮਹਾਭਾਗ ਚਕ੍ਸ਼ੁਰਿਦ੍ਰਿਯਮਾਤ੍ਮਨਃ ॥ ੩,੫.

ਹੱਥਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਗਲਾ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਸ਼ਚੀ ਆਦਿ ਵਾਂਗ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ। ਫਿਰ, ਮਹਾਂਭਾਗਾ, ਅੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਦੇਵੀਆਂ ਜਨਮ ਲੈਈਆਂ।