ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਤਦਾਹੁਰ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਰੂਪਂ ਗੁਣਵੈषਮ੍ਯਨਾਮਕਮ੍ । ਚਤੁਰ੍ਭਾਗਾਤ੍ਮਕਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਮਹਤ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵਂ ਸ਼੍ਰੁਤਂ ਮਯਾ ॥ ੩,੪.

ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ, ਜੋ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਅਸਮਾਨਤਾ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਮਹੱਤਤੱਤਵ ਚਾਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ।

ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ਾਂਸ਼ੈਃ ਸਂਭੂਤਮਿਤਿ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਤ੍ਵਯਾਨਘ । ਤਦੇਤਤ੍ਸਂਸ਼ਯਂ ਛਿਨ੍ਧਿ ਕृਪਾਲੋ ਭਕ੍ਤਵਤ੍ਸਲ ॥ ੩,੪.

ਤੁਸੀਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਤੀਹ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੈ, ਪਾਪ ਰਹਿਤ; ਮੇਰੀ ਇਹ ਸ਼ੰਕਾ ਦੂਰ ਕਰੋ, ਦਇਆਲੁ, ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ।

ਸ਼੍ਰੀਕृष੍ਣ ਉਵਾਚ । ਬ੍ਰਹ੍ਮੋਕ੍ਤਮ੍ਯ ਮਯੋਕ੍ਤਸ੍ਯ ਵਿਵਾਦੋ ਨਾਸ੍ਤਿ ਸਰ੍ਵਥਾ । ਮੂਲਸਤ੍ਤ੍ਵੇ ਮਿਸ਼੍ਰਿਤਂ ਚ ਦਸ਼ਭਾਗੇਨ ਯਦ੍ਰਜਃ ॥ ੩,੪.

ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ فرمایا: ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਤੇ ਜੋ ਮੈਂ ਕਿਹਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵਿਰੋਧ ਨਹੀਂ; ਮੂਲ ਸੱਤਵ ਵਿੱਚ, ਰਜਸ ਦਸ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਚ ਮਿਲਿਤ੍ਵੈਵ ਤ੍ਵੇਕੋ ਭਾਗਸ੍ਤੁ ਕੀਰ੍ਤਿਤਃ । ਮੂਲੇ ਰਜਸਿ ਯਚ੍ਚੋਕ੍ਤੋ ਰਜੋਭਾਗਃ ਖਗੇਸ਼੍ਵਰ ॥ ੩,੪.

ਇਹ ਸਭ ਮਿਲ ਕੇ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਤੇ ਮੂਲ ਰਜਸ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਰਜਸ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ।

ਭਾਗੇ ਦ੍ਵਿਤੀਯੇ ਵਿਜ੍ਞੇਯਸ੍ਤਦ੍ਰਜੋ ਨਾਤ੍ਰ ਸਂਸ਼ਯਃ । ਮੂਲੇ ਤਮਸਿ ਯਚ੍ਚੋਕ੍ਤੋ ਰਜੋਭਾਗਸ੍ਤਥੈਵ ਚ ॥ ੩,੪.

ਦੂਜੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਰਜਸ ਜਾਣੋ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ; ਤੇ ਮੂਲ ਤਮਸ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਰਜਸ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ, ਉਹ ਵੀ ਐਸਾ ਹੀ ਹੈ।

ਤृਤੀਯਭਾਗੋ ਵਿਜ੍ਞੇਯੋ ਨਾਤ੍ਰ ਕਾਰ੍ਯਾ ਵਿਚਾਰਣਾ । ਤਥਾ ਮੂਲੇ ਚ ਤਮਸਿ ਹ੍ਯੇਕੋ ਭਾਗਸ੍ਤਮਃ ਸ੍ਮृਤਃ ॥ ੩,੪.

ਤੀਜੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਐਸਾ ਹੀ ਸਮਝੋ, ਹੋਰ ਸੋਚਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ; ਤੇ ਮੂਲ ਤਮਸ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਤਮਸ ਦਾ ਹੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਏਵਂ ਤ੍ਰਿਭਾਗੋ ਰਜਸਃ ਏਕਾਂਸ਼ਸ੍ਤਮਸਃ ਸ੍ਮृਤਃ । ਤਦਾਹੁਰ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਦੇਹਂ ਗੁਣਵੈषਮ੍ਯਨਾਮਕਮ੍ ॥ ੩,੪.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਤਿੰਨ ਹਿੱਸੇ ਰਜਸ ਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਤਮਸ ਦਾ; ਇਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਸਰੀਰ ਹੈ, ਜੋ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਅਸਮਾਨਤਾ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਗਰੁਡ ਉਵਾਚ । ਮਹਤ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵਸ੍ਯ ਚਤ੍ਵਾਰੋ ਭਾਗਾਸ੍ਤੇषੁ ਰਜਸ੍ਤ੍ਰਯਃ । ਤਮਸਸ੍ਤ੍ਵੇਕ ਏਵੇਤਿ ਤ੍ਵਯੋਕ੍ਤਂ ਗਰੁਡਧ੍ਵਜ ॥ ੩,੪.

ਗਰੁੜ ਨੇ فرمایا: ਮਹੱਤਤੱਤਵ ਦੇ ਚਾਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਤਿੰਨ ਰਜਸ ਦੇ ਹਨ ਤੇ ਇੱਕ ਤਮਸ ਦਾ—ਤੁਸੀਂ ਐਸਾ ਕਿਹਾ, ਗਰੁੜ-ਧਵਜਾ।

ਰਜੋਭਾਗਾਤ੍ਮਕੋ ਦੇਹੋਃ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਪਰਮੇष੍ਠਿਨਃ । ਇਤਿ ਪ੍ਰਤੀਯਤੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ਵਚਨਾਤ੍ਤਵ ਮਾਧਵ ॥ ੩,੪.

ਬ੍ਰਹਮਾ, ਪਰਮੇਸ਼ਠੀ ਦਾ ਸਰੀਰ ਰਜਸ ਦੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ—ਇਹ ਤੁਹਾਡੇ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਤੋਂ ਸਮਝ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਮਾਧਵ।

ਸ਼ੁਦ੍ਧਸਤ੍ਤ੍ਵਾਤ੍ਮਕੋ ਦੇਹੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਪਰਮੇष੍ਠਿਨਃ । ਏਵਂ ਹਿ ਸ਼੍ਰੂਯਤੇ ਕृष੍ਣ ਸਂਸ਼ਯੋ ਮੇਤ੍ਰ ਬਾਧਤੇ ॥ ੩,੪.

ਪਰਮੇਸ਼ਟੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਸਰੀਰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਸਤਵ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਏਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਇਹ ਸਵਾਲ ਮੇਰੇ ਮਨ ਨੂੰ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਤਮੇਵਂ ਸਂਸ਼ਯਂ ਛਿਨ੍ਧਿ ਯਦ੍ਧਿ ਤਚ੍ਛ੍ਰੋਤੁਮਰ੍ਹਤਿ । ਸ਼੍ਰੀਕृष੍ਣ ਉਵਾਚ । ਤ੍ਰਿਭਾਗਭੂਤੇ ਰਜਸਿ ਤਥਾ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਧਾਪਿ ਚ ॥ ੩,੪.

ਇਹ ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਕਰ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸੁਣਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜਦੋਂ ਰਜੋ ਗੁਣ ਤਿੰਨ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਬਾਰਾਂ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹੋਵੇ—

ਰਜਸੋਪੇਕ੍ਸ਼ਯਾ ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਦਸ਼ਾਂਸ਼ਾਧਿਕਮੇਵ ਚ । ਪ੍ਰਵਿष੍ਟਮਸ੍ਤੀਤਿ ਖਗ ਜ੍ਞਾਤਵ੍ਯਂ ਤਚ੍ਛਣੁ ਦ੍ਵਿਜ ॥ ੩,੪.

ਜਦੋਂ ਰਜੋ ਗੁਣ ਵਧੇਰੇ ਹੋਵੇ, ਸਤਵ ਗੁਣ ਦਸ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵੱਧ ਕੇ ਅੰਦਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਜਾਣ ਲੈ, ਪੰਛੀ, ਸੁਣ ਲੈ, ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮਿਆ।

ਤਮਸੋਪੇਕ੍ਸ਼ਯਾ ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਦਸ਼ਾਂਸ਼ਾਧਿਕਮੇਵ ਵੈ । ਪ੍ਰਵਿष੍ਟਮਸ੍ਤੀਤਿ ਖਗ ਵਕ੍ਤਵ੍ਯਂ ਨਾਤ੍ਰ ਸਂਸ਼ਯਃ ॥ ੩,੪.

ਜਦੋਂ ਤਮੋ ਗੁਣ ਵਧੇਰੇ ਹੋਵੇ, ਸਤਵ ਗੁਣ ਦਸ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵੱਧ ਕੇ ਅੰਦਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦੱਸਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਪੰਛੀ, ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

ਤਮਸੋਪੇਕ੍ਸ਼ਯਾ ਤਤ੍ਰ ਤਮ ਏਕਾਦਸ਼ਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍ । ਏਕਾਂਸ਼ਸ੍ਤੁ ਰਜੋ ਜ੍ਞੇਯਮੇਵਮਾਹੁਰ੍ਮਨੀषਿਣਃ । ਏਵਂ ਚ ਮਿਲਿਤਾਨ੍ਭਾਗਾਨ੍ਵਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਸ਼ृਣੁ ਮਹਾਮਤੇ ॥ ੩,੪.

ਜਿੱਥੇ ਤਮੋ ਗੁਣ ਵਧੇਰੇ ਹੋਵੇ, ਤਮੋ ਗੁਣ ਗਿਆਰਾਂ ਹਿੱਸਿਆਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਰਜੋ ਗੁਣ ਹੈ—ਇਹ ਗਿਆਨੀ ਲੋਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਮਿਲੇ ਹੋਏ ਭਾਗਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਾਂਗਾ, ਸੁਣ ਲੈ, ਵੱਡੇ ਮਨ ਵਾਲੇ।

ਮਹਤ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵਸਮੁਤ੍ਪਤ੍ਤਾ ਉਪਾਦਾਨਂ ਖਗੇਸ਼੍ਵਰ । ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ਾਂਸ਼ਾ ਵਿਜ੍ਞੇਯਾ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਸ਼ਂ ਰਜਃ ਸ੍ਮृਤਮ੍ ॥ ੩,੪.

ਮਹਾਨ ਤੱਤ ਦੇ ਉਤਪੰਨ ਹੋਣ ਤੋਂ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਸਿਰਤਾਜ, ਮੂਲ ਕਾਰਨ ਤੇਰਾਂ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਜੋਂ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਰਜੋ ਗੁਣ ਬਾਰਾਂ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਏਕਾਂਸ਼ਸ੍ਤਮਸੋ ਜ੍ਞੇਯਸ੍ਤਤ੍ਰ ਭਾਗਾਞ੍ਛृਣੁ ਦ੍ਵਿਜਾ । ਆਦੌ ਤੁ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਂਸ਼ੇषੁ ਭਾਗਾਨ੍ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਤਚ੍ਛृਣੁ ॥ ੩,੪.

ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਤਮੋ ਗੁਣ ਦਾ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਹੁਣ ਭਾਗਾਂ ਸੁਣ, ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮਿਆ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਬਾਰਾਂ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਮੈਂ ਭਾਗਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਾਂਗਾ, ਇਹ ਸੁਣ।

ਏਕਾਂਸ਼ਸ੍ਤਮਸੋ ਜ੍ਞੇਯਸ੍ਤਦ੍ਦਸ਼ਾਂ ਸ਼ਾਧਿਕਂ ਰਜਃ । ਤਚ੍ਛਤਾਂਸ਼ਾਧਿਕਂ ਸਤ੍ਤ੍ਵਮੇਵਮਾਹੁਰ੍ਮਨੀषਿਣਃ ॥ ੩,੪.

ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਤਮੋ ਗੁਣ ਦਾ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਦਸ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵੱਧ ਰਜੋ ਗੁਣ, ਅਤੇ ਸੌ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵੱਧ ਸਤਵ ਗੁਣ—ਇਹ ਗਿਆਨੀ ਲੋਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਏਕਾਂਸ਼ਤਮਸਿ ਹ੍ਯੇਵਂ ਵਿਭਾਗਾਞ੍ਛृਣੁ ਸਤ੍ਤਮ । ਏਕਾਂਸ਼ਸ੍ਤੁ ਰਜੋ ਜ੍ਞੇਯਸ੍ਤਮੋ ਹ੍ਯੇਕਾ ਦਸ਼ਾਧਿਕਮ੍ ॥ ੩,੪.

ਤਮੋ ਗੁਣ ਦੇ ਇੱਕ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਭਾਗ ਸੁਣ, ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗੇ। ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਰਜੋ ਗੁਣ ਦਾ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਤਮੋ ਗੁਣ ਗਿਆਰਾਂ ਹਿੱਸਿਆਂ ਹੈ।

ਤਮੋਭਾਗਾਸ੍ਤੁ ਵਿਜ੍ਞੇਯਾਸ੍ਤਦ੍ਦਸ਼ਾਂਸ਼ਾਧਿਕਃ ਸ੍ਮृਤਃ । ਸਤ੍ਤ੍ਵਭਾਗ ਇਤਿ ਜ੍ਞੇਯੋ ਮਹਤ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵੇ ਖਗੇਸ਼੍ਵਰ ॥ ੩,੪.

ਤਮੋ ਗੁਣ ਦੇ ਭਾਗ ਦਸ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵੱਧ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਸਤਵ ਗੁਣ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਮਹਾਨ ਤੱਤ ਵਿੱਚ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਸਿਰਤਾਜ।

ਸਤ੍ਤ੍ਵਾਂਸ਼ੋ ਬਹੁਲੋ ਯਸ੍ਮਾਚ੍ਛੁਦ੍ਧਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਚਤੁਰ੍ਮੁਖਃ । ਉਤ੍ਪਤ੍ਤਿਰ੍ਮਹਤਸ਼੍ਚੋਕ੍ਤਾ ਏਵਂ ਚ ਵਿਨਤਾਸੁਤ ॥ ੩,੪.

ਕਿਉਂਕਿ ਸਤਵ ਗੁਣ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਵਧੇਰੇ ਹੈ, ਚਾਰ-ਮੁਖੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਸਤਵ ਦਾ ਹੈ; ਮਹਾਨ ਤੱਤ ਤੋਂ ਉਤਪਤੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ, ਵਿਨਤਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ।

ਤਜ੍ਜ੍ਞਾਨਾਨ੍ਮੋਕ੍ਸ਼ਮਾਪ੍ਨੋਤਿ ਨਾਨ੍ਯਥਾ ਤੁ ਕਥਞ੍ਚਨ ॥ ੩,੪.

ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ, ਮੁਕਤੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕਦੇ ਵੀ ਨਹੀਂ।

ਸ਼੍ਰੀਗਰੁਡਮਹਾਪੁਰਾਣਮ੍ ੫ ਏਤਾਦृਸ਼ੇ ਮਹਤ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵੇ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮ੍ਯਾ ਸਹ ਹਰਿਃ ਸ੍ਵਯਮ੍ । ਪ੍ਰਵਿਵੇਸ਼ ਮਹਾਭਾਗ ਕ੍ਸ਼ੋਭਯਾਮਾਸ ਵੈ ਹਰਿਃ ॥ ੩,੫.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਾਨ ਤੱਤ ਵਿੱਚ, ਹਰਿ ਆਪ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇ ਨਾਲ ਅੰਦਰ ਗਿਆ, ਵੱਡੇ ਭਾਗ ਵਾਲੇ, ਅਤੇ ਹਰਿ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਹਿਲਾ ਦਿੱਤਾ।

ਅਹਨ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵਮਭੂਤ੍ਤਸ੍ਮਾਜ੍ਜ੍ਞਾਨਦ੍ਰਵ੍ਯਕ੍ਰਿਯਾਤ੍ਮਕਮ੍ । ਅਹਙ੍ਕਾਰਸਮੁਤ੍ਪਤ੍ਤਾਵੇਕਾਂਸ਼ਸ੍ਤਮਸਿ ਸ੍ਮृਤਃ ॥ ੩,੫.

ਉਸ ਤੋਂ ਅਹੰਕਾਰ ਦਾ ਤੱਤ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਗਿਆਨ, ਪਦਾਰਥ ਅਤੇ ਕਰਮ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ; ਅਹੰਕਾਰ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਤਮੋ ਗੁਣ ਦੇ ਇੱਕ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਤਦ੍ਦਸ਼ਾਂਸ਼ਾਧਿਕਰਜਸ੍ਤਦ੍ਦਸ਼ਾਂਸ਼ਾਧਿਕਂ ਪ੍ਰਭੋ । ਸਤ੍ਤ੍ਵਮਿਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ ਸਦ੍ਭਿਰ੍ਹ੍ਯੇਤਦਾਤ੍ਮਾ ਤ੍ਵਹਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍ ॥ ੩,੫.

ਦਸ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵੱਧ ਰਜੋ ਗੁਣ, ਦਸ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵੱਧ ਸਤਵ ਗੁਣ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੰਗੇ ਲੋਕ ਇਸ ਨੂੰ ਆਤਮਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਮੈਂ ਉਸ ਦਾ ਸਰੂਪ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ।

ਅਹਨ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵਾਭਿਮਾਨੀ ਤੁ ਆਦੌ ਸ਼ੇषੋ ਬਭੂਵਹ । ਸਹਸ੍ਰਾਬ੍ਦਾਚ੍ਚ ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ਤੌ ਜਾਤੌ ਖਗਹਰੌ ਦ੍ਵਿਜ ॥ ੩,੫.

ਅਹੰਕਾਰ ਦੇ ਤੱਤ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ੇਸ਼ਾ ਬਣਿਆ; ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ, ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮਿਆ, ਗਰੁੜ ਅਤੇ ਹਰਿ ਜਨਮ ਲਏ।

ਅਹਨ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵੇ ਖਗ ਹ੍ਯੇषੁ ਪ੍ਰਵਿष੍ਟੋ ਹਰਿਰਵ੍ਯਯਃ । ਕ੍ਸ਼ੋਭਯਾਮਾਸ ਭਗਵਾਲ੍ਲਙ੍ਕ੍ਸ਼੍ਮ੍ਯਾ ਸਹ ਹਰਿਃ ਸ੍ਵਯਮ੍ ॥ ੩,੫.

ਅਹੰਕਾਰ ਦੇ ਤੱਤ ਵਿੱਚ, ਪੰਛੀ, ਹਰਿ ਜੋ ਕਦੇ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਅੰਦਰ ਗਿਆ; ਭਗਵਾਨ ਹਰਿ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇ ਨਾਲ ਆਪ ਉਸ ਨੂੰ ਹਿਲਾ ਦਿੱਤਾ।

ਵੈਕਾਰਿਕਸ੍ਤਾਮਸਸ਼੍ਚ ਤੈਜਸਸ਼੍ਚੇਤ੍ਯਹਂ ਤ੍ਰਿਧਾ । ਤ੍ਰਿਧਾ ਬਭੂਵ ਰੁਦ੍ਰੋਪਿ ਯਤਸ੍ਤੇषਾਂ ਨਿਯਾਮਕਃ ॥ ੩,੫.

ਅਹੰਕਾਰ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹੈ: ਵੈਕਾਰਿਕ, ਤਾਮਸਿਕ ਅਤੇ ਤੈਜਸ; ਰੁਦ੍ਰ ਵੀ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਿਯੰਤਰਕ ਹੈ।

ਵੈਕਾਰਿਕਸ੍ਥਿਤੋ ਰੁਦ੍ਰੋ ਵੈਕਾਰਿਕ ਇਤਿ ਸ੍ਮृਤਃ । ਤਾਮਸੇ ਤੁ ਸ੍ਥਿਤੋ ਰੁਦ੍ਰਸ੍ਤਾਮਸੋ ਹ੍ਯਭਿਧੀਯਤੇ ॥ ੩,੫.

ਵੈਕਾਰਿਕ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਰੁਦ੍ਰ ਵੈਕਾਰਿਕ ਹੀ ਕਹਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਤਾਮਸ ਵਿੱਚ ਰੁਦ੍ਰ ਵਸਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਤਾਮਸ ਰੁਦ੍ਰ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਤੈਜਸੇ ਤੁ ਸ੍ਥਿਤੋ ਰੁਦ੍ਰੋ ਲੋਕੇ ਵੈ ਤੈਜਸਃ ਸ੍ਮृਤਃ । ਤੈਜਸੇ ਤੁ ਹ੍ਯਹਨ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵੇ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮ੍ਯਾ ਸਹ ਹਰਿਃ ਸ੍ਵਯਮ੍ ॥ ੩,੫.

ਜਦ ਰੁਦ੍ਰ ਤੈਜਸ ਵਿੱਚ ਵਸਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਤੈਜਸ ਰੁਦ੍ਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤੈਜਸ ਵਿੱਚ, ਅਹੰਕਾਰ ਦੇ ਤੱਤ ਵਿੱਚ, ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇ ਨਾਲ ਹਰੀ ਆਪ ਹੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।