ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਵਿਸ਼ਾਲਾਨਾਂ ਪਰਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ਪ੍ਰਲਯੇ ਗੁਣਸਾਮ੍ਯਤਾ । ਕਥਂ ਬ੍ਰੂਹਿ ਮਹਾਭਾਗ ਏਤਤ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵਂ ਸਮਾਸਤਃ ॥ ੩,੪.

ਵਿਸ਼ਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਲੀਨ ਹੋਣ ਸਮੇਂ, ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮਨ, ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਸਮਤਾ ਕਿਵੇਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ? ਮਹਾਂਭਾਗ, ਇਹ ਤੱਤ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸੋ।

ਸ਼੍ਰੀਕृष੍ਣ ਉਵਾਚ । ਰਾਸ਼ੀਭੂਤਗੁਣਾਨਾਂ ਤੁ ਤ੍ਰਯਣਾਮਪਿ ਸਤ੍ਤਮ । ਤਦਾ ਵਿਮਿਸ਼੍ਰਿਤਤ੍ਵੇਨ ਹ੍ਯਵਸ੍ਥਾਨਂ ਵਿਦੁਰ੍ਬੁਧਾਃ ॥ ੩,੪.

ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ فرمایا: اے ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਜੀਵ, ਗਿਆਨੀਆਂ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਦੋਂ ਤਿੰਨ ਗੁਣ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮਿਲੀ ਹੋਈ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਇਦਾਨੀਂ ਗੁਣਵੈषਮ੍ਯਂ ਸ਼ृਣੁ ਸਮ੍ਯਙ੍ਮਮ ਪ੍ਰਿਯ । ਸृष੍ਟਿਕਾਲੇ ਤੁ ਸਂਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਯਤ੍ਪੂਰ੍ਵਂ ਪ੍ਰਲਯੇ ਖਗ ॥ ੩,੪.

ਹੁਣ, ਮੇਰੇ ਪਿਆਰੇ, ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਅਸਮਾਨਤਾ ਬਾਰੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ; ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਪ੍ਰਲੈ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਉਹ ਮੈਂ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਪੰਛੀ।

ਦਸ਼ਭਾਗੈਸ਼੍ਚ ਸਤ੍ਤ੍ਵੇ ਤੁ ਮਿਸ਼੍ਰਿਤਂ ਯਦ੍ਰ ਜਸ੍ਤਥਾ । ਤਮਸ੍ਯਪ੍ਯੇਕਭਾਗੇਨ ਪ੍ਰਵਿष੍ਟਂ ਯਤ੍ਤੁ ਤਦ੍ਰਜਃ ॥ ੩,੪.

ਸੱਤਵ ਵਿੱਚ ਦਸ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤੇ ਰਜਸ ਵਿੱਚ ਵੀ ਐਸਾ ਹੀ; ਤੇ ਤਮਸ ਵਿੱਚ, ਰਜਸ ਇੱਕ ਹਿੱਸੇ ਨਾਲ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਰਜਸ੍ਯਪ੍ਯੇਕਭਾਗੇਨ ਪ੍ਰਵਿष੍ਟਂ ਯਚ੍ਚ ਤਦ੍ਰਜਃ । ਏਵਂ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਭਾਗੈਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਵਿष੍ਟਂ ਸਰ੍ਵਸ਼ੋ ਰਜਃ ॥ ੩,੪.

ਰਜਸ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਰਜਸ ਇੱਕ ਹਿੱਸੇ ਨਾਲ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਰਜਸ ਬਾਰਾਂ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨਾਲ ਹਰ ਥਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।

ਸਤ੍ਤ੍ਵਸ੍ਤੈਰ੍ਦਸ਼ਭਾਗੈਸ਼੍ਚ ਤਥੈਕੇਨ ਰਜੋਂਸ਼ਿਨਾ । ਏਵਮੇਕਾਦਸ਼ੈਰ੍ਭਾਗੈਸ੍ਤਮਸ੍ਥਾਂਸ਼ੇਨ ਵੈ ਵ੍ਦਿਜ ॥ ੩,੪.

ਸੱਤਵ ਉਹ ਦਸ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨਾਲ ਹੈ, ਤੇ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਰਜਸ ਦਾ ਵੀ ਹੈ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਗਿਆਰਾਂ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨਾਲ ਤਮਸ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮੇ।

ਮਿਸ਼੍ਰਿਤਂ ਭਵਤਿ ਹ੍ਯਦ੍ਧਾ ਮਹਤ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵਂ ਤਦਾ ਸ੍ਮृਤਮ੍ । ਏਤਦਨ੍ਯੋ ਵਿਸ਼ੇषਸ਼੍ਚ ਮਨ੍ਤਧ੍ਯੋ ਵਿਨਤਾਸੁਤ ॥ ੩,੪.

ਜਦੋਂ ਇਹ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਇਹ ਮਹੱਤਤੱਤਵ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਹੋਰ ਇੱਕ ਵੱਖਰੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੈ, ਵਿਨਤਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਸੋਚਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।

ਏਕਾਂਸ਼ਸ੍ਤਾਮਸੋ ਜ੍ਞੇਯੋ ਮਹਤ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵੇ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ । ਏਵਂ ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ੈਰ੍ਭਾਗੈਰ੍ਮਿਸ਼੍ਰਿਤਂ ਤਚ੍ਚ ਸਤ੍ਤਮ ॥ ੩,੪.

ਮਹੱਤਤੱਤਵ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਤਮਸ ਦਾ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਤੀਹ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਜੀਵ।

ਏਵਮੇਤਦ੍ਵਿਜਾਨੀਯਾਨ੍ਨਾਨ੍ਯਥਾ ਤੁ ਕਥਞ੍ਚਨ । ਗਰੁਡ ਉਵਾਚ । ਚਤੁਰ੍ਮੁਖਾਚ੍ਛ੍ਰੁਤਂ ਪੂਰ੍ਵਂ ਭਗਵਨ੍ਸਾਤ੍ਤ੍ਵਤਾਂ ਪਤੇ ॥ ੩,੪.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹੀ ਸਮਝੋ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ। ਗਰੁੜ ਨੇ فرمایا: ਭਗਵਾਨ, ਸੱਤਵ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਨੇਤਾ, ਇਹ ਪਹਿਲਾਂ ਚੌਹਾਂ-ਮੁਖੀ ਤੋਂ ਸੁਣਿਆ ਸੀ।

ਚਤੁਰ੍ਭਾਗਾਤ੍ਸਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨਂ ਮਹਤ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵਮਿਤਿ ਪ੍ਰਭੋ । ਤਤ੍ਰੈਕਾਂਸ਼ਸ੍ਤਮਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਃ ਤ੍ਰਿਭਾਗੋ ਰਜ ਏਵ ਚ ॥ ੩,੪.

ਭਗਵਾਨ, ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਮਹੱਤਤੱਤਵ ਚਾਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਤਮਸ ਹੈ, ਤੇ ਤਿੰਨ ਹਿੱਸੇ ਰਜਸ ਹਨ।

ਤਦਾਹੁਰ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਰੂਪਂ ਗੁਣਵੈषਮ੍ਯਨਾਮਕਮ੍ । ਚਤੁਰ੍ਭਾਗਾਤ੍ਮਕਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਮਹਤ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵਂ ਸ਼੍ਰੁਤਂ ਮਯਾ ॥ ੩,੪.

ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ, ਜੋ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਅਸਮਾਨਤਾ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਮਹੱਤਤੱਤਵ ਚਾਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ।

ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ਾਂਸ਼ੈਃ ਸਂਭੂਤਮਿਤਿ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਤ੍ਵਯਾਨਘ । ਤਦੇਤਤ੍ਸਂਸ਼ਯਂ ਛਿਨ੍ਧਿ ਕृਪਾਲੋ ਭਕ੍ਤਵਤ੍ਸਲ ॥ ੩,੪.

ਤੁਸੀਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਤੀਹ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੈ, ਪਾਪ ਰਹਿਤ; ਮੇਰੀ ਇਹ ਸ਼ੰਕਾ ਦੂਰ ਕਰੋ, ਦਇਆਲੁ, ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ।

ਸ਼੍ਰੀਕृष੍ਣ ਉਵਾਚ । ਬ੍ਰਹ੍ਮੋਕ੍ਤਮ੍ਯ ਮਯੋਕ੍ਤਸ੍ਯ ਵਿਵਾਦੋ ਨਾਸ੍ਤਿ ਸਰ੍ਵਥਾ । ਮੂਲਸਤ੍ਤ੍ਵੇ ਮਿਸ਼੍ਰਿਤਂ ਚ ਦਸ਼ਭਾਗੇਨ ਯਦ੍ਰਜਃ ॥ ੩,੪.

ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ فرمایا: ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਤੇ ਜੋ ਮੈਂ ਕਿਹਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵਿਰੋਧ ਨਹੀਂ; ਮੂਲ ਸੱਤਵ ਵਿੱਚ, ਰਜਸ ਦਸ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਚ ਮਿਲਿਤ੍ਵੈਵ ਤ੍ਵੇਕੋ ਭਾਗਸ੍ਤੁ ਕੀਰ੍ਤਿਤਃ । ਮੂਲੇ ਰਜਸਿ ਯਚ੍ਚੋਕ੍ਤੋ ਰਜੋਭਾਗਃ ਖਗੇਸ਼੍ਵਰ ॥ ੩,੪.

ਇਹ ਸਭ ਮਿਲ ਕੇ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਤੇ ਮੂਲ ਰਜਸ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਰਜਸ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ।

ਭਾਗੇ ਦ੍ਵਿਤੀਯੇ ਵਿਜ੍ਞੇਯਸ੍ਤਦ੍ਰਜੋ ਨਾਤ੍ਰ ਸਂਸ਼ਯਃ । ਮੂਲੇ ਤਮਸਿ ਯਚ੍ਚੋਕ੍ਤੋ ਰਜੋਭਾਗਸ੍ਤਥੈਵ ਚ ॥ ੩,੪.

ਦੂਜੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਰਜਸ ਜਾਣੋ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ; ਤੇ ਮੂਲ ਤਮਸ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਰਜਸ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ, ਉਹ ਵੀ ਐਸਾ ਹੀ ਹੈ।

ਤृਤੀਯਭਾਗੋ ਵਿਜ੍ਞੇਯੋ ਨਾਤ੍ਰ ਕਾਰ੍ਯਾ ਵਿਚਾਰਣਾ । ਤਥਾ ਮੂਲੇ ਚ ਤਮਸਿ ਹ੍ਯੇਕੋ ਭਾਗਸ੍ਤਮਃ ਸ੍ਮृਤਃ ॥ ੩,੪.

ਤੀਜੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਐਸਾ ਹੀ ਸਮਝੋ, ਹੋਰ ਸੋਚਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ; ਤੇ ਮੂਲ ਤਮਸ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਤਮਸ ਦਾ ਹੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਏਵਂ ਤ੍ਰਿਭਾਗੋ ਰਜਸਃ ਏਕਾਂਸ਼ਸ੍ਤਮਸਃ ਸ੍ਮृਤਃ । ਤਦਾਹੁਰ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਦੇਹਂ ਗੁਣਵੈषਮ੍ਯਨਾਮਕਮ੍ ॥ ੩,੪.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਤਿੰਨ ਹਿੱਸੇ ਰਜਸ ਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਤਮਸ ਦਾ; ਇਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਸਰੀਰ ਹੈ, ਜੋ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਅਸਮਾਨਤਾ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਗਰੁਡ ਉਵਾਚ । ਮਹਤ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵਸ੍ਯ ਚਤ੍ਵਾਰੋ ਭਾਗਾਸ੍ਤੇषੁ ਰਜਸ੍ਤ੍ਰਯਃ । ਤਮਸਸ੍ਤ੍ਵੇਕ ਏਵੇਤਿ ਤ੍ਵਯੋਕ੍ਤਂ ਗਰੁਡਧ੍ਵਜ ॥ ੩,੪.

ਗਰੁੜ ਨੇ فرمایا: ਮਹੱਤਤੱਤਵ ਦੇ ਚਾਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਤਿੰਨ ਰਜਸ ਦੇ ਹਨ ਤੇ ਇੱਕ ਤਮਸ ਦਾ—ਤੁਸੀਂ ਐਸਾ ਕਿਹਾ, ਗਰੁੜ-ਧਵਜਾ।

ਰਜੋਭਾਗਾਤ੍ਮਕੋ ਦੇਹੋਃ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਪਰਮੇष੍ਠਿਨਃ । ਇਤਿ ਪ੍ਰਤੀਯਤੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ਵਚਨਾਤ੍ਤਵ ਮਾਧਵ ॥ ੩,੪.

ਬ੍ਰਹਮਾ, ਪਰਮੇਸ਼ਠੀ ਦਾ ਸਰੀਰ ਰਜਸ ਦੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ—ਇਹ ਤੁਹਾਡੇ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਤੋਂ ਸਮਝ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਮਾਧਵ।

ਸ਼ੁਦ੍ਧਸਤ੍ਤ੍ਵਾਤ੍ਮਕੋ ਦੇਹੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਪਰਮੇष੍ਠਿਨਃ । ਏਵਂ ਹਿ ਸ਼੍ਰੂਯਤੇ ਕृष੍ਣ ਸਂਸ਼ਯੋ ਮੇਤ੍ਰ ਬਾਧਤੇ ॥ ੩,੪.

ਪਰਮੇਸ਼ਟੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਸਰੀਰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਸਤਵ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਏਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਇਹ ਸਵਾਲ ਮੇਰੇ ਮਨ ਨੂੰ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਤਮੇਵਂ ਸਂਸ਼ਯਂ ਛਿਨ੍ਧਿ ਯਦ੍ਧਿ ਤਚ੍ਛ੍ਰੋਤੁਮਰ੍ਹਤਿ । ਸ਼੍ਰੀਕृष੍ਣ ਉਵਾਚ । ਤ੍ਰਿਭਾਗਭੂਤੇ ਰਜਸਿ ਤਥਾ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਧਾਪਿ ਚ ॥ ੩,੪.

ਇਹ ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਕਰ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸੁਣਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜਦੋਂ ਰਜੋ ਗੁਣ ਤਿੰਨ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਬਾਰਾਂ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹੋਵੇ—

ਰਜਸੋਪੇਕ੍ਸ਼ਯਾ ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਦਸ਼ਾਂਸ਼ਾਧਿਕਮੇਵ ਚ । ਪ੍ਰਵਿष੍ਟਮਸ੍ਤੀਤਿ ਖਗ ਜ੍ਞਾਤਵ੍ਯਂ ਤਚ੍ਛਣੁ ਦ੍ਵਿਜ ॥ ੩,੪.

ਜਦੋਂ ਰਜੋ ਗੁਣ ਵਧੇਰੇ ਹੋਵੇ, ਸਤਵ ਗੁਣ ਦਸ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵੱਧ ਕੇ ਅੰਦਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਜਾਣ ਲੈ, ਪੰਛੀ, ਸੁਣ ਲੈ, ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮਿਆ।

ਤਮਸੋਪੇਕ੍ਸ਼ਯਾ ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਦਸ਼ਾਂਸ਼ਾਧਿਕਮੇਵ ਵੈ । ਪ੍ਰਵਿष੍ਟਮਸ੍ਤੀਤਿ ਖਗ ਵਕ੍ਤਵ੍ਯਂ ਨਾਤ੍ਰ ਸਂਸ਼ਯਃ ॥ ੩,੪.

ਜਦੋਂ ਤਮੋ ਗੁਣ ਵਧੇਰੇ ਹੋਵੇ, ਸਤਵ ਗੁਣ ਦਸ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵੱਧ ਕੇ ਅੰਦਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦੱਸਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਪੰਛੀ, ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

ਤਮਸੋਪੇਕ੍ਸ਼ਯਾ ਤਤ੍ਰ ਤਮ ਏਕਾਦਸ਼ਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍ । ਏਕਾਂਸ਼ਸ੍ਤੁ ਰਜੋ ਜ੍ਞੇਯਮੇਵਮਾਹੁਰ੍ਮਨੀषਿਣਃ । ਏਵਂ ਚ ਮਿਲਿਤਾਨ੍ਭਾਗਾਨ੍ਵਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਸ਼ृਣੁ ਮਹਾਮਤੇ ॥ ੩,੪.

ਜਿੱਥੇ ਤਮੋ ਗੁਣ ਵਧੇਰੇ ਹੋਵੇ, ਤਮੋ ਗੁਣ ਗਿਆਰਾਂ ਹਿੱਸਿਆਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਰਜੋ ਗੁਣ ਹੈ—ਇਹ ਗਿਆਨੀ ਲੋਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਮਿਲੇ ਹੋਏ ਭਾਗਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਾਂਗਾ, ਸੁਣ ਲੈ, ਵੱਡੇ ਮਨ ਵਾਲੇ।

ਮਹਤ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵਸਮੁਤ੍ਪਤ੍ਤਾ ਉਪਾਦਾਨਂ ਖਗੇਸ਼੍ਵਰ । ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ਾਂਸ਼ਾ ਵਿਜ੍ਞੇਯਾ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਸ਼ਂ ਰਜਃ ਸ੍ਮृਤਮ੍ ॥ ੩,੪.

ਮਹਾਨ ਤੱਤ ਦੇ ਉਤਪੰਨ ਹੋਣ ਤੋਂ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਸਿਰਤਾਜ, ਮੂਲ ਕਾਰਨ ਤੇਰਾਂ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਜੋਂ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਰਜੋ ਗੁਣ ਬਾਰਾਂ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਏਕਾਂਸ਼ਸ੍ਤਮਸੋ ਜ੍ਞੇਯਸ੍ਤਤ੍ਰ ਭਾਗਾਞ੍ਛृਣੁ ਦ੍ਵਿਜਾ । ਆਦੌ ਤੁ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਂਸ਼ੇषੁ ਭਾਗਾਨ੍ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਤਚ੍ਛृਣੁ ॥ ੩,੪.

ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਤਮੋ ਗੁਣ ਦਾ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਹੁਣ ਭਾਗਾਂ ਸੁਣ, ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮਿਆ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਬਾਰਾਂ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਮੈਂ ਭਾਗਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਾਂਗਾ, ਇਹ ਸੁਣ।

ਏਕਾਂਸ਼ਸ੍ਤਮਸੋ ਜ੍ਞੇਯਸ੍ਤਦ੍ਦਸ਼ਾਂ ਸ਼ਾਧਿਕਂ ਰਜਃ । ਤਚ੍ਛਤਾਂਸ਼ਾਧਿਕਂ ਸਤ੍ਤ੍ਵਮੇਵਮਾਹੁਰ੍ਮਨੀषਿਣਃ ॥ ੩,੪.

ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਤਮੋ ਗੁਣ ਦਾ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਦਸ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵੱਧ ਰਜੋ ਗੁਣ, ਅਤੇ ਸੌ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵੱਧ ਸਤਵ ਗੁਣ—ਇਹ ਗਿਆਨੀ ਲੋਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਏਕਾਂਸ਼ਤਮਸਿ ਹ੍ਯੇਵਂ ਵਿਭਾਗਾਞ੍ਛृਣੁ ਸਤ੍ਤਮ । ਏਕਾਂਸ਼ਸ੍ਤੁ ਰਜੋ ਜ੍ਞੇਯਸ੍ਤਮੋ ਹ੍ਯੇਕਾ ਦਸ਼ਾਧਿਕਮ੍ ॥ ੩,੪.

ਤਮੋ ਗੁਣ ਦੇ ਇੱਕ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਭਾਗ ਸੁਣ, ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗੇ। ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਰਜੋ ਗੁਣ ਦਾ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਤਮੋ ਗੁਣ ਗਿਆਰਾਂ ਹਿੱਸਿਆਂ ਹੈ।

ਤਮੋਭਾਗਾਸ੍ਤੁ ਵਿਜ੍ਞੇਯਾਸ੍ਤਦ੍ਦਸ਼ਾਂਸ਼ਾਧਿਕਃ ਸ੍ਮृਤਃ । ਸਤ੍ਤ੍ਵਭਾਗ ਇਤਿ ਜ੍ਞੇਯੋ ਮਹਤ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵੇ ਖਗੇਸ਼੍ਵਰ ॥ ੩,੪.

ਤਮੋ ਗੁਣ ਦੇ ਭਾਗ ਦਸ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵੱਧ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਸਤਵ ਗੁਣ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਮਹਾਨ ਤੱਤ ਵਿੱਚ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਸਿਰਤਾਜ।