ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਚ ਮਿਸ਼੍ਰਿਤਂ ਜ੍ਞੇਯਂ ਨਾਨ੍ਯਥਾ ਪਕ੍ਸ਼ਿਸਤ੍ਤਮ । ਰਜਸਃ ਸ਼ਤਭਾਗਾਨਾਂ ਮਧ੍ਯੇ ਤੁ ਵਿਨਤਾਸੁਤ ॥ ੩,੪.

ਸਤਵ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਹੋਇਆ ਮੰਨੋ, ਪੰਛੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵਧੀਆ; ਰਜਸ ਦੇ ਸੌ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿਚ, ਵਿਨਤਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ—

ਯ ਏਕੋ ਭਾਗ ਉਦ੍ਦਿष੍ਟਸ੍ਤਾਵਤ੍ਪਰਿਮਿਤਂ ਤਮਃ । ਰਾਸ਼ਿਭੂਤੇਪਿ ਰਜਸਿ ਮਿਸ਼੍ਰਿਤਂ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਮ੍ ॥ ੩,੪.

ਜੋ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਵੱਖਰਾ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਤਮਸ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਹੈ; ਰਜਸ ਦੇ ਇਕੱਠੇ ਗੁਣ 'ਚ ਵੀ, ਇਹ ਮਿਲਿਆ ਹੋਇਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਰਜੋਰਾਸ਼ਿਸ੍ਥਿਤਿਸ੍ਤ੍ਵੇਵਂ ਤਾਤ ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਂ ਤਮੋਗੁਣੈਃ । ਰਾਸ਼ਿਭੂਤੇਪਿ ਤਮਸਿ ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਚ ਵਿਨਤਾਸੁਤ ॥ ੩,੪.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਿਆਰੇ, ਰਜਸ ਦੇ ਇਕੱਠੇ ਗੁਣ 'ਚ ਤਮਸ ਦੇ ਗੁਣ ਵਿਆਪਕ ਹਨ; ਤੇ ਤਮਸ ਦੇ ਇਕੱਠੇ ਗੁਣ 'ਚ ਵੀ, ਵਿਨਤਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਸਤਵ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।

ਤਮਃ ਸਕਾਸ਼ਾਦ੍ਗਰੁਡ ਦਸ਼ਭਾਗਾਧਿਕੇਨ ਚ । ਮਿਸ਼੍ਰਿਤਂ ਭਵਤੀਤ੍ਯੇਵਂ ਜ੍ਞਾਤਵ੍ਯਂ ਨਾਤ੍ਰ ਸਂਸ਼ਯਃ ॥ ੩,੪.

ਗਰੁੜ ਜੀ, ਤਮਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਦਸਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਵੱਧ ਮਿਲ ਕੇ ਜੋ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਸਮਝ ਲੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।

ਤਮਸੋ ਦਸ਼ਭਾਗਾਨਾਂ ਮਧ੍ਯੇ ਤੁ ਵਿਨਤਾਸੁਤ । ਯ ਏਕੋ ਭਾਗ ਉਦ੍ਦਿष੍ਟਸ੍ਤਾਵਤ੍ਪਰਿਮਿਤਂ ਰਜਃ ॥ ੩,੪.

ਵਿਨਤਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਤਮਸ ਦੇ ਦਸ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਵੱਖਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਰਜਸ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਰਾਸ਼ਿਭੂਤੇਪਿ ਤਮਸਿ ਮਿਸ਼੍ਰਿਤਂ ਭਵਤਿ ਧ੍ਰੁਵਮ੍ । ਤਮੋਰਾਸ਼ਿਸ੍ਥਿਤਿਸ੍ਤ੍ਵੇਵਂ ਜ੍ਞਾਤਵ੍ਯਾ ਪਕ੍ਸ਼ਿਸਤ੍ਤਮ ॥ ੩,੪.

ਤਮਸ ਜਦੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਕੱਠਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਮਿਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਤਮਸ ਦੇ ਢੇਰ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣ ਲੈ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਸਰਤਾਜ।

ਗਰੁਡ ਉਵਾਚ । ਰਸ਼ਿਭੂਤੇਪਿ ਰਜਸਿ ਰਾਸ਼ਿਭੂਤੇ ਤਮਸ੍ਯਪਿ । ਸਤ੍ਤ੍ਵਾਂਸ਼ਾ ਹ੍ਯਧਿਕਾਃ ਸਂਤੀਤ੍ਯੇਵਮੁਕ੍ਤਂ ਮਯਾਨਘ ॥ ੩,੪.

ਗਰੁੜ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜਦੋਂ ਰਜਸ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਕੱਠਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਤਮਸ ਵੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਤਵ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵੱਧ ਹੁੰਦੇ ਹਨ—ਇਹ ਮੈਂ ਕਿਹਾ ਹੈ, ਪਵਿੱਤਰ ਜੀ।

ਤਤ੍ਰ ਮੇ ਸਂਸ਼ਯੋ ਹ੍ਯਸ੍ਤਿ ਸ਼ृਣੁ ਤ੍ਵਂ ਸਾਤ੍ਤ੍ਵਤਾਂ ਪਤੇ । ਯਦ੍ਰਾਸ਼੍ਯਾਂ ਯਦ੍ਰਾ ਸ਼ਿਭਾਗਾ ਹ੍ਯਧਿਕਾਃ ਸਂਤਿ ਯਾਵਤਾ ॥ ੩,੪.

ਇਸ ਬਾਰੇ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ੱਕ ਹੈ; ਸੁਣੋ, ਸਤਵ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਮਾਲਕ: ਹਰ ਇਕ ਢੇਰ ਵਿੱਚ, ਕਿੰਨੇ ਹਿੱਸੇ ਵੱਧ ਹੁੰਦੇ ਹਨ?

ਤਾਵਤਾ ਵ੍ਯਵਹਾਰਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ਕ੍ਸ਼ੀਰਨੀਰਮਿਵ ਪ੍ਰਭੋ । ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਸ ਗਰੁਡੇਨੋਕ੍ਤਂ ਭਗਵਾਨ੍ਪੁਰੁषੋਤ੍ਤਮਃ ॥ ੩,੪.

ਉਤਨੇ ਹੀ ਫਰਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿੰਨਾ ਦੁੱਧ ਤੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪ੍ਰਭੂ। ਇਹ ਗਰੁੜ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, ਸੁਣ ਕੇ ਭਗਵਾਨ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਪੁਰਖ—

ਉਵਾਚ ਪਰ ਮਪ੍ਰੀਤ੍ਯਾ ਸਂਸ੍ਤੁਵਨ੍ ਗਰੁਡਂ ਹਰਿਃ । ਸ਼੍ਰੀਕृष੍ਣ ਉਵਾਚ । ਰਜੋਰਾਸ਼੍ਯਾ ਤਮੋਰਾਸ਼੍ਯਾ ਸਤ੍ਤ੍ਵਰਾਸ਼੍ਯਧਿਕਾ ਸਦਾ ॥ ੩,੪.

ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਗਰੁੜ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦਿਆਂ ਹਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਰਜਸ ਦੇ ਢੇਰ ਅਤੇ ਤਮਸ ਦੇ ਢੇਰ ਵਿੱਚ ਸਤਵ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਮਿਸ਼੍ਰਿਤਂ ਚਾਪਿ ਪਕ੍ਸ਼ੀਨ੍ਦ੍ਰ ਨ ਸਤ੍ਤਵਮਿਤਿ ਕੀਰ੍ਤ੍ਯਤੇ । ਰਜੋਰਾਸ਼ਿਸ੍ਤਮੋਰਾਸ਼ਿਰਿਤ੍ਯੇਵਂ ਵਿਬੁਧਾ ਵਿਦੁਃ ॥ ੩,੪.

ਜਦੋਂ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਤਵ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ; ਗਿਆਨੀਆਂ ਇਸ ਨੂੰ ਰਜਸ ਦਾ ਢੇਰ ਜਾਂ ਤਮਸ ਦਾ ਢੇਰ ਹੀ ਜਾਣਦੇ ਹਨ।

ਵਿषਂ ਤੁ ਚਰੁਦੁਗ੍ਧਸ੍ਥਂ ਵਿषਮਿਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ ਯਥਾ । ਏਵਂ ਮਯੋਕ੍ਤਾ ਗਰੁਡ ਗੁਣਾਨਾਂ ਨਿਜਸਂਸ੍ਥਿਤਿਃ ॥ ੩,੪.

ਜਿਵੇਂ ਸੋਹਣੇ ਦੁੱਧ ਵਿੱਚ ਜ਼ਹਿਰ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਜ਼ਹਿਰ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗਰੁੜ ਜੀ, ਮੈਂ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਅਵਸਥਾ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।

ਸਾਮ੍ਯਾਵਸ੍ਥਾਂ ਗੁਣਾਨਾਂ ਚ ਸ਼ृਣ੍ਵਿਦਾਨੀਂ ਖਗੇਸ਼੍ਵਰ । ਰਾਸ਼ੀਕृਤਾਚ੍ਚ ਰਜਸਃ ਜਨ੍ਯਂ ਯਚ੍ਚ ਕਗੇਸ਼੍ਵਰ ॥ ੩,੪.

ਹੁਣ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਸਮਤਾ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਅਤੇ ਰਜਸ ਦੇ ਢੇਰ ਤੋਂ ਉਤਪਤੀ ਬਾਰੇ ਸੁਣੋ।

ਮਹਤ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵੇ ਪ੍ਰਵਿष੍ਟਂ ਚ ਯਦ੍ਰਜਃ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਮ੍ । ਪ੍ਰਲਯੇ ਸਮਨੁਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਮਹਤ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵੇ ਸ੍ਥਿਤਂ ਰਜਃ ॥ ੩,੪.

ਜੋ ਰਜਸ ਮਹੱਤਤੱਤਵ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਵਿਨਾਸ਼ ਦੇ ਸਮੇਂ ਉਹ ਮਹੱਤਤੱਤਵ ਵਿੱਚ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਂਸ਼ੇਨ ਤੁ ਹ੍ਯਦ੍ਧਾ ਵਿਭਕ੍ਤਂ ਭਵਤਿਂ ਪ੍ਰਭੋ । ਰਾਸ਼ੀਭੂਤੇ ਹਿ ਸਤ੍ਤ੍ਵੇ ਤੁ ਦਸ਼ਭਾਗੇਨ ਮਿਸ਼੍ਰਿਤਮ੍ ॥ ੩,੪.

ਪ੍ਰਭੂ, ਇਹ ਬਾਰ੍ਹ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਸਤਵ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਕੱਠਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇੱਕ ਦਸਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸਮ੍ਯਕ੍ਭਵਤਿ ਪਕ੍ਸ਼ੀਨ੍ਦ੍ਰ ਤਥੈਕਾਂਸ਼ੇਨ ਚਾਣ੍ਡਜ । ਤਮੋਰਾਸ਼੍ਯਾ ਮਿਸ਼੍ਰਿਤਂ ਚ ਭਵਤ੍ਯੇਵ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ ॥ ੩,੪.

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਇਹ ਠੀਕ ਹੈ; ਅਤੇ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ, ਅੰਡਜ, ਤਮਸ ਦੇ ਢੇਰ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।

ਅਨ੍ਯੇਨੈਕੇਨ ਭਾਗੇਨ ਰਜੋਰਾਸ਼੍ਯਾ ਖਗੇਸ਼੍ਵਰ । ਮਿਸ਼੍ਰਿਤਂ ਭਵਤੀਤ੍ਯੇਵਂ ਜ੍ਞਾਤਵ੍ਯਂ ਨਾਨ੍ਯਥਾ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ॥ ੩,੪.

ਹੋਰ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਰਜਸ ਦੇ ਢੇਰ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਜਾਣ ਲੈ, ਕਦੇ ਵੀ ਹੋਰ ਨਹੀਂ।

ਗੁਣਤ੍ਰਯੇਪਿ ਭਗਵਾਨ੍ਮਹਤ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵਸ੍ਯ ਚਾਣ੍ਡਜ । ਏਵਂ ਲਯਸ੍ਤੁ ਜ੍ਞਾਤਵ੍ਯੋ ਹृਦਿ ਤਤ੍ਤ੍ਵਾਰ੍ਥਵੋਦਿਭਿਃ ॥ ੩,੪.

ਅੰਡਜ, ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਅਤੇ ਮਹੱਤਤੱਤਵ ਦੇ ਵਿਲੀਨ ਹੋਣ ਦੀ ਸਮਝ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਹੈ, ਜੋ ਮਨ ਵਿੱਚ ਤੱਤ ਜਾਣਦੇ ਹਨ।

ਏਵਂ ਗੁਣਤ੍ਰਯਾਣਾਂ ਚ ਮਿਸ਼੍ਰਿਤਤ੍ਤ੍ਵਾਤ੍ਖਗੇਸ਼੍ਵਰ । ਗੁਣਸਾਮ੍ਯਮਿਤਿ ਪ੍ਰਾਹੁਰੇਵਂ ਜਾਨੀਹਿ ਵੈ ਖਗ ॥ ੩,੪.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਆਪਸੀ ਮਿਲਣ ਕਰਕੇ, ਇਸ ਨੂੰ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਸਮਤਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਜਾਣ ਲੈ, ਪੰਛੀ।

ਅਨ੍ਯਥਾ ਯੇ ਵਿਜਾਨਨ੍ਤਿ ਤੇ ਯਾਨ੍ਤਿ ਹ੍ਯਧਰਂ ਤਮਃ । ਗਰੁਡ ਉਵਾਚ । ਰਾਸ਼ੀਕृਤਗੁਣਾਨਾਂ ਚ ਤ੍ਰਯਾਣਾਂ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰ ॥ ੩,੪.

ਜੋ ਹੋਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸਮਝਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਹੇਠਲੇ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਗਰੁੜ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ, ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਬਾਰੇ—

ਵਿਸ਼ਾਲਾਨਾਂ ਪਰਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ਪ੍ਰਲਯੇ ਗੁਣਸਾਮ੍ਯਤਾ । ਕਥਂ ਬ੍ਰੂਹਿ ਮਹਾਭਾਗ ਏਤਤ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵਂ ਸਮਾਸਤਃ ॥ ੩,੪.

ਵਿਸ਼ਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਲੀਨ ਹੋਣ ਸਮੇਂ, ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮਨ, ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਸਮਤਾ ਕਿਵੇਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ? ਮਹਾਂਭਾਗ, ਇਹ ਤੱਤ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸੋ।

ਸ਼੍ਰੀਕृष੍ਣ ਉਵਾਚ । ਰਾਸ਼ੀਭੂਤਗੁਣਾਨਾਂ ਤੁ ਤ੍ਰਯਣਾਮਪਿ ਸਤ੍ਤਮ । ਤਦਾ ਵਿਮਿਸ਼੍ਰਿਤਤ੍ਵੇਨ ਹ੍ਯਵਸ੍ਥਾਨਂ ਵਿਦੁਰ੍ਬੁਧਾਃ ॥ ੩,੪.

ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ فرمایا: اے ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਜੀਵ, ਗਿਆਨੀਆਂ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਦੋਂ ਤਿੰਨ ਗੁਣ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮਿਲੀ ਹੋਈ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਇਦਾਨੀਂ ਗੁਣਵੈषਮ੍ਯਂ ਸ਼ृਣੁ ਸਮ੍ਯਙ੍ਮਮ ਪ੍ਰਿਯ । ਸृष੍ਟਿਕਾਲੇ ਤੁ ਸਂਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਯਤ੍ਪੂਰ੍ਵਂ ਪ੍ਰਲਯੇ ਖਗ ॥ ੩,੪.

ਹੁਣ, ਮੇਰੇ ਪਿਆਰੇ, ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਅਸਮਾਨਤਾ ਬਾਰੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ; ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਪ੍ਰਲੈ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਉਹ ਮੈਂ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਪੰਛੀ।

ਦਸ਼ਭਾਗੈਸ਼੍ਚ ਸਤ੍ਤ੍ਵੇ ਤੁ ਮਿਸ਼੍ਰਿਤਂ ਯਦ੍ਰ ਜਸ੍ਤਥਾ । ਤਮਸ੍ਯਪ੍ਯੇਕਭਾਗੇਨ ਪ੍ਰਵਿष੍ਟਂ ਯਤ੍ਤੁ ਤਦ੍ਰਜਃ ॥ ੩,੪.

ਸੱਤਵ ਵਿੱਚ ਦਸ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤੇ ਰਜਸ ਵਿੱਚ ਵੀ ਐਸਾ ਹੀ; ਤੇ ਤਮਸ ਵਿੱਚ, ਰਜਸ ਇੱਕ ਹਿੱਸੇ ਨਾਲ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਰਜਸ੍ਯਪ੍ਯੇਕਭਾਗੇਨ ਪ੍ਰਵਿष੍ਟਂ ਯਚ੍ਚ ਤਦ੍ਰਜਃ । ਏਵਂ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਭਾਗੈਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਵਿष੍ਟਂ ਸਰ੍ਵਸ਼ੋ ਰਜਃ ॥ ੩,੪.

ਰਜਸ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਰਜਸ ਇੱਕ ਹਿੱਸੇ ਨਾਲ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਰਜਸ ਬਾਰਾਂ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨਾਲ ਹਰ ਥਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।

ਸਤ੍ਤ੍ਵਸ੍ਤੈਰ੍ਦਸ਼ਭਾਗੈਸ਼੍ਚ ਤਥੈਕੇਨ ਰਜੋਂਸ਼ਿਨਾ । ਏਵਮੇਕਾਦਸ਼ੈਰ੍ਭਾਗੈਸ੍ਤਮਸ੍ਥਾਂਸ਼ੇਨ ਵੈ ਵ੍ਦਿਜ ॥ ੩,੪.

ਸੱਤਵ ਉਹ ਦਸ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨਾਲ ਹੈ, ਤੇ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਰਜਸ ਦਾ ਵੀ ਹੈ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਗਿਆਰਾਂ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨਾਲ ਤਮਸ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮੇ।

ਮਿਸ਼੍ਰਿਤਂ ਭਵਤਿ ਹ੍ਯਦ੍ਧਾ ਮਹਤ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵਂ ਤਦਾ ਸ੍ਮृਤਮ੍ । ਏਤਦਨ੍ਯੋ ਵਿਸ਼ੇषਸ਼੍ਚ ਮਨ੍ਤਧ੍ਯੋ ਵਿਨਤਾਸੁਤ ॥ ੩,੪.

ਜਦੋਂ ਇਹ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਇਹ ਮਹੱਤਤੱਤਵ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਹੋਰ ਇੱਕ ਵੱਖਰੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੈ, ਵਿਨਤਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਸੋਚਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।

ਏਕਾਂਸ਼ਸ੍ਤਾਮਸੋ ਜ੍ਞੇਯੋ ਮਹਤ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵੇ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ । ਏਵਂ ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ੈਰ੍ਭਾਗੈਰ੍ਮਿਸ਼੍ਰਿਤਂ ਤਚ੍ਚ ਸਤ੍ਤਮ ॥ ੩,੪.

ਮਹੱਤਤੱਤਵ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਤਮਸ ਦਾ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਤੀਹ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਜੀਵ।

ਏਵਮੇਤਦ੍ਵਿਜਾਨੀਯਾਨ੍ਨਾਨ੍ਯਥਾ ਤੁ ਕਥਞ੍ਚਨ । ਗਰੁਡ ਉਵਾਚ । ਚਤੁਰ੍ਮੁਖਾਚ੍ਛ੍ਰੁਤਂ ਪੂਰ੍ਵਂ ਭਗਵਨ੍ਸਾਤ੍ਤ੍ਵਤਾਂ ਪਤੇ ॥ ੩,੪.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹੀ ਸਮਝੋ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ। ਗਰੁੜ ਨੇ فرمایا: ਭਗਵਾਨ, ਸੱਤਵ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਨੇਤਾ, ਇਹ ਪਹਿਲਾਂ ਚੌਹਾਂ-ਮੁਖੀ ਤੋਂ ਸੁਣਿਆ ਸੀ।