ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਰਾਸ਼ਿਭੂਤਂ ਗੁਣਾਨਾਂ ਤੁ ਦਰ੍ਸ਼ਯਿष੍ਯੇ ਸ੍ਥਿਤਿਂ ਚ ਵੈ । ਰਾਸ਼ੀਭੂਤਸ੍ਯ ਤਸਮਃ ਸਕਾਸ਼ਾਦ੍ਵਿਨਤਾਸੁਤ ॥ ੩,੪.

ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦਿਖਾਵਾਂਗਾ ਕਿ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਇਕੱਠ ਹੋਣ 'ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਕੀ ਹਾਲਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵੀ, ਵਿਨਤਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਜਦ ਉਹ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਰਾਸ਼ੀਭੂਤਂ ਰਜੋ ਜ੍ਞੇਯਨ੍ਦ੍ਵਿਗੁਣਂ ਤਤ੍ਤੁ ਨਾਨ੍ਯਥਾ । ਰਾਸ਼ੀਭੂਤਸ੍ਯ ਰਜਸਃ ਸਕਾਸ਼ਾਦ੍ਵਿਨਤਾਸੁਤ ॥ ੩,੪.

ਇਕੱਠ ਹੋਇਆ ਰਜੋ ਗੁਣ ਦੋਹਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਹੀਂ। ਵਿਨਤਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਇਕੱਠੇ ਰਜੋ ਗੁਣ ਤੋਂ—

ਰਾਸ਼ੀਭੂਤਂ ਤਥਾ ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਦ੍ਵਿਗੁਣਂ ਸਮੁਦਾਹृਤਮ੍ । ਮੂਲਪ੍ਰਕृਤਿਜਾ ਹ੍ਯੇਤੇ ਨ ਮੂਲਾ ਪ੍ਰਕृਤਿਃ ਸ੍ਮृਤਾ ॥ ੩,੪.

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਕੱਠ ਹੋਇਆ ਸਤਵ ਗੁਣ ਵੀ ਦੋਹਰਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਮੂਲ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਮੂਲ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ।

ਯਤਃ ਪ੍ਰਕृਤਿਰੂਪਾਣਾਂ ਪਰਿਚ੍ਛੇਦੋ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ । ਅਤਃ ਪ੍ਰਕृਤਿਜਾ ਜ੍ਞੇਯਾ ਨ ਮੂਲਾਸ੍ਤੇ ਖਗੇਸ਼੍ਵਰ ॥ ੩,੪.

ਕਿਉਂਕਿ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਹੱਦ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਲਈ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਹੋਏ ਮੂਲ ਨਹੀਂ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ।

ਏਵਂ ਤਵ ਗੁਣਾਨਾਞ੍ਚ ਪਰਿਮਾਣਂ ਖਗੇਸ਼੍ਵਰ । ਉਕ੍ਤਂ ਸ੍ਵਰੂਪਂ ਤੇषਾਂ ਤੁ ਤਵ ਸਮ੍ਯਕ੍ਖਗੇਸ਼੍ਵਰ ॥ ੩,੪.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਤੈਨੂੰ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ; ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸਚਾਈ ਵੀ ਤੈਨੂੰ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸਮਝਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ।

ਤਤ੍ਰ ਰਾਸ਼ਿਤ੍ਰਯੇ ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਕੇਵਲਂ ਸਮੁਦਾਹृਤਮ੍ । ਰਜਸ੍ਤਮੋਭ੍ਯਾਂ ਗਰੁਡ ਹ੍ਯਵਿਮਿਸ਼੍ਰਂ ਹ੍ਯਤਸ੍ਤੁ ਤਤ੍ ॥ ੩,੪.

ਉਥੇ, ਤਿੰਨ ਇਕੱਠਾਂ 'ਚ ਸਤਵ ਹੀ ਵੱਖਰਾ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਪਰ, ਗਰੁੜ, ਇਹ ਰਜਸ ਤੇ ਤਮਸ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ।

ਕੇਵਲਂ ਸਤ੍ਤ੍ਵਮਿਤ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਨ ਤੁ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਤ੍ਵਤਃ ਪ੍ਰਭੋ । ਸृष੍ਟਿਕਾਲੇ ਕੇਵਲਂ ਸ੍ਯਾਤ੍ਪ੍ਰਲਯੇ ਮਿਸ਼੍ਰਿਤਂ ਭਵੇਤ੍ ॥ ੩,੪.

ਇਸ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਸਤਵ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਵਧੀਆ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਨਹੀਂ, ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ। ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਇਹ ਸ਼ੁੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਪ੍ਰਲੈ 'ਚ ਇਹ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸਰ੍ਵਦਾਪ੍ਯਵਿਮਿਸ਼੍ਰਂ ਚ ਸਤ੍ਤ੍ਵਰਾਸ਼ਿਂ ਖਗੇਸ਼੍ਵਰ । ਸਰ੍ਵਦਾਪਿ ਵਿਮਿਸ਼੍ਰਂ ਚ ਸਤ੍ਤ੍ਵਰਾਸ਼ਿਂ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮ ॥ ੩,੪.

ਹਮੇਸ਼ਾ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਸਤਵ ਦਾ ਇਕੱਠਾ ਗੁਣ ਮਿਲਿਆ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਪਰ ਹਮੇਸ਼ਾ, ਦੋਵੇਂ ਵਾਰ, ਸਤਵ ਦਾ ਇਕੱਠਾ ਗੁਣ ਮਿਲਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵਧੀਆ।

ਯੇ ਵਿਜਾਨਨ੍ਤਿ ਤੇ ਸਰ੍ਵੇ ਵਿਸ਼ਨ੍ਤਿ ਹ੍ਯਧਰਂ ਤਮਃ । ਰਜਸ੍ਤਮੋਗੁਣੌ ਵੀਨ੍ਦ੍ਰ ਇਤਰਾਭ੍ਯਾਂ ਵਿਮਿਸ਼੍ਰਿਤੌ ॥ ੩,੪.

ਜੋ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਹੇਠਲੇ ਹਨੇਰੇ ਵਿਚ ਜਾ ਪੈਂਦੇ ਹਨ; ਰਜਸ ਤੇ ਤਮਸ ਦੇ ਗੁਣ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਇੰਦਰ, ਦੂਜੇ ਦੋ ਨਾਲ ਮਿਲੇ ਹੋਏ ਹਨ।

ਸृष੍ਟੌ ਪ੍ਰਲਯਕਾਲੇਪਿ ਮਿਸ਼੍ਰਾਵੇਵ ਖਗੇਸ਼੍ਵਰ । ਰਾਸ਼ਿਭੂਤੇਪਿ ਰਜਸਿ ਰਜੋਭਾਗਾਚ੍ਛਤਾਧਿਕਮ੍ ॥ ੩,੪.

ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਜਾਂ ਪ੍ਰਲੈ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵੀ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਇਹ ਗੁਣ ਮਿਲੇ ਹੋਏ ਹਨ; ਰਜਸ ਦੇ ਇਕੱਠੇ ਗੁਣ 'ਚ, ਰਜਸ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੌ ਵਾਰੀ ਵੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਚ ਮਿਸ਼੍ਰਿਤਂ ਜ੍ਞੇਯਂ ਨਾਨ੍ਯਥਾ ਪਕ੍ਸ਼ਿਸਤ੍ਤਮ । ਰਜਸਃ ਸ਼ਤਭਾਗਾਨਾਂ ਮਧ੍ਯੇ ਤੁ ਵਿਨਤਾਸੁਤ ॥ ੩,੪.

ਸਤਵ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਹੋਇਆ ਮੰਨੋ, ਪੰਛੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵਧੀਆ; ਰਜਸ ਦੇ ਸੌ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿਚ, ਵਿਨਤਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ—

ਯ ਏਕੋ ਭਾਗ ਉਦ੍ਦਿष੍ਟਸ੍ਤਾਵਤ੍ਪਰਿਮਿਤਂ ਤਮਃ । ਰਾਸ਼ਿਭੂਤੇਪਿ ਰਜਸਿ ਮਿਸ਼੍ਰਿਤਂ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਮ੍ ॥ ੩,੪.

ਜੋ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਵੱਖਰਾ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਤਮਸ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਹੈ; ਰਜਸ ਦੇ ਇਕੱਠੇ ਗੁਣ 'ਚ ਵੀ, ਇਹ ਮਿਲਿਆ ਹੋਇਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਰਜੋਰਾਸ਼ਿਸ੍ਥਿਤਿਸ੍ਤ੍ਵੇਵਂ ਤਾਤ ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਂ ਤਮੋਗੁਣੈਃ । ਰਾਸ਼ਿਭੂਤੇਪਿ ਤਮਸਿ ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਚ ਵਿਨਤਾਸੁਤ ॥ ੩,੪.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਿਆਰੇ, ਰਜਸ ਦੇ ਇਕੱਠੇ ਗੁਣ 'ਚ ਤਮਸ ਦੇ ਗੁਣ ਵਿਆਪਕ ਹਨ; ਤੇ ਤਮਸ ਦੇ ਇਕੱਠੇ ਗੁਣ 'ਚ ਵੀ, ਵਿਨਤਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਸਤਵ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।

ਤਮਃ ਸਕਾਸ਼ਾਦ੍ਗਰੁਡ ਦਸ਼ਭਾਗਾਧਿਕੇਨ ਚ । ਮਿਸ਼੍ਰਿਤਂ ਭਵਤੀਤ੍ਯੇਵਂ ਜ੍ਞਾਤਵ੍ਯਂ ਨਾਤ੍ਰ ਸਂਸ਼ਯਃ ॥ ੩,੪.

ਗਰੁੜ ਜੀ, ਤਮਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਦਸਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਵੱਧ ਮਿਲ ਕੇ ਜੋ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਸਮਝ ਲੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।

ਤਮਸੋ ਦਸ਼ਭਾਗਾਨਾਂ ਮਧ੍ਯੇ ਤੁ ਵਿਨਤਾਸੁਤ । ਯ ਏਕੋ ਭਾਗ ਉਦ੍ਦਿष੍ਟਸ੍ਤਾਵਤ੍ਪਰਿਮਿਤਂ ਰਜਃ ॥ ੩,੪.

ਵਿਨਤਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਤਮਸ ਦੇ ਦਸ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਵੱਖਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਰਜਸ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਰਾਸ਼ਿਭੂਤੇਪਿ ਤਮਸਿ ਮਿਸ਼੍ਰਿਤਂ ਭਵਤਿ ਧ੍ਰੁਵਮ੍ । ਤਮੋਰਾਸ਼ਿਸ੍ਥਿਤਿਸ੍ਤ੍ਵੇਵਂ ਜ੍ਞਾਤਵ੍ਯਾ ਪਕ੍ਸ਼ਿਸਤ੍ਤਮ ॥ ੩,੪.

ਤਮਸ ਜਦੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਕੱਠਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਮਿਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਤਮਸ ਦੇ ਢੇਰ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣ ਲੈ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਸਰਤਾਜ।

ਗਰੁਡ ਉਵਾਚ । ਰਸ਼ਿਭੂਤੇਪਿ ਰਜਸਿ ਰਾਸ਼ਿਭੂਤੇ ਤਮਸ੍ਯਪਿ । ਸਤ੍ਤ੍ਵਾਂਸ਼ਾ ਹ੍ਯਧਿਕਾਃ ਸਂਤੀਤ੍ਯੇਵਮੁਕ੍ਤਂ ਮਯਾਨਘ ॥ ੩,੪.

ਗਰੁੜ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜਦੋਂ ਰਜਸ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਕੱਠਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਤਮਸ ਵੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਤਵ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵੱਧ ਹੁੰਦੇ ਹਨ—ਇਹ ਮੈਂ ਕਿਹਾ ਹੈ, ਪਵਿੱਤਰ ਜੀ।

ਤਤ੍ਰ ਮੇ ਸਂਸ਼ਯੋ ਹ੍ਯਸ੍ਤਿ ਸ਼ृਣੁ ਤ੍ਵਂ ਸਾਤ੍ਤ੍ਵਤਾਂ ਪਤੇ । ਯਦ੍ਰਾਸ਼੍ਯਾਂ ਯਦ੍ਰਾ ਸ਼ਿਭਾਗਾ ਹ੍ਯਧਿਕਾਃ ਸਂਤਿ ਯਾਵਤਾ ॥ ੩,੪.

ਇਸ ਬਾਰੇ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ੱਕ ਹੈ; ਸੁਣੋ, ਸਤਵ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਮਾਲਕ: ਹਰ ਇਕ ਢੇਰ ਵਿੱਚ, ਕਿੰਨੇ ਹਿੱਸੇ ਵੱਧ ਹੁੰਦੇ ਹਨ?

ਤਾਵਤਾ ਵ੍ਯਵਹਾਰਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ਕ੍ਸ਼ੀਰਨੀਰਮਿਵ ਪ੍ਰਭੋ । ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਸ ਗਰੁਡੇਨੋਕ੍ਤਂ ਭਗਵਾਨ੍ਪੁਰੁषੋਤ੍ਤਮਃ ॥ ੩,੪.

ਉਤਨੇ ਹੀ ਫਰਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿੰਨਾ ਦੁੱਧ ਤੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪ੍ਰਭੂ। ਇਹ ਗਰੁੜ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, ਸੁਣ ਕੇ ਭਗਵਾਨ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਪੁਰਖ—

ਉਵਾਚ ਪਰ ਮਪ੍ਰੀਤ੍ਯਾ ਸਂਸ੍ਤੁਵਨ੍ ਗਰੁਡਂ ਹਰਿਃ । ਸ਼੍ਰੀਕृष੍ਣ ਉਵਾਚ । ਰਜੋਰਾਸ਼੍ਯਾ ਤਮੋਰਾਸ਼੍ਯਾ ਸਤ੍ਤ੍ਵਰਾਸ਼੍ਯਧਿਕਾ ਸਦਾ ॥ ੩,੪.

ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਗਰੁੜ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦਿਆਂ ਹਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਰਜਸ ਦੇ ਢੇਰ ਅਤੇ ਤਮਸ ਦੇ ਢੇਰ ਵਿੱਚ ਸਤਵ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਮਿਸ਼੍ਰਿਤਂ ਚਾਪਿ ਪਕ੍ਸ਼ੀਨ੍ਦ੍ਰ ਨ ਸਤ੍ਤਵਮਿਤਿ ਕੀਰ੍ਤ੍ਯਤੇ । ਰਜੋਰਾਸ਼ਿਸ੍ਤਮੋਰਾਸ਼ਿਰਿਤ੍ਯੇਵਂ ਵਿਬੁਧਾ ਵਿਦੁਃ ॥ ੩,੪.

ਜਦੋਂ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਤਵ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ; ਗਿਆਨੀਆਂ ਇਸ ਨੂੰ ਰਜਸ ਦਾ ਢੇਰ ਜਾਂ ਤਮਸ ਦਾ ਢੇਰ ਹੀ ਜਾਣਦੇ ਹਨ।

ਵਿषਂ ਤੁ ਚਰੁਦੁਗ੍ਧਸ੍ਥਂ ਵਿषਮਿਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ ਯਥਾ । ਏਵਂ ਮਯੋਕ੍ਤਾ ਗਰੁਡ ਗੁਣਾਨਾਂ ਨਿਜਸਂਸ੍ਥਿਤਿਃ ॥ ੩,੪.

ਜਿਵੇਂ ਸੋਹਣੇ ਦੁੱਧ ਵਿੱਚ ਜ਼ਹਿਰ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਜ਼ਹਿਰ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗਰੁੜ ਜੀ, ਮੈਂ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਅਵਸਥਾ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।

ਸਾਮ੍ਯਾਵਸ੍ਥਾਂ ਗੁਣਾਨਾਂ ਚ ਸ਼ृਣ੍ਵਿਦਾਨੀਂ ਖਗੇਸ਼੍ਵਰ । ਰਾਸ਼ੀਕृਤਾਚ੍ਚ ਰਜਸਃ ਜਨ੍ਯਂ ਯਚ੍ਚ ਕਗੇਸ਼੍ਵਰ ॥ ੩,੪.

ਹੁਣ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਸਮਤਾ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਅਤੇ ਰਜਸ ਦੇ ਢੇਰ ਤੋਂ ਉਤਪਤੀ ਬਾਰੇ ਸੁਣੋ।

ਮਹਤ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵੇ ਪ੍ਰਵਿष੍ਟਂ ਚ ਯਦ੍ਰਜਃ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਮ੍ । ਪ੍ਰਲਯੇ ਸਮਨੁਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਮਹਤ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵੇ ਸ੍ਥਿਤਂ ਰਜਃ ॥ ੩,੪.

ਜੋ ਰਜਸ ਮਹੱਤਤੱਤਵ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਵਿਨਾਸ਼ ਦੇ ਸਮੇਂ ਉਹ ਮਹੱਤਤੱਤਵ ਵਿੱਚ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਂਸ਼ੇਨ ਤੁ ਹ੍ਯਦ੍ਧਾ ਵਿਭਕ੍ਤਂ ਭਵਤਿਂ ਪ੍ਰਭੋ । ਰਾਸ਼ੀਭੂਤੇ ਹਿ ਸਤ੍ਤ੍ਵੇ ਤੁ ਦਸ਼ਭਾਗੇਨ ਮਿਸ਼੍ਰਿਤਮ੍ ॥ ੩,੪.

ਪ੍ਰਭੂ, ਇਹ ਬਾਰ੍ਹ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਸਤਵ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਕੱਠਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇੱਕ ਦਸਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸਮ੍ਯਕ੍ਭਵਤਿ ਪਕ੍ਸ਼ੀਨ੍ਦ੍ਰ ਤਥੈਕਾਂਸ਼ੇਨ ਚਾਣ੍ਡਜ । ਤਮੋਰਾਸ਼੍ਯਾ ਮਿਸ਼੍ਰਿਤਂ ਚ ਭਵਤ੍ਯੇਵ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ ॥ ੩,੪.

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਇਹ ਠੀਕ ਹੈ; ਅਤੇ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ, ਅੰਡਜ, ਤਮਸ ਦੇ ਢੇਰ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।

ਅਨ੍ਯੇਨੈਕੇਨ ਭਾਗੇਨ ਰਜੋਰਾਸ਼੍ਯਾ ਖਗੇਸ਼੍ਵਰ । ਮਿਸ਼੍ਰਿਤਂ ਭਵਤੀਤ੍ਯੇਵਂ ਜ੍ਞਾਤਵ੍ਯਂ ਨਾਨ੍ਯਥਾ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ॥ ੩,੪.

ਹੋਰ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਰਜਸ ਦੇ ਢੇਰ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਜਾਣ ਲੈ, ਕਦੇ ਵੀ ਹੋਰ ਨਹੀਂ।

ਗੁਣਤ੍ਰਯੇਪਿ ਭਗਵਾਨ੍ਮਹਤ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵਸ੍ਯ ਚਾਣ੍ਡਜ । ਏਵਂ ਲਯਸ੍ਤੁ ਜ੍ਞਾਤਵ੍ਯੋ ਹृਦਿ ਤਤ੍ਤ੍ਵਾਰ੍ਥਵੋਦਿਭਿਃ ॥ ੩,੪.

ਅੰਡਜ, ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਅਤੇ ਮਹੱਤਤੱਤਵ ਦੇ ਵਿਲੀਨ ਹੋਣ ਦੀ ਸਮਝ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਹੈ, ਜੋ ਮਨ ਵਿੱਚ ਤੱਤ ਜਾਣਦੇ ਹਨ।

ਏਵਂ ਗੁਣਤ੍ਰਯਾਣਾਂ ਚ ਮਿਸ਼੍ਰਿਤਤ੍ਤ੍ਵਾਤ੍ਖਗੇਸ਼੍ਵਰ । ਗੁਣਸਾਮ੍ਯਮਿਤਿ ਪ੍ਰਾਹੁਰੇਵਂ ਜਾਨੀਹਿ ਵੈ ਖਗ ॥ ੩,੪.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਆਪਸੀ ਮਿਲਣ ਕਰਕੇ, ਇਸ ਨੂੰ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਸਮਤਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਜਾਣ ਲੈ, ਪੰਛੀ।