ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਰੁਦ੍ਰੇ ਸ੍ਥਿਤੋ ਰੁਦ੍ਰਸਂਜ੍ਞੋ ਨ ਰੁਦ੍ਰਸ੍ਤੁ ਹਰਿਃ ਸ੍ਵਯਮ੍ । ਵਿष੍ਣੁਰੇਵ ਹਰਿਃ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਤ੍ਤਾਵੁਭੌਨ ਹਰੀ ਸ੍ਮृਤੌ ॥ ੩,੪.

ਹਰੀ ਰੁਦਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਰੁਦਰ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਰੁਦਰ ਹਰੀ ਖੁਦ ਨਹੀਂ; ਸਿੱਧਾ ਹਰੀ ਤਾਂ ਵਿਸ਼ਣ ਹੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹਰੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਆਵਿष੍ਟਰੂਪੌ ਵਿਜ੍ਞੇਯੌ ਬ੍ਰਹ੍ਮਰੁਦ੍ਰਾਭਿਧਾਯਕੌ । ਏਵਂ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਮੋਕ੍ਸ਼ਮੇਤਿ ਨਾਨ੍ਯਥਾ ਤੁ ਕਥਞ੍ਚਨ ॥ ੩,੪.

ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਰੁਦਰ, ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਰੂਪ ਸਮਝਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣ ਕੇ, ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ।

ਵਿष੍ਣੁਬ੍ਰਹ੍ਮਾਦਿਰੂਪਾਣਾਮੈਕ੍ਯਂ ਜਾਨਨ੍ਤਿ ਯੇ ਦ੍ਵਿਜਾਃ । ਤੇ ਯਾਨ੍ਤਿ ਨਰਕਂ ਘੋਰਂ ਪੁਨਰਾਵृਤ੍ਤਿਵਰ੍ਜਿਤਮ੍ ॥ ੩,੪.

ਜੋ ਵਿਸ਼ਣ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਦੇ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਇਕਤਾ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੋਂ ਮੁੜ ਆਉਣ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

ਗੁਣਤ੍ਰਯਂ ਪ੍ਰਵਿष੍ਟਸ੍ਤੁ ਪੁਰੁषੋ ਹਰਿਰਵ੍ਯਯਃ । ਕਾਰ੍ਯੋਨ੍ਮੁਖਂ ਯਥਾ ਭੂਯਾਤ੍ਕ੍ਸ਼ੋਭਯਾਮਾਸ ਵੈ ਤਥਾ ॥ ੩,੪.

ਹਰੀ, ਜੋ ਅਟੱਲ ਪੁਰਖ ਹੈ, ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ; ਜਿਵੇਂ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲਾ, ਉਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ।

ਜਾਤਕ੍ਸ਼ੋਭਾਦ੍ਭਗਵਤੋ ਮਹਾਨਾਸੀਦ੍ਗੁਣਤ੍ਰਯਾਤ੍ । ਗੁਣਤ੍ਰਯੇ ਵਿਦ੍ਯਮਾਨਾਦ੍ਭਾਗਾਦੇਵ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ ॥ ੩,੪.

ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤੀ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਹੋਈ, ਉਸ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਤੱਤ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ; ਇਹ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਵੰਡ ਤੋਂ ਹੀ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

ਮਹਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਾਯੂ ਚ ਜਜ੍ਞਾਤੇ ਖਾਭਿਮਾਨਿਨੌ । ਤਸ੍ਯ ਸਂਵਤ੍ਸਰਾਤ੍ਪਸ਼੍ਚਾਦ੍ਯਮਲੌ ਸਂਬਭੂਵਤੁਃ ॥ ੩,੪.

ਵੱਡੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਵਾਯੂ ਤੋਂ, ਜੋ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਕਾਸ਼ ਦੇ ਤੱਤ 'ਚ ਮਾਣ ਰੱਖਦੇ ਸਨ, ਇੱਕ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਜੁੜਵੇਂ ਜਨਮੇ।

ਰਜਃ ਪ੍ਰਧਾਨਂ ਯਤ੍ਤਤ੍ਵਂ ਮਹਤ੍ਤਤ੍ਤਵਮਿਤੀਰਿਤਮ੍ । ਸਰ੍ਗਂ ਤ੍ਵਿਮਂ ਵਿਜਾਨੀਯਾਦ੍ਗੁਣਵੈषਮ੍ਯਨਾਮਕਮ੍ ॥ ੩,੪.

ਰਜੋ ਗੁਣ ਹੀ ਮੁੱਖ ਤੱਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮਹਾਨ ਤੱਤ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਅਸਮਾਨਤਾ ਦੇ ਨਾਂ 'ਤੇ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਗਰੁਡ ਉਵਾਚ । ਮਹਤ੍ਤਤ੍ਤਵਸ੍ਵਰੂਪਸ੍ਯ ਜ੍ਞਾਨਾਰ੍ਥਂ ਦੇਵਕੀਸੁਤ । ਤ੍ਵਯੋਕ੍ਤਾ ਗੁਣਵੈषਮ੍ਯਨਾਮਿਕਾ ਸृष੍ਟਿਰੁਤ੍ਤਮਾ ॥ ੩,੪.

ਗਰੁੜ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮਹਾਨ ਤੱਤ ਦੀ ਸਚਾਈ ਸਮਝਣ ਲਈ, ਦੇਵਕੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਤੁਸੀਂ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਅਸਮਾਨਤਾ ਵਾਲੀ ਉੱਤਮ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਹੈ।

ਗੁਣਵੈषਮ੍ਯਸ਼ਬ੍ਦਾਰ੍ਥਂ ਮਮ ਬ੍ਰੂਹਿ ਮਹਾਪ੍ਰਭੋ । ਸ਼੍ਰੀਕृष੍ਣ ਉਵਾਚ । ਗੁਣਵੈषਮ੍ਯਸ਼ਬ੍ਦਾਰ੍ਥਜ੍ਞਾਪਨਾਯ ਖਗੇਸ਼੍ਵਰ ॥ ੩,੪.

ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਅਸਮਾਨਤਾ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਅਰਥ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ। ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਅਸਮਾਨਤਾ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਅਰਥ ਸਮਝਾਉਣ ਲਈ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ—

ਅਪਿਕ੍ਸ਼ਿਤਂ ਚ ਤਤ੍ਰਾਦੌ ਗੁਣਸਾਮ੍ਯਂ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ । ਸਮ੍ਯਗ੍ਜ੍ਞਾਪਯਿਤੁਂ ਤਤ੍ਰ ਖਾਦੌ ਤਾਵਤ੍ਸ੍ਵਗੇਸ਼੍ਵਰ ॥ ੩,੪.

ਸ਼ੁਰੂ 'ਚ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਬਰਾਬਰੀ ਸੀ, ਇਸ 'ਤੇ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਨੂੰ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸਮਝਾਉਣ ਲਈ, ਪਹਿਲਾਂ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ—

ਰਾਸ਼ਿਭੂਤਂ ਗੁਣਾਨਾਂ ਤੁ ਦਰ੍ਸ਼ਯਿष੍ਯੇ ਸ੍ਥਿਤਿਂ ਚ ਵੈ । ਰਾਸ਼ੀਭੂਤਸ੍ਯ ਤਸਮਃ ਸਕਾਸ਼ਾਦ੍ਵਿਨਤਾਸੁਤ ॥ ੩,੪.

ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦਿਖਾਵਾਂਗਾ ਕਿ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਇਕੱਠ ਹੋਣ 'ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਕੀ ਹਾਲਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵੀ, ਵਿਨਤਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਜਦ ਉਹ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਰਾਸ਼ੀਭੂਤਂ ਰਜੋ ਜ੍ਞੇਯਨ੍ਦ੍ਵਿਗੁਣਂ ਤਤ੍ਤੁ ਨਾਨ੍ਯਥਾ । ਰਾਸ਼ੀਭੂਤਸ੍ਯ ਰਜਸਃ ਸਕਾਸ਼ਾਦ੍ਵਿਨਤਾਸੁਤ ॥ ੩,੪.

ਇਕੱਠ ਹੋਇਆ ਰਜੋ ਗੁਣ ਦੋਹਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਹੀਂ। ਵਿਨਤਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਇਕੱਠੇ ਰਜੋ ਗੁਣ ਤੋਂ—

ਰਾਸ਼ੀਭੂਤਂ ਤਥਾ ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਦ੍ਵਿਗੁਣਂ ਸਮੁਦਾਹृਤਮ੍ । ਮੂਲਪ੍ਰਕृਤਿਜਾ ਹ੍ਯੇਤੇ ਨ ਮੂਲਾ ਪ੍ਰਕृਤਿਃ ਸ੍ਮृਤਾ ॥ ੩,੪.

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਕੱਠ ਹੋਇਆ ਸਤਵ ਗੁਣ ਵੀ ਦੋਹਰਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਮੂਲ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਮੂਲ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ।

ਯਤਃ ਪ੍ਰਕृਤਿਰੂਪਾਣਾਂ ਪਰਿਚ੍ਛੇਦੋ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ । ਅਤਃ ਪ੍ਰਕृਤਿਜਾ ਜ੍ਞੇਯਾ ਨ ਮੂਲਾਸ੍ਤੇ ਖਗੇਸ਼੍ਵਰ ॥ ੩,੪.

ਕਿਉਂਕਿ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਹੱਦ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਲਈ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਹੋਏ ਮੂਲ ਨਹੀਂ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ।

ਏਵਂ ਤਵ ਗੁਣਾਨਾਞ੍ਚ ਪਰਿਮਾਣਂ ਖਗੇਸ਼੍ਵਰ । ਉਕ੍ਤਂ ਸ੍ਵਰੂਪਂ ਤੇषਾਂ ਤੁ ਤਵ ਸਮ੍ਯਕ੍ਖਗੇਸ਼੍ਵਰ ॥ ੩,੪.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਤੈਨੂੰ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ; ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸਚਾਈ ਵੀ ਤੈਨੂੰ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸਮਝਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ।

ਤਤ੍ਰ ਰਾਸ਼ਿਤ੍ਰਯੇ ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਕੇਵਲਂ ਸਮੁਦਾਹृਤਮ੍ । ਰਜਸ੍ਤਮੋਭ੍ਯਾਂ ਗਰੁਡ ਹ੍ਯਵਿਮਿਸ਼੍ਰਂ ਹ੍ਯਤਸ੍ਤੁ ਤਤ੍ ॥ ੩,੪.

ਉਥੇ, ਤਿੰਨ ਇਕੱਠਾਂ 'ਚ ਸਤਵ ਹੀ ਵੱਖਰਾ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਪਰ, ਗਰੁੜ, ਇਹ ਰਜਸ ਤੇ ਤਮਸ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ।

ਕੇਵਲਂ ਸਤ੍ਤ੍ਵਮਿਤ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਨ ਤੁ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਤ੍ਵਤਃ ਪ੍ਰਭੋ । ਸृष੍ਟਿਕਾਲੇ ਕੇਵਲਂ ਸ੍ਯਾਤ੍ਪ੍ਰਲਯੇ ਮਿਸ਼੍ਰਿਤਂ ਭਵੇਤ੍ ॥ ੩,੪.

ਇਸ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਸਤਵ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਵਧੀਆ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਨਹੀਂ, ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ। ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਇਹ ਸ਼ੁੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਪ੍ਰਲੈ 'ਚ ਇਹ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸਰ੍ਵਦਾਪ੍ਯਵਿਮਿਸ਼੍ਰਂ ਚ ਸਤ੍ਤ੍ਵਰਾਸ਼ਿਂ ਖਗੇਸ਼੍ਵਰ । ਸਰ੍ਵਦਾਪਿ ਵਿਮਿਸ਼੍ਰਂ ਚ ਸਤ੍ਤ੍ਵਰਾਸ਼ਿਂ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮ ॥ ੩,੪.

ਹਮੇਸ਼ਾ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਸਤਵ ਦਾ ਇਕੱਠਾ ਗੁਣ ਮਿਲਿਆ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਪਰ ਹਮੇਸ਼ਾ, ਦੋਵੇਂ ਵਾਰ, ਸਤਵ ਦਾ ਇਕੱਠਾ ਗੁਣ ਮਿਲਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵਧੀਆ।

ਯੇ ਵਿਜਾਨਨ੍ਤਿ ਤੇ ਸਰ੍ਵੇ ਵਿਸ਼ਨ੍ਤਿ ਹ੍ਯਧਰਂ ਤਮਃ । ਰਜਸ੍ਤਮੋਗੁਣੌ ਵੀਨ੍ਦ੍ਰ ਇਤਰਾਭ੍ਯਾਂ ਵਿਮਿਸ਼੍ਰਿਤੌ ॥ ੩,੪.

ਜੋ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਹੇਠਲੇ ਹਨੇਰੇ ਵਿਚ ਜਾ ਪੈਂਦੇ ਹਨ; ਰਜਸ ਤੇ ਤਮਸ ਦੇ ਗੁਣ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਇੰਦਰ, ਦੂਜੇ ਦੋ ਨਾਲ ਮਿਲੇ ਹੋਏ ਹਨ।

ਸृष੍ਟੌ ਪ੍ਰਲਯਕਾਲੇਪਿ ਮਿਸ਼੍ਰਾਵੇਵ ਖਗੇਸ਼੍ਵਰ । ਰਾਸ਼ਿਭੂਤੇਪਿ ਰਜਸਿ ਰਜੋਭਾਗਾਚ੍ਛਤਾਧਿਕਮ੍ ॥ ੩,੪.

ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਜਾਂ ਪ੍ਰਲੈ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵੀ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਇਹ ਗੁਣ ਮਿਲੇ ਹੋਏ ਹਨ; ਰਜਸ ਦੇ ਇਕੱਠੇ ਗੁਣ 'ਚ, ਰਜਸ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੌ ਵਾਰੀ ਵੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਚ ਮਿਸ਼੍ਰਿਤਂ ਜ੍ਞੇਯਂ ਨਾਨ੍ਯਥਾ ਪਕ੍ਸ਼ਿਸਤ੍ਤਮ । ਰਜਸਃ ਸ਼ਤਭਾਗਾਨਾਂ ਮਧ੍ਯੇ ਤੁ ਵਿਨਤਾਸੁਤ ॥ ੩,੪.

ਸਤਵ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਹੋਇਆ ਮੰਨੋ, ਪੰਛੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵਧੀਆ; ਰਜਸ ਦੇ ਸੌ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿਚ, ਵਿਨਤਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ—

ਯ ਏਕੋ ਭਾਗ ਉਦ੍ਦਿष੍ਟਸ੍ਤਾਵਤ੍ਪਰਿਮਿਤਂ ਤਮਃ । ਰਾਸ਼ਿਭੂਤੇਪਿ ਰਜਸਿ ਮਿਸ਼੍ਰਿਤਂ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਮ੍ ॥ ੩,੪.

ਜੋ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਵੱਖਰਾ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਤਮਸ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਹੈ; ਰਜਸ ਦੇ ਇਕੱਠੇ ਗੁਣ 'ਚ ਵੀ, ਇਹ ਮਿਲਿਆ ਹੋਇਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਰਜੋਰਾਸ਼ਿਸ੍ਥਿਤਿਸ੍ਤ੍ਵੇਵਂ ਤਾਤ ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਂ ਤਮੋਗੁਣੈਃ । ਰਾਸ਼ਿਭੂਤੇਪਿ ਤਮਸਿ ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਚ ਵਿਨਤਾਸੁਤ ॥ ੩,੪.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਿਆਰੇ, ਰਜਸ ਦੇ ਇਕੱਠੇ ਗੁਣ 'ਚ ਤਮਸ ਦੇ ਗੁਣ ਵਿਆਪਕ ਹਨ; ਤੇ ਤਮਸ ਦੇ ਇਕੱਠੇ ਗੁਣ 'ਚ ਵੀ, ਵਿਨਤਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਸਤਵ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।

ਤਮਃ ਸਕਾਸ਼ਾਦ੍ਗਰੁਡ ਦਸ਼ਭਾਗਾਧਿਕੇਨ ਚ । ਮਿਸ਼੍ਰਿਤਂ ਭਵਤੀਤ੍ਯੇਵਂ ਜ੍ਞਾਤਵ੍ਯਂ ਨਾਤ੍ਰ ਸਂਸ਼ਯਃ ॥ ੩,੪.

ਗਰੁੜ ਜੀ, ਤਮਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਦਸਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਵੱਧ ਮਿਲ ਕੇ ਜੋ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਸਮਝ ਲੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।

ਤਮਸੋ ਦਸ਼ਭਾਗਾਨਾਂ ਮਧ੍ਯੇ ਤੁ ਵਿਨਤਾਸੁਤ । ਯ ਏਕੋ ਭਾਗ ਉਦ੍ਦਿष੍ਟਸ੍ਤਾਵਤ੍ਪਰਿਮਿਤਂ ਰਜਃ ॥ ੩,੪.

ਵਿਨਤਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਤਮਸ ਦੇ ਦਸ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਵੱਖਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਰਜਸ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਰਾਸ਼ਿਭੂਤੇਪਿ ਤਮਸਿ ਮਿਸ਼੍ਰਿਤਂ ਭਵਤਿ ਧ੍ਰੁਵਮ੍ । ਤਮੋਰਾਸ਼ਿਸ੍ਥਿਤਿਸ੍ਤ੍ਵੇਵਂ ਜ੍ਞਾਤਵ੍ਯਾ ਪਕ੍ਸ਼ਿਸਤ੍ਤਮ ॥ ੩,੪.

ਤਮਸ ਜਦੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਕੱਠਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਮਿਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਤਮਸ ਦੇ ਢੇਰ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣ ਲੈ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਸਰਤਾਜ।

ਗਰੁਡ ਉਵਾਚ । ਰਸ਼ਿਭੂਤੇਪਿ ਰਜਸਿ ਰਾਸ਼ਿਭੂਤੇ ਤਮਸ੍ਯਪਿ । ਸਤ੍ਤ੍ਵਾਂਸ਼ਾ ਹ੍ਯਧਿਕਾਃ ਸਂਤੀਤ੍ਯੇਵਮੁਕ੍ਤਂ ਮਯਾਨਘ ॥ ੩,੪.

ਗਰੁੜ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜਦੋਂ ਰਜਸ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਕੱਠਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਤਮਸ ਵੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਤਵ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵੱਧ ਹੁੰਦੇ ਹਨ—ਇਹ ਮੈਂ ਕਿਹਾ ਹੈ, ਪਵਿੱਤਰ ਜੀ।

ਤਤ੍ਰ ਮੇ ਸਂਸ਼ਯੋ ਹ੍ਯਸ੍ਤਿ ਸ਼ृਣੁ ਤ੍ਵਂ ਸਾਤ੍ਤ੍ਵਤਾਂ ਪਤੇ । ਯਦ੍ਰਾਸ਼੍ਯਾਂ ਯਦ੍ਰਾ ਸ਼ਿਭਾਗਾ ਹ੍ਯਧਿਕਾਃ ਸਂਤਿ ਯਾਵਤਾ ॥ ੩,੪.

ਇਸ ਬਾਰੇ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ੱਕ ਹੈ; ਸੁਣੋ, ਸਤਵ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਮਾਲਕ: ਹਰ ਇਕ ਢੇਰ ਵਿੱਚ, ਕਿੰਨੇ ਹਿੱਸੇ ਵੱਧ ਹੁੰਦੇ ਹਨ?

ਤਾਵਤਾ ਵ੍ਯਵਹਾਰਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ਕ੍ਸ਼ੀਰਨੀਰਮਿਵ ਪ੍ਰਭੋ । ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਸ ਗਰੁਡੇਨੋਕ੍ਤਂ ਭਗਵਾਨ੍ਪੁਰੁषੋਤ੍ਤਮਃ ॥ ੩,੪.

ਉਤਨੇ ਹੀ ਫਰਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿੰਨਾ ਦੁੱਧ ਤੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪ੍ਰਭੂ। ਇਹ ਗਰੁੜ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, ਸੁਣ ਕੇ ਭਗਵਾਨ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਪੁਰਖ—