ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਮੋਕ੍ਸ਼ੋਪਾਯਮ੍ਯਃ ਸ ਵੋਕ੍ਤ ਮਿਤਤਰਤ੍ਤਸ੍ਯ ਸਾਧਨਮ੍ । ਗਰੁਡੇਨੈਵ ਮੁਕ੍ਤਸ੍ਤੁ ਕृष੍ਣੋ ਵਚਨਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥ ੩,੨.

ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਜ਼ਰੀਆ, ਜੋ ਦੱਸਿਆ ਜਾਣਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦਾ ਢੰਗ — ਗਰੁੜ ਦੀ ਪੁੱਛੀ ਹੋਈ ਗੱਲ 'ਤੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਇਹ ਬਚਨ ਕਿਹਾ।

ਸ਼ृਕृष੍ਣ ਉਵਾਚ ਮੂਲਰੂਪੇ ਹ੍ਯਤੋ ਜ੍ਞੇਯੋ ਵਿष੍ਣੁਤ੍ਵਾਦ੍ਵਿष੍ਣੁਰਵ੍ਯਯਃ ॥ ੩,੨.

ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੂਲ ਸਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਵਿਸ਼ਨੂ, ਜੋ ਅਟੱਲ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਨੂ ਹੀ ਜਾਣੋ।

ਅਵਤਾਰਮਿਦਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਪੂਰ੍ਣਤ੍ਵਾਦੇਵ ਸੁਵ੍ਰਤ । ਅਨੇਕੋ ਹ੍ਯੇਕਤਾਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਸਂਸ਼ੇਤੇ ਪ੍ਰਲਯਾਯ ਵੈ ॥ ੩,੨.

ਇਹ ਜਨਮ ਪੂਰਨਤਾ ਕਰਕੇ ਅਵਤਾਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਸੁਵਰਤ। ਭਾਵੇਂ ਬਹੁਤ ਹਨ, ਪਰ ਇਕ ਹੋ ਕੇ ਪ੍ਰਲੈ ਲਈ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਚ ਵਿਸ਼ੇषੋਸ੍ਤਿ ਜ੍ਞਾਤਵ੍ਯਂ ਤਤ੍ਵਮੇਵ ਸਃ ॥ ੩,੨.

ਉਥੇ ਵੀ ਫਰਕ ਹੈ; ਉਹੀ ਤੱਤ ਜਾਣਨ ਯੋਗ ਹੈ।

ਭੇਦੇਨ ਦਰ੍ਸ਼ਨਾਦ੍ਵਾਪਿ ਭੇਦਾਭੇਦੇਨ ਦਰ੍ਸ਼ਨਾਤ੍ । ਵਿष੍ਣੋਰ੍ਗੁਣਾਨਾਂ ਰੂਪਾਣਾਂ ਤਦਙ੍ਗਾਨਾਂ ਸੁਖਾਦਿਨਾਮ੍ । ਤਤ੍ਰੈਵ ਦਸ਼ਨਾਦ੍ਵਾਪਿ ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਰਮੇਵ ਤਮੋ ਵ੍ਰਜੇਤ੍ ॥ ੩,੨.

ਚਾਹੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਗੁਣ, ਸਰੂਪ, ਅੰਗ ਤੇ ਸੁਖ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਫਰਕ ਵੇਖੋ ਜਾਂ ਫਰਕ-ਅਫਰਕ ਦੇ ਨਾਲ ਵੇਖੋ, ਉਹੀ ਵੇਖਣ ਨਾਲ ਅਗਿਆਨ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਪੁਰੁषਾਨ੍ਤਰਮਾਰਭ੍ਯ ਕਲ੍ਪਿਤਾ ਯੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮ । ਹਰਿਰੂਪਾਸ੍ਤੁ ਤੇ ਜ੍ਞੇਯਾ ਏਕੀਭੂਤਾ ਹਿ ਤੇਨ ਤੇ ॥ ੩,੨.

ਹੋਰ ਪੁਰਖ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਉੱਤਮ ਦੁਜ, ਜਿਹੜੇ ਰਚੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਹਰੀ ਦੇ ਸਰੂਪ ਜਾਣੋ; ਉਹ ਉਸ ਨਾਲ ਇਕ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਪ੍ਰਲਯੇ ਸਮਨੁਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਜੀਵਾਃ ਸ ਯਾਨ੍ਤਿ ਮਾਮਕਾਃ । ਵਿਰਾਡ੍ਰੂਪੇ ਹਰੇਃ ਸਂਤਿ ਤਦਾ ਤੇ ਚ ਹ੍ਯਨੇਕਧਾ ॥ ੩,੨.

ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਲੈ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਮੇਰੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਹਰੀ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਹ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਫਿਰ ਉਹ ਬਹੁਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਏਕੀਭਾਵਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੁਵਨ੍ਤਿ ਮੂਲੇਨ ਪ੍ਰਲਯੇ ਦ੍ਵਿਜ । ਬਿਂਬੇਨ ਤੁ ਸ੍ਵਯਂ ਵਿष੍ਣੁਰੇਕੀਭਾਵਂ ਵ੍ਰਜੇਦ੍ਯਦਿ ॥ ੩,੨.

ਪ੍ਰਲੈ ਵਿੱਚ ਉਹ ਮੂਲ ਨਾਲ ਇਕਤਾ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਦੁਜ। ਪਰ ਜੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਆਪ, ਮੂਲ ਵਜੋਂ, ਇਕਤਾ ਪਾ ਲਵੇ—

ਪ੍ਰਤਿਬਿਂਬਃ ਕਥਂ ਜੀਵੋ ਭਵੇਨ੍ਨਾਰਾਯਣਸ੍ਯ ਚ । ਤਦਧੀਨਸ੍ਤਤ੍ਸਦृਸ਼ੋ ਹਰੇਰ੍ਜੀਵੋ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ ॥ ੩,੨.

ਜੀਵ ਕਿਵੇਂ ਨਾਰਾਇਣ ਦਾ ਪ੍ਰਤਿਬਿੰਬ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਉਹ ਉਸਦੇ ਅਧੀਨ ਤੇ ਉਸਦੇ ਵਰਗਾ ਹੋ ਕੇ, ਹਰੀ ਦਾ ਜੀਵ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

ਪ੍ਰਤਿਬਿਂਬਸ੍ਯ ਸ਼ਬ੍ਦਾਰ੍ਥੋ ਹ੍ਯਯਮੇਵਮੁਦਾਹृਤਃ । ਤਸ੍ਮਾਚ੍ਚ ਬਿਂਬਰੂਪਾਣਾਮੇਕੀਭਾਵਂ ਨ ਚਿਨ੍ਤਯੇਤ੍ ॥ ੩,੨.

‘ਪਰਛਾਂਵ’ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਅਰਥ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਮੁਢਲੇ ਰੂਪ ਤੇ ਪਰਛਾਂਵ ਦੇ ਰੂਪਾਂ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਬਾਰੇ ਸੋਚਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ।

ਕृष੍ਣਰਾਮਾਦਿਵਚ੍ਚੈਵ ਤ੍ਵੇਕੀਭਾਵੋ ਵਿਵਕ੍ਸ਼ਿਤਃ । ਬਿਂਬਾਨਾਂ ਮੂਲਰੂਪਸ੍ਯ ਭੇਦੋ ਨਾਤ੍ਰ ਵਿਵਕ੍ਸ਼ਿਤਃ ॥ ੩,੨.

ਜਿਵੇਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਰਾਮ ਆਦਿ ਦੇ ਪਰਛਾਂਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ ਇਕਤਾ ਹੀ ਦਿਖਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਮੁਢਲੇ ਰੂਪ ਦੀ ਵੱਖਰੀ ਪਛਾਣ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ।

ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਚ ਵਿਸ਼ੇषੋਸ੍ਤਿ ਜ੍ਞਾਤਵ੍ਯਸ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵਮਿਚ੍ਛੁਭਿਃ । ਏਕਾਂਸ਼ੇਨ ਤੁ ਬਿਂਬੈਸ੍ਤੁ ਚੈਕੀਭਾਵਂ ਵ੍ਰਜਨ੍ਤਿ ਤੇ ॥ ੩,੨.

ਇੱਥੇ ਵੀ ਇੱਕ ਵੱਖਰਾ ਭੇਦ ਹੈ, ਜੋ ਸੱਚਾਈ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਪਰਛਾਂਵਾਂ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਇਕਤਾ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

ਏਕਾਂਸ਼ੇਨ ਤੁ ਜੀਵਤ੍ਵੇ ਸਂਸ੍ਥਿਤਾ ਨਾਤ੍ਰ ਸਂਸ਼ਯਃ । ਬਿਂਬਮੂਲਂ ਨ ਜਾਨਨ੍ਤਿ ਤੇ ਜਨਾ ਹ੍ਯਸੁਰਾਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ ॥ ੩,੨.

ਇੱਕ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਜੀਵਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਲੋਕ ਪਰਛਾਂਵ ਦੇ ਮੁਢਲੇ ਸਰੋਤ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ, ਉਹ ਅਸੁਰ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਏਕ ਏਵ ਹਰਿਃ ਪੂਰ੍ਵਂ ਹ੍ਯਵਿਦ੍ਯਾਵਸ਼ਤਃ ਸ੍ਵਯਮ੍ । ਅਨੇਕੋ ਭਵਤਿ ਹ੍ਯਾਰਾਦਾਦਰ੍ਸ਼ਪ੍ਰਤਿਬਿਂਬਵਤ੍ ॥ ੩,੨.

ਹਰੀ ਪਹਿਲਾਂ ਇਕੱਲਾ ਸੀ, ਪਰ ਅਗਿਆਨ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਉਹ ਕਈ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਈ ਆਇਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਛਾਂਵ ਪੈਂਦੇ ਹਨ।

ਏਵਂ ਵਦਨ੍ਤਿ ਯੇ ਮੂਢਾਸ੍ਤੇਪਿ ਯਾਨ੍ਤ੍ਯਧਰਂ ਤਮਃ । ਉਪਾਧਿਰ੍ਦ੍ਵਿਵਿਧਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਃ ਸ੍ਵਰੂਪੋ ਬਾਹ੍ਯ ਏਵ ਚ ॥ ੩,੨.

ਜੋ ਮੂਰਖ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਹੇਠਲੇ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸੀਮਾ ਲਾਉਣ ਵਾਲਾ ਕਾਰਣ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ: ਅੰਦਰੂਨੀ ਤੇ ਬਾਹਰੀ।

ਬਾਹ੍ਯੋਪਾਧਿਰ੍ਲਯੇ ਯਾਤਿ ਮੁਕ੍ਤਾਵਨ੍ਯਸ੍ਯ ਸਂਸ੍ਥਿਤਿਃ । ਸਰ੍ਵੋਪਾਧਿਵਿਨਾਸ਼ੇ ਹਿ ਪ੍ਰਤਿਬਿਂਬਃ ਕਥਂ ਭਵੇਤ੍ ॥ ੩,੨.

ਬਾਹਰੀ ਕਾਰਣ ਵਿਲੀਨ ਹੋਣ 'ਤੇ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਦੂਜਾ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸਾਰੇ ਕਾਰਣ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਪਰਛਾਂਵ ਕਿਵੇਂ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ?

ਚਿਦ੍ਰੂਪਾਖ੍ਯੋ ਹ੍ਯੁਪਾਧਿਸ੍ਤੁ ਮੋਕ੍ਸ਼ੇ ਯੇਪ੍ਯਧਿਕਾਰਿਣਃ । ਦੁਃਖਰੂਪੋ ਹ੍ਯੁਪਾਧਿਸ੍ਤੁ ਤਮਸੋ ਯੇਧਿਕਾਰਿਣਃ ॥ ੩,੨.

‘ਚੇਤਨਾ-ਰੂਪ’ ਕਾਰਣ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਹੈ ਜੋ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਯੋਗ ਹਨ; ਦੁੱਖ-ਰੂਪ ਕਾਰਣ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਹੈ ਜੋ ਹਨੇਰੇ ਦੇ ਯੋਗ ਹਨ।

ਮਿਸ਼੍ਰਰੂਪੋ ਹ੍ਯੁਪਾਧਿਸ੍ਤੁ ਨਿਤ੍ਯਸਂਸਾਰਿਣਾਂ ਮਤਃ । ਬਾਹ੍ਯੋਪਾਧਿਰ੍ਲਿਙ੍ਗਦੇਹਃ ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਨਾਤ੍ਰ ਸਂਸ਼ਯਃ ॥ ੩,੨.

ਮਿਲੀ-ਜੁਲੀ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਕਾਰਣ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸਦਾ ਜਨਮ-ਮਰਨ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਬਾਹਰੀ ਕਾਰਣ ਸਭ ਲਈ ਸੁਖਸ਼ਮ ਸਰੀਰ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

ਦੈਤ੍ਯਾਃ ਦੁਃਖਾਯਤੇ ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਤਸ੍ਮਾਦੁਃਖੀ ਹਰਿਃ ਸ੍ਵਯਮ੍ । ਤਤ੍ਤਦ੍ਦੁਃਖਸ੍ਵਰੂਪਤ੍ਵਾਦ੍ਦੈਤ੍ਯਾਨਾਂ ਬਿਂਬਰੂਪਕਃ ॥ ੩,੨.

ਕਿਉਂਕਿ ਦੈਤ ਲੋਕ ਦੁੱਖ ਭੋਗਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਹਰੀ ਆਪ ਵੀ ਦੁਖੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਦੁੱਖੀ ਸੁਭਾਵ ਕਰਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਹਰੀ ਪਰਛਾਂਵ ਰੂਪ ਹੈ।

ਦੈਤ੍ਯਸ੍ਥਿਤਾਨਾਂ ਬਿਂਬਾਨਾਂ ਮੂਲਰੂਪਸ੍ਯ ਵੈ ਪ੍ਰਭੋਃ । ਪਰਸ੍ਪਰਂ ਤਥਾ ਭੇਦਂ ਹ੍ਯਨ੍ਤਰਂ ਵਾ ਨ ਚਿਨ੍ਤਯੇਤ੍ ॥ ੩,੨.

ਦੈਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਪਰਛਾਂਵਾਂ ਲਈ, ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਮੁਢਲੇ ਰੂਪ ਤੋਂ ਕੋਈ ਭੇਦ ਜਾਂ ਵੱਖਰਾ ਹੋਣਾ ਨਹੀਂ ਸੋਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।

ਸ਼੍ਰੀਭੂਦੁਰ੍ਗਾਦਿਰੂਪਾਣਾਂ ਤਥਾ ਸੀਤਾਦਿਰੂਪਿਣਾਮ੍ । ਅਨ੍ਯੋਨ੍ਯਂ ਨਾਣੁਮਾਤ੍ਰਂ ਚ ਭੇਦੋ ਬਾਹ੍ਯਾਨ੍ਤਰੇਪਿ ਚ ॥ ੩,੨.

ਸ਼੍ਰੀ, ਭੂ, ਦੁਰਗਾ ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਆਦਿ ਦੇ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ, ਬਾਹਰੋਂ ਜਾਂ ਅੰਦਰੋਂ, ਇਕ ਦਾਣਾ ਭੇਦ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੈ।

ਚਿਨ੍ਤਨੀਯਃ ਕਥਮਪਿ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਯਾਨ੍ਤ੍ਯਧਰਂ ਤਮਃ । ਪ੍ਰਤਿਬਿਂਬਸ੍ਥਿਤੋ ਬਿਂਬਃ ਸ੍ਤ੍ਰੀਰੂਪੋ ਹ੍ਯਸ੍ਤਿ ਸਰ੍ਵਦਾ ॥ ੩,੨.

ਜੇ ਕੋਈ ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਵੀ ਭੇਦ ਬਾਰੇ ਸੋਚਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹੇਠਲੇ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਰਛਾਂਵ ਜੋ ਇਸਤਰੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਸਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਪ੍ਰਲਯੇ ਸਮਨੁਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮ੍ਯਾ ਸਹ ਖਗੋਤ੍ਤਮ । ਏਕੀਭਾਵਂ ਨਾਪ੍ਨੁਵਨ੍ਤਿ ਬਿਂਬੇਨ ਸਹ ਸਂਸ੍ਥਿਤਾਃ ॥ ੩,੨.

ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਲੈ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਸਰਤਾਜ, ਜੋ ਪਰਛਾਂਵ ਨਾਲ ਟਿਕੇ ਹਨ, ਉਹ ਲਕਸ਼ਮੀ ਸਮੇਤ ਮੁਢਲੇ ਰੂਪ ਨਾਲ ਇਕਤਾ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਦੇ।

ਬਿਂਬਸ੍ਥਿਤਾਨਾਂ ਰੂਪਾਣਾਂ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਵਿਨਤਾਸੁਤ । ਭੇਦਸ੍ਤੁ ਨਾਣੁਮਾਤ੍ਰਂ ਚ ਸ਼ਙ੍ਕਨੀਯਃ ਕਥਞ੍ਚਨ ॥ ੩,੨.

ਪਰਛਾਂਵ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਰੂਪਾਂ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਲਈ, ਹੇ ਵਿਨਤਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਇਕ ਦਾਣਾ ਭੇਦ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੋਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।

ਯਦਾ ਹਿ ਸ਼ੇਤੇ ਪ੍ਰਲਯਾਰ੍ਣਵੇ ਵਿਭੁਰ੍ਜੀਵਾਂਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵਾਨੁਦਰੇ ਨਿਵੇਸ਼੍ਯ । ਮੁਕ੍ਤਾਂਸ਼੍ਚ ਬ੍ਰਹ੍ਮੇਨ੍ਦ੍ਰਮਰੁਦ੍ਗਣਾਦੀਨ੍ਪ੍ਰਾਤ੍ਪਵ੍ਯਮੁਕ੍ਤੀਂਸ਼੍ਚ ਸੁਤੌ? ਚ ਸਂਸ੍ਥਿਤਾਨ੍ ॥ ੩,੨.

ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਭੂ ਪ੍ਰਲੈ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ—ਮੁਕਤ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਇੰਦਰ, ਮਰੁਤਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ, ਮੁਕਤੀ ਪਾ ਚੁੱਕੇ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਲੈਂਦਾ ਹੈ,

ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾਨ੍ਧਕੂਪਾਦਿਸਮਸ੍ਤਜੀਵਾਂਸ੍ਤਥੈਵ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਵ੍ਯਕਲੀਨਥਾਪਰਾਨ੍ । ਤਥੈਵ ਨਿਤ੍ਯਂ ਸृਤਿਸਂਸ੍ਥਿਤਾਞ੍ਜਨਾਨਚੇਤਨਾਨृਕ੍ਸ਼ਰੂਪਾਦਿਜੀਵਾਨ੍ ॥ ੩,੨.

ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਹਨੇਰੇ ਦੇ ਕੂਏ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਜੋ ਅਗਲੇ ਜਨਮਾਂ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹਨ, ਜੋ ਸਦਾ ਸਿਰਜਣ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਜੜ, ਅਤੇ ਰੁੱਖ ਆਦਿ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਜੀਵ।

ਏਵਂ ਜਨਾਞ੍ਜਠਰੇ ਸਂਨਿਧਾਯ ਸਮ੍ਯਕ੍ਸ਼ੇਤੇ ਹ੍ਯਂਭਸਿ ਵੈ ਸ ਕਲ੍ਪੇ । ਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਸ੍ਤੁ ਸਾ ਸਰ੍ਵਵੇਦਾਤ੍ਮਿਕਾ ਚ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਹਰੌ ਨਿਤ੍ਯਸਂਵਰ੍ਧਿਤਾਪਿ ॥ ੩,੨.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਉਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਕਲਪ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਲਕਸ਼ਮੀ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਹਰੀ ਦੀ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਸਦਾ ਪਾਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਅਤ੍ਯਾਦਰਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤੀਵ ਸਾ ਤੁ ਈਡੇ ਵਿष੍ਣੁਂ ਭਕ੍ਤਿਸਂਵਰ੍ਧਿਤਾਪਿ । ਚੇष੍ਟਾਦਿਰੂਪੇਣ ਤਦਾ ਨ ਕਿਞ੍ਚਿਦਾਸੀਦ੍ਵਿਨਾ ਵਿष੍ਣੁਮਥ ਸ਼੍ਰਿਯਂ ਚ ॥ ੩,੨.

ਉਹ ਬੜੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਵਿਖਾਉਂਦੀ ਸੀ, ਪਰ ਮੈਂ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੀ ਹੀ ਸਤਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਵਿੱਚ ਭਗਤੀ ਵਧ ਚੁੱਕੀ ਸੀ, ਪਰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੀ।

ਪਰ੍ਯਙ੍ਕਰੂਪੇਣ ਬਭੂਵ ਦੇਵੀ ਵਾਸਸ੍ਵਰੂਪੇਣ ਰਮਾ ਵਿਰੇਜੇ । ਸਰ੍ਵਂ ਰਮਾ ਸੈਵ ਤਦੈਵ ਚਾਸੀਤ੍ਸੈਕਾ ਦੇਵੀ ਬਹੁਰੂਪਾ ਬਭਾषੇ ॥ ੩,੨.

ਦੇਵੀ ਖਟ ਦੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੋ ਗਈ, ਲਕਸ਼ਮੀ ਕਪੜੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਸੀ—ਉਹ ਇੱਕ ਹੀ ਦੇਵੀ, ਕਈ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ।