ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਵਕ੍ਤੁਃ ਸ੍ਯਾਦ੍ਦ੍ਵਿਗੁਣਂ ਪੁਣ੍ਯਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤੁਸ਼੍ਚ ਤਥਾਧਿਕਮ੍ । ਅਨਨ੍ਤਵੇਦੈਃਸਾਮ੍ਯਮਾਹੁਰ੍ਮਹਾਨ੍ਤਃ ਭਾਰਾਨ੍ਮਹਤ੍ਤ੍ਵਾਦ੍ਭਾਰਤਸ੍ਯਾਪਿ ਵਿਪ੍ਰਾਃ ॥ ੩,੧.

ਜੋ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਦੁੱਗਣਾ ਪੁੰਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੱਧ। ਮਹਾਨ ਲੋਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਅਣਗਣੇ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ, ਤੇ ਵਿਦਵਾਨ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਕਰਕੇ।

ਵੇਦੋਭ੍ਯੋਸ੍ਯ ਤ੍ਵਰ੍ਥਤਸ਼੍ਚਾਧਿਕਤ੍ਵਂ ਵਦਨ੍ਤਿ ਬੈ ਵਿष੍ਣੁਰਹਸ੍ਯਵੇਦਿਨਃ ॥ ੩,੧.

ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੇ ਰਾਜ਼ ਨੂੰ ਜਾਣਣ ਵਾਲੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਅਰਥ ਵਿਚ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਵੇਦਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ।

ਤਤ੍ਰ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਾਂ ਗੀਤਿਕਾਮਾਹੁਰਾਰ੍ਯਾਸ੍ਤਥੈਵ ਵਿष੍ਣੋਰ੍ਨਾਮਸਾਹਸ੍ਰਕ ਚ । ਤਯੋਸ੍ਤਤ੍ਰ ਸ਼੍ਰਵਣਾਦ੍ਭਾਰਤਸ੍ਯ ਦਸ਼ਾਧਿਕਂ ਫਲਮਾਹੁਰ੍ਮਹਾਨ੍ਤਃ ॥ ੩,੧.

ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ, ਆਦਰਯ ਲੋਕ ਗੀਤਿਕਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰ ਨਾਮਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣਨ ਨਾਲ, ਮਹਾਨ ਲੋਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਦਸ ਗੁਣਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

ਦੈਤ੍ਯਾਃ ਸਰ੍ਵ ਵਿਪ੍ਰਕੁਲੇषੁ ਭੂਤ੍ਵਾ ਕृਤੇ ਯੁਗੇ ਭਾਰਤੇ षਟ੍ਸਹਸ੍ਰ੍ਯਾਮ੍ । ਨਿष੍ਕਾਸ੍ਯ ਕਾਂਸ਼੍ਚਿਨ੍ਨਵਨਿਰ੍ਮਿਤਾਨਾਂ ਨਿਵੇਸ਼ਨਂ ਤਤ੍ਰ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਨਿਤ੍ਯਮ੍ ॥ ੩,੧.

ਦੈਤਿਆ ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਲਿਯੁਗ ਦੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਛੇ ਹਜ਼ਾਰਵੇਂ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ, ਕੁਝ ਨਵੇਂ ਬਣੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕੱਢ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਥੇ ਆਪਣਾ ਵਸੇਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਮਤ੍ਵਾ ਹਰਿਂ ਭਗਵਾਨ੍ਵ੍ਯਾਸਰੂਪੀ ਚਕ੍ਰੇ ਤਦਾ ਭਾਗਵਤਂ ਪੁਰਾਣਮ੍ । ਤਥਾ ਸਮਾਖ੍ਯਾਯ ਚ ਵੈष੍ਣਵਂ ਤਤ੍ਤਤਃ ਪਰਂ ਗਾਰੁਡਾਖ੍ਯਂ ਸ ਚਕ੍ਰੇ ॥ ੩,੧.

ਹਰੀ ਨੂੰ ਸੋਚ ਕੇ, ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਵਿਆਸ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਭਾਗਵਤ ਪੁਰਾਣ ਲਿਖਿਆ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵੈਸ਼ਣਵ ਪੁਰਾਣ ਵੀ ਸੁਣਾਇਆ, ਤੇ ਫਿਰ ਗਾਰੁੜ ਪੁਰਾਣ ਬਣਾਇਆ।

ਅਤੋ ਹਿ ਗਾਰੁਡਂ ਮੁਖ੍ਯਂ ਪੁਰਾਣਂ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਸਂਮਤਮ੍ । ਗਾਰੁਡੇਨ ਸਮਂ ਨਾਸ੍ਤਿ ਵਿष੍ਣੁਧਰ੍ਮਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਨੇ ॥ ੩,੧.

ਇਸ ਕਰਕੇ ਗਾਰੁੜ ਪੁਰਾਣ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪੁਰਾਣ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਨੇ ਮੰਨਿਆ ਹੈ; ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਦੱਸਣ ਵਿੱਚ ਗਾਰੁੜ ਪੁਰਾਣ ਦੀ ਬਰਾਬਰੀ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।

ਯਥਾ ਸੁਰਾਣਾਂ ਪ੍ਰਵਰੋ ਜਨਾਰ੍ਦਨੋ ਯਥਾਯੁਧਾਨਾਂ ਪ੍ਰਵਰਃ ਸੁਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍ । ਯਥਾਸ਼੍ਵਮੇਧਃ ਪ੍ਰਵਰਃ ਕ੍ਰਤੂਨਾਂ ਛਿਨ੍ਨੇषੁ ਭਕ੍ਤੇषੁ ਤਥੈਵ ਰੁਦ੍ਰਃ ॥ ੩,੧.

ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜਨਾਰਦਨ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਹਥਿਆਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਦਰਸ਼ਨ, ਯਜਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅਸ਼ਵਮੇਧ, ਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਟੁੱਟ ਗਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁਦਰ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ।

ਨਦੀषੁ ਗਙ੍ਗਾ ਜਲਜੇषੁ ਪਦ੍ਮਮਚ੍ਛਿਨ੍ਨਭਕ੍ਤੇषੁ ਤਥੈਵ ਵਾਯੁਃ । ਤਥਾ ਪੁਰਾਣੇषੁ ਚ ਗਾਰੁਡਂ ਚ ਮੁਖ੍ਯਂ ਤਦਾਹੁਰ੍ਹਰਿਤਤ੍ਤ੍ਵਦਰ੍ਸ਼ਨੇ ॥ ੩,੧.

ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਗੰਗਾ, ਜਲ ਵਿੱਚ ਪਦਮ, ਟੁੱਟੀ ਭਗਤੀ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਾਯੁ, ਤੇ ਪੁਰਾਣਾਂ ਵਿੱਚ ਗਾਰੁੜ ਪੁਰਾਣ ਹਰੀ ਦੇ ਸੱਚ ਨੂੰ ਦੱਸਣ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਗਾਰੁਡਾਖ੍ਯਪੁਰਾਣੇ ਤੁ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦ੍ਯੋ ਹਰਿਃ ਸ੍ਮृਤਃ । ਅਤੋ ਹਰਿਰ੍ਨਮਸ੍ਕਾਰ੍ਯੋ ਗਮ੍ਯੋ ਯੋਗ੍ਯੋ ਹਰਿਃ ਸ੍ਮृਤਃ ॥ ੩,੧.

ਗਾਰੁੜ ਨਾਮਕ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਹਰੀ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਤੇ ਯਾਦ ਕਰਨਾ ਜਰੂਰੀ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਹਰੀ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਮਿਲਣਾ ਤੇ ਯੋਗ ਲਈ ਯੋਗਤਾ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਭਾਗ੍ਯਾਤ੍ਮਕਤ੍ਵਾਚ੍ਛ੍ਰੀਦੇਵ੍ਯਾ ਨਮਨਂ ਨਦਨੁ ਸ੍ਮृਤਮ੍ । ਪਰੋ ਨਰੋਤ੍ਤਮੋ ਵਾ ਸ ਸਾਧਕੇਸ਼ੋਪਿ ਚ ਸ੍ਮृਤਃ ॥ ੩,੧.

ਸ਼੍ਰੀ ਦੇਵੀ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਜਰੂਰੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਚਾਹੇ ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਹੋਵੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮਨੁੱਖ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਸਾਧਕਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਯਾਦ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਅਤੋ ਨਮ੍ਯੋ ਵਾਯੁਰਪਿ ਪੁਰਾਣਾਦੌ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮਾਃ । ਭਾਰਤੀ ਵਾਕ੍ਯਰੂਪਤ੍ਵਾਨ੍ਨਮ੍ਯਾ ਵਾਯੋਰਨਨ੍ਤਰਮ੍ ॥ ੩,੧.

ਇਸ ਕਰਕੇ, ਵਾਯੁ ਦੀ ਵੀ ਪੁਰਾਣ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਵਧੀਆ ਦੁਜਜਨ; ਤੇ ਭਾਰਤੀ, ਜੋ ਬੋਲ ਦੀ ਰੂਪ ਹੈ, ਵਾਯੁ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਪਾਸਨਾ ਯੋਗ ਹੈ।

ਉਪਸਾਧਕੋ ਨਰਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤੋ ਯਤੋਤਸ੍ਤਦਨਨ੍ਤਰਮ੍ । ਨਮ੍ਯ ਇਤ੍ਯਚ੍ਯਤੇ ਸਦ੍ਭਿਸ੍ਤਾਰਤਮ੍ਯੇਨ ਸਰ੍ਵਦਾ ॥ ੩,੧.

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ 'ਉਪਸਾਧਕ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜਿਸ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਅਤੋ ਵ੍ਯਾਸਂ ਨਮਸ੍ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਗ੍ਰਨ੍ਥਕਰ੍ਤृਤ੍ਵਹੇਤੁਤਃ । ਸ਼ੌਨਕ ਉਵਾਚ । ਵ੍ਯਾਸਸ੍ਯ ਨਮਨਂ ਹ੍ਯਨ੍ਤੇ ਕਥਂ ਕਾਰ੍ਯਂ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ ॥ ੩,੧.

ਇਸ ਕਰਕੇ, ਵਿਆਸ ਨੂੰ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਲੇਖਕ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੌਨਕ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਵਿਆਸ ਜੀ ਦੀ ਨਮਸਕਾਰ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਕਰੀਏ?

ਅਨ੍ਤੇ ਚ ਵਨ੍ਦਨੇ ਤਸ੍ਯ ਕਾਰਣਂ ਬ੍ਰੂਹਿ ਸੁਵ੍ਰਤ । ਸੂਤ ਉਵਾਚ । ਵਿष੍ਣੋਰਨਨ੍ਤਰਂ ਵ੍ਯਾਸਨਮਨਂ ਮੁਖ੍ਯਮੇਵ ਹਿ ॥ ੩,੧.

ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਨਮਸਕਾਰ ਦਾ ਕਾਰਨ ਦੱਸੋ, ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤ। ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਵਿਸ਼ਨੁ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਵਿਆਸ ਦੀ ਨਮਸਕਾਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ।

ਹਰਿਰੇਵ ਯਤੋ ਵ੍ਯਾਸੋ ਵਾਚ੍ਯਚਕ੍ਰਸ੍ਵਰੂਪਕਃ । ਵ੍ਯਾਸੋ ਨੈਵ ਸਮਤ੍ਵੇਨ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤੋ ਭਗਵਤੋ ਹਰੇਃ ॥ ੩,੧.

ਕਿਉਂਕਿ ਹਰੀ ਹੀ ਵਿਆਸ ਹੈ, ਜੋ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਚੱਕਰ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ; ਵਿਆਸ ਨੂੰ ਹਰੀ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ।

ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਕਾਰਣਂ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਸਾਦਰੇਣ ਮੁਨੀਸ਼੍ਵਰਾਃ । ਵ੍ਯਾਸਸ੍ਤੁ ਕਸ਼੍ਚਨ ऋषਿਃ ਪੁਰਾਣੇ ਤਾਮਸੇ ਸ੍ਮृਤਃ ॥ ੩,੧.

ਮੈਂ ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ; ਤਾਮਸ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਵਿਆਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਰਿਸ਼ੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਇਤਿ ਜ੍ਞਾਨਾ ਵਲਂਬੇਨ ਦੈਤ੍ਯਾ ਦੈਤ੍ਯਾਨੁਗੈਃ ਸਮਾਃ । ਪ੍ਰਵਿਸ਼ਨ੍ਤਿ ਹ੍ਯਨ੍ਧਤਮ ਇਤਿ ਤ੍ਵਨ੍ਤੇ ਨਮਸ੍ਕृਤਃ ॥ ੩,੧.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗਿਆਨ ਦੇ ਆਸਰੇ, ਦੈਤਿਆ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਥੀ ਗਹਿਰੀ ਹਨੇਰੀ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ, ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਯਦਿਦਂ ਪਰਮਂ ਗੋਪ੍ਯਂ ਹृਦਿ ਧਾਰ੍ਯਂ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ । ਪਰਾਣਾਂ ਨਮ੍ਯਮੇਵੋਕ੍ਤਂ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦ੍ਯਂ ਯਤੋਤ੍ਰ ਹਿ ॥ ੩,੧.

ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਰਾਜ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ; ਪੁਰਾਣਾਂ ਵਿੱਚ, ਇੱਥੇ ਜੋ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹੀ ਉਪਾਸਨਾ ਯੋਗ ਹੈ।

ਸਮਾਸਵ੍ਯਾਸਭਾਵਾਦ੍ਧਿ ਪਰਾਣਾਂ ਤਤ੍ਪ੍ਰਤੀਯਤੇ । ਵਾਸ੍ਤਵਂ ਤਂ ਨ ਜਾਨੀਯੁਰੁਪਜੀਵ੍ਯੋ ਯਤੋ ਹਰਿਃ ॥ ੩,੧.

ਸੰਖੇਪ ਤੇ ਵਿਸਤਾਰ ਦੇ ਸਰੂਪ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਪੁਰਾਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਅਸਲ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਹਰੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਹਰਿਰ੍ਵ੍ਯਾਸਸ੍ਤ੍ਵੇਕ ਏਵ ਵ੍ਯਾਸਸ੍ਤੁ ਹਰਿਵਤ੍ਸ੍ਮृਤਃ । ਉਪਜੀਵ੍ਯਤਦੀਸ਼ਤ੍ਵੇ ਤਯੋਰੇਵ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ ॥ ੩,੧.

ਹਰੀ ਤੇ ਵਿਆਸ ਇਕ ਹੀ ਹਨ; ਵਿਆਸ ਨੂੰ ਹਰੀ ਦਾ ਪਿਆਰਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਲਕ ਮੰਨਣ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

ਈਸ਼ਕੋਟਿਪ੍ਰਵਿष੍ਟਤ੍ਵਾਚ੍ਛ੍ਰਿਯਃ ਸ੍ਵਾਮਿਤ੍ਵਮੀਰਿਤਮ੍ । ਤ੍ਰਯਾਣਾਮੁਪਜੀਵ੍ਯਤ੍ਵਾਤ੍ਸੇਵ੍ਯਤ੍ਵਾਤ੍ਸ੍ਵਾਮਿਤਾ ਸ੍ਮृਤਾਃ ॥ ੩,੧.

ਮਾਲਕਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀ ਦਾ ਸਵਾਮੀ ਹੋਣਾ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਤਿੰਨੋਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਤੇ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਲਕੀ ਯਾਦ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਵਾਯ੍ਵਾਦੀਨਾਂ ਤ੍ਰਯਾਣਾਂ ਚ ਸੇਵ੍ਯਤ੍ਵਾਤ੍ਸੇਵ੍ਯਤਾ ਸ੍ਮृਤਾ । ਭੂਭਾਰਹਰਣੇ ਵਿष੍ਣੋਃ ਪ੍ਰਧਾਨਾਙ੍ਗਂ ਹਿ ਮਾਰੁਤਿਃ ॥ ੩,੧.

ਹਵਾ ਆਦਿ ਤਿੰਨ ਦੇਵਤੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਜਾਂ ਨਾ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਮਾਰੁਤੀ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਧਰਤੀ ਦਾ ਭਾਰ ਘਟਾਉਣ ਵਾਲਾ ਮੁੱਖ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।

ਵਾਕ੍ਯਰੂਪਾ ਭਾਰਤੀ ਤੁ ਦ੍ਵਿਤੀਯਾਙ੍ਗਂ ਹਿ ਸਾ ਸ੍ਮृਤਾ । ਤृਤੀਯਾਙ੍ਗ ਹਰੇਃ ਸ਼ੇषੋ ਨ ਨਮ੍ਯਾਃ ਸਾਮ੍ਯਤੋ ਹਰੇਃ ॥ ੩,੧.

ਭਾਰਤੀ, ਜੋ ਬੋਲੀ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ, ਦੂਜਾ ਅੰਗ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਹਰੀ ਦਾ ਤੀਜਾ ਅੰਗ ਸ਼ੇਸ਼ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਹਰੀ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਪੂਜਣ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹਨ।

ਪ੍ਰਤਿਪਾਦ੍ਯਾ ਮੁਖ੍ਯਤਯਾ ਨਮ੍ਯਾ ਏਵ ਸਮੀਰਿਤਾਃ । ਅਵਾਨ੍ਤਰਾਸ਼੍ਚ ਵਾਯ੍ਵਾਦ੍ਯਾ ਨ ਨਮ੍ਯਾਸ੍ਤੇਨ ਤੇ ਸ੍ਮृਤਾਃ ॥ ੩,੧.

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੂਜਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਹਵਾ ਆਦਿ ਜਿਹੜੇ ਸਹਾਇਕ ਹਨ, ਉਹ ਪੂਜਣ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਭੀष੍ਮਦ੍ਰੋਣਾਦਿਨਾਮਾਨਿ ਭੀਮਾਦਿष੍ਵੇਵ ਮੁਖ੍ਯਤਃ । ਵਾਚਕਾਨਿ ਯਤੋ ਨਿਤ੍ਯਂ ਤਨ੍ਨਮ੍ਯਾਸ੍ਤੇ ਮੁਨੀਸ਼੍ਵਰਾਃ ॥ ੩,੧.

ਭੀਸ਼ਮ, ਦ੍ਰੋਣ ਆਦਿ ਨਾਮ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭੀਮ ਆਦਿ ਉੱਤੇ ਲਗਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਉਹੀ ਪੂਜਣ ਯੋਗ ਹਨ।

ਪਰਾਣਾਮੇਵ ਨਮ੍ਯਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦ੍ਯਤ੍ਵਮੇਵ ਹਿ । ਏਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਮਯਾਖ੍ਯਾਤਂ ਕਿਮਨ੍ਯਚ੍ਛ੍ਰੋਤੁਮਿਚ੍ਛਥ ॥ ੩,੧.

ਸਿਰਫ ਉੱਚੇ ਹੀ ਪੂਜਣ ਯੋਗ ਹਨ, ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀ ਵਜੋਂ ਸਮਝੋ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਮੈਂ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ, ਹੁਣ ਹੋਰ ਕੀ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ?

ਸ਼੍ਰੀਗਰੁਡਮਹਾਪੁਰਾਣਮ੍ ੨ ਸ਼੍ਰੀਸ਼ੌਨਕ ਉਵਾਚ । ਕਥਂ ਸਸਰ੍ਜ ਭਗਵਾਂਸ੍ਤਤ੍ਤਤ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵਾਭਿਮਾਨਿਨਃ । ਸृष੍ਟਿਕ੍ਰਮਂ ਨ ਜਾਨਾਮਿ ਦੇਵਾਨਾਂ ਹ੍ਯਨ੍ਤਰਂ ਮੁਨੇ ॥ ੩,੨.

ਸ਼੍ਰੀਸ਼ੌਨਕ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਜਿਹੜੇ ਤੱਤਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਰਚਿਆ? ਮੈਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਦਾ ਕ੍ਰਮ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਫਰਕ ਨਹੀਂ ਪਤਾ।

ਸ਼ੌਨਕੇਨੈਵ ਮੁਕ੍ਤਸ੍ਤੁ ਸੂਤੋ ਵਚਨਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ । ਸ਼ੂਤ ਉਵਾਚ । ਸਮ੍ਯਗ੍ਵ੍ਯਵਸਿਤਾ ਬੁਦ੍ਧਿਸ੍ਤਵ ਬ੍ਰਹ੍ਮਰ੍षਿਸਤ੍ਤਮ ॥ ੩,੨.

ਸ਼ੌਨਕ ਦੀ ਪੁੱਛੀ ਹੋਈ ਗੱਲ 'ਤੇ, ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਤੇਰੀ ਬੁੱਧੀ ਬਹੁਤ ਸਪਸ਼ਟ ਹੈ।

ਏਵਮੇਵ ਕृਤਃ ਪ੍ਰਸ਼੍ਰੋ ਹਰੌ ਤੁ ਗਰੁਡੇਨ ਵੈ । ਯਦੁਕ੍ਤਵਾਨ੍ਹਰਿਸ੍ਤਸ੍ਮੈਤਦ੍ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਤਵਾਨਘ । ਗਰੁਡ ਉਵਾਚ । ਸृष੍ਟਿਂ ਵ੍ਰੂਹਿ ਮਹਾਭਾਗ ਸਚ੍ਚਿਦਾਨਨ੍ਦਵਿਗ੍ਰਹ ॥ ੩,੨.

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗਰੁੜ ਨੇ ਹਰੀ ਨੂੰ ਇਹ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਿਆ; ਹਰੀ ਨੇ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ, ਹੇ ਪਵਿੱਤਰ, ਮੈਂ ਹੁਣ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਗਰੁੜ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਮਹਾਨ, ਜਿਸਦੀ ਸਰੂਪ ਸਤ, ਚਿੱਤ ਤੇ ਆਨੰਦ ਹੈ, ਰਚਨਾ ਬਾਰੇ ਦੱਸੋ।