ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਸ਼੍ਰਾਵ੍ਯਾਣਿ ਨੈਤਾਨਿ ਮਨੁष੍ਯਲੋਕੇ ਤਤ੍ਤ੍ਵੇਚ੍ਛੁਭਿਸ੍ਤਾਮਸਾਨੀਤ੍ਯਤੋ ਹਿ । ਤੇषੁ ਸ੍ਥਿਤਾਃ ਸਾਤ੍ਤ੍ਵਿਕਾਂਸ਼ਾ ਮੁਨੀਨ੍ਦ੍ਰਾਸ੍ਤੇषਾਂ ਸ਼੍ਰੁਤਿਰ੍ਗਾਰੁਡੈਕਾਙ੍ਘ੍ਰਿਤੁਲ੍ਯਾ ॥ ੩,੧.

ਇਹ ਤਾਮਸ ਪੁਰਾਣ ਮਨੁੱਖ ਲੋਕ ਵਿਚ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਸੁਣਨ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਜੋ ਸੱਚਾਈ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਸਾਤਵਿਕ ਹਿੱਸੇ ਵੀ ਹਨ, ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਗਾਰੁੜ ਪੁਰਾਣ ਦਾ ਫਲ ਇਕ ਪੈਰ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਅਲ੍ਪਾਨ੍ਯੁਪਪੁਰਾਣਾਨਿ ਵਦਨ੍ਤ੍ਯष੍ਟਾਦਸ਼ਾਨਿ ਚ । ਵਿष੍ਣੁਧਰ੍ਮੋਤਰਂ ਚੈਵ ਤਨ੍ਤ੍ਰਂ ਭਾਗਵਤਂ ਤਥਾ ॥ ੩,੧.

ਉਪਪੁਰਾਣਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਅਠਾਰਾਂ ਦੱਸਦੇ ਹਨ; ਵਿਸ਼ਨੁਧਰਮੋਤਰ, ਤੰਤਰ ਅਤੇ ਭਾਗਵਤ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਹਨ।

ਤਤ੍ਤ੍ਵਸਾਰਂ ਨਾਰਸਿਂਹਂ ਵਾਯੁਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਤਥੈਵ ਚ । ਤਥਾ ਹਂਸਪੁਰਾਣਂ ਚ षਡੇਤਾਨਿ ਮੁਨੀਸ਼੍ਵਰਾਃ ॥ ੩,੧.

ਤੱਤਵਸਾਰ, ਨਰਸਿੰਹ, ਵਾਯੂ ਵਲੋਂ ਉਚਾਰਿਆ, ਅਤੇ ਹੰਸ ਪੁਰਾਣ — ਇਹ ਛੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਦੱਸੇ ਹਨ।

ਸਾਤ੍ਤ੍ਵਿਕਾਨ੍ਯੇਵ ਜਾਨੀਧ੍ਵਂ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ੋ ਨਾਤ੍ਰ ਸਂਸ਼ਯਃ । ਏਤੇषਾਂ ਸ਼੍ਰਵਣਾਦੇਵ ਗਾਰੁਡਾਰ੍ਧਫਲਂ ਸ਼੍ਰੁਤਮ੍ ॥ ੩,੧.

ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਾਤਵਿਕ ਮੰਨੋ; ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਗਾਰੁੜ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਅੱਧੇ ਫਲ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਭਵਿष੍ਯੋਤ੍ਤਰਨਾਮਾਨਂ ਬृਹਨ੍ਨਾਰਦਮੇਵ ਚ । ਯਮਨਾਰਦਸਂਵਾਦਂ ਲਘੁਨਾਰਦਮੇਵ ਚ ॥ ੩,੧.

ਭਵਿਸ਼ਯੋਤਤਰ, ਬ੍ਰਿਹੱਨਾਰਦ, ਯਮ ਤੇ ਨਾਰਦ ਦਾ ਸੰਵਾਦ, ਅਤੇ ਲਘੁਨਾਰਦ ਵੀ ਨਾਮ ਲਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਵਿਨਾਯਕਪੁਰਾਣਂ ਚ ਬृਹਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡਮੇਵ ਚ । ਏਤਾਨਿ ਰਾਜਸਾਨ੍ਯਾਹੁਃ ਸ਼੍ਰਵਣਾਦ੍ਭੁਕ੍ਤਰੁਤ੍ਤਮਾ ॥ ੩,੧.

ਵਿਨਾਯਕ ਪੁਰਾਣ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਹੱਦਬ੍ਰਹਮਾਂਡ ਰਾਜਸ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਉੱਤਮ ਭੋਗ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

ਗਾਰੁਡਾਤ੍ਪਾਦਤੁਲ੍ਯਂ ਚ ਫਲਂ ਚਾਹੁਰ੍ਮਨੀषਿਣਃ । ਪੁਰਾਣਂ ਭਾਗਵਤਂ ਸ਼ੈਵਂ ਨਨ੍ਦਿਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਤਥੈਵ ਚ ॥ ੩,੧.

ਵਿਦਵਾਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਫਲ ਗਾਰੁੜ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਚੌਥੇ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ। ਭਾਗਵਤ ਪੁਰਾਣ, ਸ਼ੈਵ ਪੁਰਾਣ ਅਤੇ ਨੰਦੀ ਵਲੋਂ ਉਚਾਰਿਆ ਵੀ ਉਲਲੇਖ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਪਾਸ਼ੁਪਤ੍ਯਂ ਰੈਣੁਕਂ ਚ ਭੈਰਵਂ ਚ ਤਥੈਵ ਚ । ਏਤਾਨਿ ਤਾਮਸਾਨ੍ਯਾਹੁਰ੍ਹਰਿਤਤ੍ਤ੍ਵਾਰ੍ਥਵੇਦਿਨਃ ॥ ੩,੧.

ਪਾਸ਼ੁਪਤ, ਰੈਣੁਕ ਅਤੇ ਭੈਰਵ ਪੁਰਾਣਾਂ ਨੂੰ ਹਰੀ ਦੇ ਤੱਤ ਨੂੰ ਜਾਣਣ ਵਾਲੇ ਵੀ ਤਾਮਸ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।

ਏਤੇषਾਂ ਸ਼੍ਰਵਣਾਦ੍ਵਿਪ੍ਰਾਗਾਰੁਡਾਙ੍ਘ੍ਯਰ੍ਧ੍ਮੇਵ ਚ । ਸਰ੍ਵੇष੍ਵਪਿ ਪੁਰਾਣੇषੁ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਂ ਭਾਗਵਤਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍ ॥ ੩,੧.

ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣਨ ਨਾਲ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਗਾਰੁੜ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਅੱਧੇ ਫਲ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਪਰ ਸਾਰੇ ਪੁਰਾਣਾਂ ਵਿਚ ਭਾਗਵਤ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਵੇਦੈਸ੍ਤੁਲ੍ਯ ਸਮ ਪਾਠੇ ਸ਼੍ਰਵਣੇ ਚ ਤਦਰ੍ਧਕਮ੍ । ਅਰ੍ਥਤਃ ਸ਼੍ਰਵਣੇ ਚਾਸ੍ਯ ਪੁਣ੍ਯਂ ਦਸ਼ਗੁਣਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍ ॥ ੩,੧.

ਇਸ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਜਾਂ ਸੁਣਨ ਦਾ ਫਲ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ, ਤੇ ਸੁਣਨ ਦਾ ਅੱਧਾ। ਅਰਥ ਵਿਚ, ਇਸ ਨੂੰ ਸੁਣਨ ਦਾ ਪੁੰਨ ਦਸ ਗੁਣਾ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਵਕ੍ਤੁਃ ਸ੍ਯਾਦ੍ਦ੍ਵਿਗੁਣਂ ਪੁਣ੍ਯਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤੁਸ਼੍ਚ ਤਥਾਧਿਕਮ੍ । ਅਨਨ੍ਤਵੇਦੈਃਸਾਮ੍ਯਮਾਹੁਰ੍ਮਹਾਨ੍ਤਃ ਭਾਰਾਨ੍ਮਹਤ੍ਤ੍ਵਾਦ੍ਭਾਰਤਸ੍ਯਾਪਿ ਵਿਪ੍ਰਾਃ ॥ ੩,੧.

ਜੋ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਦੁੱਗਣਾ ਪੁੰਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੱਧ। ਮਹਾਨ ਲੋਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਅਣਗਣੇ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ, ਤੇ ਵਿਦਵਾਨ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਕਰਕੇ।

ਵੇਦੋਭ੍ਯੋਸ੍ਯ ਤ੍ਵਰ੍ਥਤਸ਼੍ਚਾਧਿਕਤ੍ਵਂ ਵਦਨ੍ਤਿ ਬੈ ਵਿष੍ਣੁਰਹਸ੍ਯਵੇਦਿਨਃ ॥ ੩,੧.

ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੇ ਰਾਜ਼ ਨੂੰ ਜਾਣਣ ਵਾਲੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਅਰਥ ਵਿਚ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਵੇਦਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ।

ਤਤ੍ਰ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਾਂ ਗੀਤਿਕਾਮਾਹੁਰਾਰ੍ਯਾਸ੍ਤਥੈਵ ਵਿष੍ਣੋਰ੍ਨਾਮਸਾਹਸ੍ਰਕ ਚ । ਤਯੋਸ੍ਤਤ੍ਰ ਸ਼੍ਰਵਣਾਦ੍ਭਾਰਤਸ੍ਯ ਦਸ਼ਾਧਿਕਂ ਫਲਮਾਹੁਰ੍ਮਹਾਨ੍ਤਃ ॥ ੩,੧.

ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ, ਆਦਰਯ ਲੋਕ ਗੀਤਿਕਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰ ਨਾਮਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣਨ ਨਾਲ, ਮਹਾਨ ਲੋਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਦਸ ਗੁਣਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

ਦੈਤ੍ਯਾਃ ਸਰ੍ਵ ਵਿਪ੍ਰਕੁਲੇषੁ ਭੂਤ੍ਵਾ ਕृਤੇ ਯੁਗੇ ਭਾਰਤੇ षਟ੍ਸਹਸ੍ਰ੍ਯਾਮ੍ । ਨਿष੍ਕਾਸ੍ਯ ਕਾਂਸ਼੍ਚਿਨ੍ਨਵਨਿਰ੍ਮਿਤਾਨਾਂ ਨਿਵੇਸ਼ਨਂ ਤਤ੍ਰ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਨਿਤ੍ਯਮ੍ ॥ ੩,੧.

ਦੈਤਿਆ ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਲਿਯੁਗ ਦੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਛੇ ਹਜ਼ਾਰਵੇਂ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ, ਕੁਝ ਨਵੇਂ ਬਣੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕੱਢ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਥੇ ਆਪਣਾ ਵਸੇਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਮਤ੍ਵਾ ਹਰਿਂ ਭਗਵਾਨ੍ਵ੍ਯਾਸਰੂਪੀ ਚਕ੍ਰੇ ਤਦਾ ਭਾਗਵਤਂ ਪੁਰਾਣਮ੍ । ਤਥਾ ਸਮਾਖ੍ਯਾਯ ਚ ਵੈष੍ਣਵਂ ਤਤ੍ਤਤਃ ਪਰਂ ਗਾਰੁਡਾਖ੍ਯਂ ਸ ਚਕ੍ਰੇ ॥ ੩,੧.

ਹਰੀ ਨੂੰ ਸੋਚ ਕੇ, ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਵਿਆਸ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਭਾਗਵਤ ਪੁਰਾਣ ਲਿਖਿਆ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵੈਸ਼ਣਵ ਪੁਰਾਣ ਵੀ ਸੁਣਾਇਆ, ਤੇ ਫਿਰ ਗਾਰੁੜ ਪੁਰਾਣ ਬਣਾਇਆ।

ਅਤੋ ਹਿ ਗਾਰੁਡਂ ਮੁਖ੍ਯਂ ਪੁਰਾਣਂ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਸਂਮਤਮ੍ । ਗਾਰੁਡੇਨ ਸਮਂ ਨਾਸ੍ਤਿ ਵਿष੍ਣੁਧਰ੍ਮਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਨੇ ॥ ੩,੧.

ਇਸ ਕਰਕੇ ਗਾਰੁੜ ਪੁਰਾਣ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪੁਰਾਣ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਨੇ ਮੰਨਿਆ ਹੈ; ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਦੱਸਣ ਵਿੱਚ ਗਾਰੁੜ ਪੁਰਾਣ ਦੀ ਬਰਾਬਰੀ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।

ਯਥਾ ਸੁਰਾਣਾਂ ਪ੍ਰਵਰੋ ਜਨਾਰ੍ਦਨੋ ਯਥਾਯੁਧਾਨਾਂ ਪ੍ਰਵਰਃ ਸੁਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍ । ਯਥਾਸ਼੍ਵਮੇਧਃ ਪ੍ਰਵਰਃ ਕ੍ਰਤੂਨਾਂ ਛਿਨ੍ਨੇषੁ ਭਕ੍ਤੇषੁ ਤਥੈਵ ਰੁਦ੍ਰਃ ॥ ੩,੧.

ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜਨਾਰਦਨ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਹਥਿਆਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਦਰਸ਼ਨ, ਯਜਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅਸ਼ਵਮੇਧ, ਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਟੁੱਟ ਗਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁਦਰ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ।

ਨਦੀषੁ ਗਙ੍ਗਾ ਜਲਜੇषੁ ਪਦ੍ਮਮਚ੍ਛਿਨ੍ਨਭਕ੍ਤੇषੁ ਤਥੈਵ ਵਾਯੁਃ । ਤਥਾ ਪੁਰਾਣੇषੁ ਚ ਗਾਰੁਡਂ ਚ ਮੁਖ੍ਯਂ ਤਦਾਹੁਰ੍ਹਰਿਤਤ੍ਤ੍ਵਦਰ੍ਸ਼ਨੇ ॥ ੩,੧.

ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਗੰਗਾ, ਜਲ ਵਿੱਚ ਪਦਮ, ਟੁੱਟੀ ਭਗਤੀ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਾਯੁ, ਤੇ ਪੁਰਾਣਾਂ ਵਿੱਚ ਗਾਰੁੜ ਪੁਰਾਣ ਹਰੀ ਦੇ ਸੱਚ ਨੂੰ ਦੱਸਣ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਗਾਰੁਡਾਖ੍ਯਪੁਰਾਣੇ ਤੁ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦ੍ਯੋ ਹਰਿਃ ਸ੍ਮृਤਃ । ਅਤੋ ਹਰਿਰ੍ਨਮਸ੍ਕਾਰ੍ਯੋ ਗਮ੍ਯੋ ਯੋਗ੍ਯੋ ਹਰਿਃ ਸ੍ਮृਤਃ ॥ ੩,੧.

ਗਾਰੁੜ ਨਾਮਕ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਹਰੀ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਤੇ ਯਾਦ ਕਰਨਾ ਜਰੂਰੀ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਹਰੀ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਮਿਲਣਾ ਤੇ ਯੋਗ ਲਈ ਯੋਗਤਾ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਭਾਗ੍ਯਾਤ੍ਮਕਤ੍ਵਾਚ੍ਛ੍ਰੀਦੇਵ੍ਯਾ ਨਮਨਂ ਨਦਨੁ ਸ੍ਮृਤਮ੍ । ਪਰੋ ਨਰੋਤ੍ਤਮੋ ਵਾ ਸ ਸਾਧਕੇਸ਼ੋਪਿ ਚ ਸ੍ਮृਤਃ ॥ ੩,੧.

ਸ਼੍ਰੀ ਦੇਵੀ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਜਰੂਰੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਚਾਹੇ ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਹੋਵੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮਨੁੱਖ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਸਾਧਕਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਯਾਦ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਅਤੋ ਨਮ੍ਯੋ ਵਾਯੁਰਪਿ ਪੁਰਾਣਾਦੌ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮਾਃ । ਭਾਰਤੀ ਵਾਕ੍ਯਰੂਪਤ੍ਵਾਨ੍ਨਮ੍ਯਾ ਵਾਯੋਰਨਨ੍ਤਰਮ੍ ॥ ੩,੧.

ਇਸ ਕਰਕੇ, ਵਾਯੁ ਦੀ ਵੀ ਪੁਰਾਣ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਵਧੀਆ ਦੁਜਜਨ; ਤੇ ਭਾਰਤੀ, ਜੋ ਬੋਲ ਦੀ ਰੂਪ ਹੈ, ਵਾਯੁ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਪਾਸਨਾ ਯੋਗ ਹੈ।

ਉਪਸਾਧਕੋ ਨਰਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤੋ ਯਤੋਤਸ੍ਤਦਨਨ੍ਤਰਮ੍ । ਨਮ੍ਯ ਇਤ੍ਯਚ੍ਯਤੇ ਸਦ੍ਭਿਸ੍ਤਾਰਤਮ੍ਯੇਨ ਸਰ੍ਵਦਾ ॥ ੩,੧.

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ 'ਉਪਸਾਧਕ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜਿਸ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਅਤੋ ਵ੍ਯਾਸਂ ਨਮਸ੍ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਗ੍ਰਨ੍ਥਕਰ੍ਤृਤ੍ਵਹੇਤੁਤਃ । ਸ਼ੌਨਕ ਉਵਾਚ । ਵ੍ਯਾਸਸ੍ਯ ਨਮਨਂ ਹ੍ਯਨ੍ਤੇ ਕਥਂ ਕਾਰ੍ਯਂ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ ॥ ੩,੧.

ਇਸ ਕਰਕੇ, ਵਿਆਸ ਨੂੰ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਲੇਖਕ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੌਨਕ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਵਿਆਸ ਜੀ ਦੀ ਨਮਸਕਾਰ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਕਰੀਏ?

ਅਨ੍ਤੇ ਚ ਵਨ੍ਦਨੇ ਤਸ੍ਯ ਕਾਰਣਂ ਬ੍ਰੂਹਿ ਸੁਵ੍ਰਤ । ਸੂਤ ਉਵਾਚ । ਵਿष੍ਣੋਰਨਨ੍ਤਰਂ ਵ੍ਯਾਸਨਮਨਂ ਮੁਖ੍ਯਮੇਵ ਹਿ ॥ ੩,੧.

ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਨਮਸਕਾਰ ਦਾ ਕਾਰਨ ਦੱਸੋ, ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤ। ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਵਿਸ਼ਨੁ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਵਿਆਸ ਦੀ ਨਮਸਕਾਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ।

ਹਰਿਰੇਵ ਯਤੋ ਵ੍ਯਾਸੋ ਵਾਚ੍ਯਚਕ੍ਰਸ੍ਵਰੂਪਕਃ । ਵ੍ਯਾਸੋ ਨੈਵ ਸਮਤ੍ਵੇਨ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤੋ ਭਗਵਤੋ ਹਰੇਃ ॥ ੩,੧.

ਕਿਉਂਕਿ ਹਰੀ ਹੀ ਵਿਆਸ ਹੈ, ਜੋ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਚੱਕਰ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ; ਵਿਆਸ ਨੂੰ ਹਰੀ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ।

ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਕਾਰਣਂ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਸਾਦਰੇਣ ਮੁਨੀਸ਼੍ਵਰਾਃ । ਵ੍ਯਾਸਸ੍ਤੁ ਕਸ਼੍ਚਨ ऋषਿਃ ਪੁਰਾਣੇ ਤਾਮਸੇ ਸ੍ਮृਤਃ ॥ ੩,੧.

ਮੈਂ ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ; ਤਾਮਸ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਵਿਆਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਰਿਸ਼ੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਇਤਿ ਜ੍ਞਾਨਾ ਵਲਂਬੇਨ ਦੈਤ੍ਯਾ ਦੈਤ੍ਯਾਨੁਗੈਃ ਸਮਾਃ । ਪ੍ਰਵਿਸ਼ਨ੍ਤਿ ਹ੍ਯਨ੍ਧਤਮ ਇਤਿ ਤ੍ਵਨ੍ਤੇ ਨਮਸ੍ਕृਤਃ ॥ ੩,੧.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗਿਆਨ ਦੇ ਆਸਰੇ, ਦੈਤਿਆ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਥੀ ਗਹਿਰੀ ਹਨੇਰੀ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ, ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਯਦਿਦਂ ਪਰਮਂ ਗੋਪ੍ਯਂ ਹृਦਿ ਧਾਰ੍ਯਂ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ । ਪਰਾਣਾਂ ਨਮ੍ਯਮੇਵੋਕ੍ਤਂ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦ੍ਯਂ ਯਤੋਤ੍ਰ ਹਿ ॥ ੩,੧.

ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਰਾਜ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ; ਪੁਰਾਣਾਂ ਵਿੱਚ, ਇੱਥੇ ਜੋ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹੀ ਉਪਾਸਨਾ ਯੋਗ ਹੈ।

ਸਮਾਸਵ੍ਯਾਸਭਾਵਾਦ੍ਧਿ ਪਰਾਣਾਂ ਤਤ੍ਪ੍ਰਤੀਯਤੇ । ਵਾਸ੍ਤਵਂ ਤਂ ਨ ਜਾਨੀਯੁਰੁਪਜੀਵ੍ਯੋ ਯਤੋ ਹਰਿਃ ॥ ੩,੧.

ਸੰਖੇਪ ਤੇ ਵਿਸਤਾਰ ਦੇ ਸਰੂਪ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਪੁਰਾਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਅਸਲ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਹਰੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।