ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਤਤਃ ਪਰਂ ਵਿष੍ਣੁਪੁਰਾਣਮਾਹੁਸ੍ਤਤਃ ਪਰਂ ਗਾਰੁਡਸਂਜ੍ਞਕਂ ਚ । ਤ੍ਰੀਣ੍ਯੇਵ ਮੁਖ੍ਯਾ ਨਿ ਕਲੌ ਨृਣਾਂ ਤੁ ਤਥਾ ਵਿਸ਼ੇषੋ ਗਾਰੁਡੇ ਕਿਞ੍ਚਿਦਸ੍ਤਿ ॥ ੩,੧.

ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਿਸ਼ਨੁ ਪੁਰਾਣਾ ਦੂਜਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਗਾਰੁੜ ਨਾਮ ਵਾਲਾ; ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਇਹ ਤਿੰਨ ਹੀ ਮੁੱਖ ਹਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਗਾਰੁੜ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੈ।

ਸ਼ृਣੁਧ੍ਵਂ ਵੈ ਤਂ ਵਿਸ਼ੇषਂ ਚ ਵਿਪ੍ਰਾਸ੍ਤ੍ਰ੍ਯਂਸ਼ੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਗਾਰੁਡਾਖ੍ਯਂ ਪੁਰਾਣਮ੍ । ਆਦ੍ਯਾਂਸ਼ਂ ਵੈ ਕਰ੍ਮਕਾਣ੍ਡਂ ਵਦਨ੍ਤਿ ਦ੍ਵਿਤੀਯਾਂਸ਼ਂ ਧਰ੍ਮਕਾਣ੍ਡਂ ਤਮਾਹੁਃ ॥ ੩,੧.

ਹੁਣ ਸੁਣੋ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਉਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ: ਗਾਰੁੜ ਪੁਰਾਣਾ ਤਿੰਨ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਪਹਿਲਾ ਭਾਗ ਕਰਮ ਕਾਂਡ ਹੈ, ਦੂਜਾ ਧਰਮ ਕਾਂਡ ਹੈ।

ਤृਤੀਯਾਂਸ਼ਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਕਾਣ੍ਡਂ ਵਦਨ੍ਤਿ ਤੇषਾਂ ਮਧ੍ਯੇ ਤ੍ਵਨ੍ਤਿਮੋਯਂ ਵਰਿष੍ਠਃ । ਤृਤੀਯਾਂਸ਼ਸ਼੍ਰਵਣਾਤ੍ਪੁਣ੍ਯਮਾਹੁਸ੍ਤੁਲ੍ਯਂ ਪੁਣ੍ਯਂ ਭਾਗਵਤਸ੍ਯ ਵਿਪ੍ਰਾਃ ॥ ੩,੧.

ਤੀਜਾ ਭਾਗ ਬ੍ਰਹਮ ਕਾਂਡ ਹੈ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਆਖਰੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਤੀਜੇ ਭਾਗ ਦੀ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਭਾਗਵਤ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।

ਤृਤੀਯਾਂਸ਼ੇ ਪਠਿਤੇ ਵੇਦਤੁਲ੍ਯਂ ਫਲਂ ਭਵੇਨ੍ਨਾਤ੍ਰ ਵਿਚਾਰ੍ਯਮਸ੍ਤਿ । ਤृਤੀਯਾਂਸ਼ਸ਼੍ਰਵਣਾਦੇਵ ਵਿਪ੍ਰਾਃ ਫਲਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਪਠਤੋਪ੍ਯਰ੍ਥਮੇਵਮ੍ ॥ ੩,੧.

ਤੀਜੇ ਭਾਗ ਦੇ ਪਾਠ ਨਾਲ, ਫਲ ਵੇਦ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ; ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਤੀਜੇ ਭਾਗ ਦੀ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਵੀ ਐਸਾ ਹੀ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਪਾਠ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੋਰ ਵਧੇਰੇ।

ਤृਤੀਯਾਂਸ਼ਸ਼੍ਰਵਣਾਦਰ੍ਥਤਸ਼੍ਚ ਪੁਣ੍ਯਂ ਚਾਹੁਃ ਪਠਤੋ ਵੈ ਦਸ਼ਾਂਸ਼ਮ੍ । ਤਤੋ ਵਰਂ ਮਤ੍ਸ੍ਯਪੁਰਾਣਮਾਹੁਸ੍ਤਤੋ ਵਰਂ ਕੂਰ੍ਮਪੂਰਾਣਮਾਹੁਃ ॥ ੩,੧.

ਤੀਜੇ ਭਾਗ ਦੀ ਸੁਣਨ ਜਾਂ ਸਮਝਣ ਨਾਲ, ਪਾਠ ਕਰਨ ਦੇ ਦਸਵੇਂ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਤਸਯ ਪੁਰਾਣਾ ਵਧੀਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਕੂਰਮ ਪੁਰਾਣਾ ਵਧੀਆ ਹੈ।

ਤਥੈਵ ਵੈ ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮਾਹੁਸ੍ਤ੍ਰੀਣ੍ਯੇਵ ਚਾਹੁਃ ਸਾਤ੍ਤ੍ਵਿਕਾਨੀਤਿ ਲੋਕੇ । ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ਵੇਦਿਤਵ੍ਯਂ ਭਵੇਚ੍ਚ ਪੁਰਾਣषਟ੍ਕੇ ਸਤ੍ਤ੍ਵਰੂਪੇ ਮੁਨੀਨ੍ਦ੍ਰਾਃ ॥ ੩,੧.

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਾਯੂ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਤਿੰਨ ਸਾਤਵਿਕ ਪੁਰਾਣ ਹਨ, ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਇਹੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਵੀ ਕੁਝ ਹੋਰ ਸਮਝਣ ਯੋਗ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਛੇ ਪੁਰਾਣਾਂ ਵਿਚ ਸਾਤਵਿਕ ਗੁਣ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ।

ਸਤ੍ਤ੍ਵਾਧਮੇ ਮਾਤ੍ਸ੍ਯਕੌਰ੍ਮੇ ਤਥਾਹੁਰ੍ਵਾਯੁ ਚਾਹੁਃ ਸਾਤ੍ਤ੍ਵਿਕਂ ਮਧ੍ਯਮਂ ਚ । ਵਿष੍ਣੋਃ ਪੁਰਾਣਂ ਭਾਗਵਤਂ ਪੁਰਾਣਂ ਸਤ੍ਤ੍ਵੋਤ੍ਤਮਂ ਗਾਰੁਡਂ ਚਾਹੁਰਾਰ੍ਯਾਃ ॥ ੩,੧.

ਸਾਤਵਿਕ ਪੁਰਾਣਾਂ ਵਿਚ ਮਤਸਯ ਅਤੇ ਕੂਰਮ ਪੁਰਾਣ ਘੱਟ ਸਾਤਵਿਕ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਵਾਯੂ ਪੁਰਾਣ ਮਧ्यम ਸਾਤਵਿਕ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਨੁ ਪੁਰਾਣ, ਭਾਗਵਤ ਪੁਰਾਣ ਅਤੇ ਗਾਰੁੜ ਪੁਰਾਣ ਨੂੰ ਉੱਚ ਸਾਤਵਿਕ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਆਦਰਯ ਰਿਸ਼ੀਆਂ।

ਸ੍ਕਾਨ੍ਦਂ ਪਾਦ੍ਮਂ ਵਾਮਨਂ ਵੈ ਵਰਾਹਂ ਤਥਾਗ੍ਰੇਯਂ ਭਵਿष੍ਯਂ ਪਰ੍ਵਸृष੍ਟੌ । ਏਤਾਨ੍ਯਾਹੂ ਰਾਜਸਾਨੀਤਿ ਵਿਪ੍ਰਾਸ੍ਤਤ੍ਰੈਕਦੇਸ਼ਃ ਸਾਤ੍ਤ੍ਵਿਕਸ੍ਤਾਮਸਸ਼੍ਚ ॥ ੩,੧.

ਸਕੰਦ, ਪਦਮ, ਵਾਮਨ, ਵਰਾਹ, ਅਗਨਿ ਅਤੇ ਭਵਿਸ਼ਯ ਪੁਰਾਣਾਂ ਨੂੰ ਵਿਦਵਾਨ ਰਾਜਸ ਮੰਨਦੇ ਹਨ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਕੁਝ ਹਿੱਸੇ ਸਾਤਵਿਕ ਹਨ ਤੇ ਕੁਝ ਤਾਮਸ।

ਰਜਃ ਪ੍ਰਾਚੁਰ੍ਯਾਦ੍ਰਾਜਸਾਨੀਤਿ ਚ ਹੁਃ ਸ਼੍ਰਾਵ੍ਯਾਣਿ ਨੈਤਾਨਿ ਮੁਮੁਕ੍ਸ਼ੁਭਿਃ ਸਦਾ । ਤੇषਾਂ ਮਧ੍ਯੇ ਸਾਤ੍ਤ੍ਵਿਕਾਂਸ਼ਾਸ਼੍ਚ ਸਂਤਿ ਤੇषਾਂ ਸ਼੍ਰੁਤੇਰ੍ਗਾਰੁਡੀਯਂ ਫਲਂ ਚ ॥ ੩,੧.

ਰਜਸ ਗੁਣ ਵਧੇਰੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਹ ਰਾਜਸ ਪੁਰਾਣ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਮੁਕਤੀ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਇਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੁਣਨ ਯੋਗ ਨਹੀਂ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਸਾਤਵਿਕ ਹਿੱਸੇ ਵੀ ਹਨ, ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣਨ ਦਾ ਫਲ ਗਾਰੁੜ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਅੱਧੇ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ।

ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡਲੈਙ੍ਗ੍ਯੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵੈਵਰ੍ਤਕਂ ਵੈ ਮਾਰ੍ਕਂਣ੍ਡੇਯਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਮਾਦਿਤ੍ਯਕਂ ਚ । ਏਤਾਨ੍ਯਾ ਹੁਸ੍ਤਾਮਸਾਨੀਤਿ ਵਿਪ੍ਰਾਸ੍ਤਤ੍ਰੈਕਦੇਸ਼ਃ ਸਾਤ੍ਤ੍ਵਿਕੋ ਰਾਜਸਸ਼੍ਚ ॥ ੩,੧.

ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ, ਲਿੰਗ, ਬ੍ਰਹਮਵੈਵਰਤ, ਮਾਰਕੰਡੇਯ, ਬ੍ਰਾਹਮ ਅਤੇ ਆਦਿਤਯ ਪੁਰਾਣਾਂ ਨੂੰ ਵਿਦਵਾਨ ਤਾਮਸ ਮੰਨਦੇ ਹਨ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਕੁਝ ਹਿੱਸੇ ਸਾਤਵਿਕ ਹਨ ਤੇ ਕੁਝ ਰਾਜਸ।

ਸ਼੍ਰਾਵ੍ਯਾਣਿ ਨੈਤਾਨਿ ਮਨੁष੍ਯਲੋਕੇ ਤਤ੍ਤ੍ਵੇਚ੍ਛੁਭਿਸ੍ਤਾਮਸਾਨੀਤ੍ਯਤੋ ਹਿ । ਤੇषੁ ਸ੍ਥਿਤਾਃ ਸਾਤ੍ਤ੍ਵਿਕਾਂਸ਼ਾ ਮੁਨੀਨ੍ਦ੍ਰਾਸ੍ਤੇषਾਂ ਸ਼੍ਰੁਤਿਰ੍ਗਾਰੁਡੈਕਾਙ੍ਘ੍ਰਿਤੁਲ੍ਯਾ ॥ ੩,੧.

ਇਹ ਤਾਮਸ ਪੁਰਾਣ ਮਨੁੱਖ ਲੋਕ ਵਿਚ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਸੁਣਨ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਜੋ ਸੱਚਾਈ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਸਾਤਵਿਕ ਹਿੱਸੇ ਵੀ ਹਨ, ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਗਾਰੁੜ ਪੁਰਾਣ ਦਾ ਫਲ ਇਕ ਪੈਰ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਅਲ੍ਪਾਨ੍ਯੁਪਪੁਰਾਣਾਨਿ ਵਦਨ੍ਤ੍ਯष੍ਟਾਦਸ਼ਾਨਿ ਚ । ਵਿष੍ਣੁਧਰ੍ਮੋਤਰਂ ਚੈਵ ਤਨ੍ਤ੍ਰਂ ਭਾਗਵਤਂ ਤਥਾ ॥ ੩,੧.

ਉਪਪੁਰਾਣਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਅਠਾਰਾਂ ਦੱਸਦੇ ਹਨ; ਵਿਸ਼ਨੁਧਰਮੋਤਰ, ਤੰਤਰ ਅਤੇ ਭਾਗਵਤ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਹਨ।

ਤਤ੍ਤ੍ਵਸਾਰਂ ਨਾਰਸਿਂਹਂ ਵਾਯੁਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਤਥੈਵ ਚ । ਤਥਾ ਹਂਸਪੁਰਾਣਂ ਚ षਡੇਤਾਨਿ ਮੁਨੀਸ਼੍ਵਰਾਃ ॥ ੩,੧.

ਤੱਤਵਸਾਰ, ਨਰਸਿੰਹ, ਵਾਯੂ ਵਲੋਂ ਉਚਾਰਿਆ, ਅਤੇ ਹੰਸ ਪੁਰਾਣ — ਇਹ ਛੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਦੱਸੇ ਹਨ।

ਸਾਤ੍ਤ੍ਵਿਕਾਨ੍ਯੇਵ ਜਾਨੀਧ੍ਵਂ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ੋ ਨਾਤ੍ਰ ਸਂਸ਼ਯਃ । ਏਤੇषਾਂ ਸ਼੍ਰਵਣਾਦੇਵ ਗਾਰੁਡਾਰ੍ਧਫਲਂ ਸ਼੍ਰੁਤਮ੍ ॥ ੩,੧.

ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਾਤਵਿਕ ਮੰਨੋ; ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਗਾਰੁੜ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਅੱਧੇ ਫਲ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਭਵਿष੍ਯੋਤ੍ਤਰਨਾਮਾਨਂ ਬृਹਨ੍ਨਾਰਦਮੇਵ ਚ । ਯਮਨਾਰਦਸਂਵਾਦਂ ਲਘੁਨਾਰਦਮੇਵ ਚ ॥ ੩,੧.

ਭਵਿਸ਼ਯੋਤਤਰ, ਬ੍ਰਿਹੱਨਾਰਦ, ਯਮ ਤੇ ਨਾਰਦ ਦਾ ਸੰਵਾਦ, ਅਤੇ ਲਘੁਨਾਰਦ ਵੀ ਨਾਮ ਲਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਵਿਨਾਯਕਪੁਰਾਣਂ ਚ ਬृਹਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡਮੇਵ ਚ । ਏਤਾਨਿ ਰਾਜਸਾਨ੍ਯਾਹੁਃ ਸ਼੍ਰਵਣਾਦ੍ਭੁਕ੍ਤਰੁਤ੍ਤਮਾ ॥ ੩,੧.

ਵਿਨਾਯਕ ਪੁਰਾਣ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਹੱਦਬ੍ਰਹਮਾਂਡ ਰਾਜਸ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਉੱਤਮ ਭੋਗ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

ਗਾਰੁਡਾਤ੍ਪਾਦਤੁਲ੍ਯਂ ਚ ਫਲਂ ਚਾਹੁਰ੍ਮਨੀषਿਣਃ । ਪੁਰਾਣਂ ਭਾਗਵਤਂ ਸ਼ੈਵਂ ਨਨ੍ਦਿਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਤਥੈਵ ਚ ॥ ੩,੧.

ਵਿਦਵਾਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਫਲ ਗਾਰੁੜ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਚੌਥੇ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ। ਭਾਗਵਤ ਪੁਰਾਣ, ਸ਼ੈਵ ਪੁਰਾਣ ਅਤੇ ਨੰਦੀ ਵਲੋਂ ਉਚਾਰਿਆ ਵੀ ਉਲਲੇਖ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਪਾਸ਼ੁਪਤ੍ਯਂ ਰੈਣੁਕਂ ਚ ਭੈਰਵਂ ਚ ਤਥੈਵ ਚ । ਏਤਾਨਿ ਤਾਮਸਾਨ੍ਯਾਹੁਰ੍ਹਰਿਤਤ੍ਤ੍ਵਾਰ੍ਥਵੇਦਿਨਃ ॥ ੩,੧.

ਪਾਸ਼ੁਪਤ, ਰੈਣੁਕ ਅਤੇ ਭੈਰਵ ਪੁਰਾਣਾਂ ਨੂੰ ਹਰੀ ਦੇ ਤੱਤ ਨੂੰ ਜਾਣਣ ਵਾਲੇ ਵੀ ਤਾਮਸ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।

ਏਤੇषਾਂ ਸ਼੍ਰਵਣਾਦ੍ਵਿਪ੍ਰਾਗਾਰੁਡਾਙ੍ਘ੍ਯਰ੍ਧ੍ਮੇਵ ਚ । ਸਰ੍ਵੇष੍ਵਪਿ ਪੁਰਾਣੇषੁ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਂ ਭਾਗਵਤਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍ ॥ ੩,੧.

ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣਨ ਨਾਲ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਗਾਰੁੜ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਅੱਧੇ ਫਲ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਪਰ ਸਾਰੇ ਪੁਰਾਣਾਂ ਵਿਚ ਭਾਗਵਤ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਵੇਦੈਸ੍ਤੁਲ੍ਯ ਸਮ ਪਾਠੇ ਸ਼੍ਰਵਣੇ ਚ ਤਦਰ੍ਧਕਮ੍ । ਅਰ੍ਥਤਃ ਸ਼੍ਰਵਣੇ ਚਾਸ੍ਯ ਪੁਣ੍ਯਂ ਦਸ਼ਗੁਣਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍ ॥ ੩,੧.

ਇਸ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਜਾਂ ਸੁਣਨ ਦਾ ਫਲ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ, ਤੇ ਸੁਣਨ ਦਾ ਅੱਧਾ। ਅਰਥ ਵਿਚ, ਇਸ ਨੂੰ ਸੁਣਨ ਦਾ ਪੁੰਨ ਦਸ ਗੁਣਾ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਵਕ੍ਤੁਃ ਸ੍ਯਾਦ੍ਦ੍ਵਿਗੁਣਂ ਪੁਣ੍ਯਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤੁਸ਼੍ਚ ਤਥਾਧਿਕਮ੍ । ਅਨਨ੍ਤਵੇਦੈਃਸਾਮ੍ਯਮਾਹੁਰ੍ਮਹਾਨ੍ਤਃ ਭਾਰਾਨ੍ਮਹਤ੍ਤ੍ਵਾਦ੍ਭਾਰਤਸ੍ਯਾਪਿ ਵਿਪ੍ਰਾਃ ॥ ੩,੧.

ਜੋ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਦੁੱਗਣਾ ਪੁੰਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੱਧ। ਮਹਾਨ ਲੋਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਅਣਗਣੇ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ, ਤੇ ਵਿਦਵਾਨ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਕਰਕੇ।

ਵੇਦੋਭ੍ਯੋਸ੍ਯ ਤ੍ਵਰ੍ਥਤਸ਼੍ਚਾਧਿਕਤ੍ਵਂ ਵਦਨ੍ਤਿ ਬੈ ਵਿष੍ਣੁਰਹਸ੍ਯਵੇਦਿਨਃ ॥ ੩,੧.

ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੇ ਰਾਜ਼ ਨੂੰ ਜਾਣਣ ਵਾਲੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਅਰਥ ਵਿਚ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਵੇਦਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ।

ਤਤ੍ਰ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਾਂ ਗੀਤਿਕਾਮਾਹੁਰਾਰ੍ਯਾਸ੍ਤਥੈਵ ਵਿष੍ਣੋਰ੍ਨਾਮਸਾਹਸ੍ਰਕ ਚ । ਤਯੋਸ੍ਤਤ੍ਰ ਸ਼੍ਰਵਣਾਦ੍ਭਾਰਤਸ੍ਯ ਦਸ਼ਾਧਿਕਂ ਫਲਮਾਹੁਰ੍ਮਹਾਨ੍ਤਃ ॥ ੩,੧.

ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ, ਆਦਰਯ ਲੋਕ ਗੀਤਿਕਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰ ਨਾਮਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣਨ ਨਾਲ, ਮਹਾਨ ਲੋਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਦਸ ਗੁਣਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

ਦੈਤ੍ਯਾਃ ਸਰ੍ਵ ਵਿਪ੍ਰਕੁਲੇषੁ ਭੂਤ੍ਵਾ ਕृਤੇ ਯੁਗੇ ਭਾਰਤੇ षਟ੍ਸਹਸ੍ਰ੍ਯਾਮ੍ । ਨਿष੍ਕਾਸ੍ਯ ਕਾਂਸ਼੍ਚਿਨ੍ਨਵਨਿਰ੍ਮਿਤਾਨਾਂ ਨਿਵੇਸ਼ਨਂ ਤਤ੍ਰ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਨਿਤ੍ਯਮ੍ ॥ ੩,੧.

ਦੈਤਿਆ ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਲਿਯੁਗ ਦੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਛੇ ਹਜ਼ਾਰਵੇਂ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ, ਕੁਝ ਨਵੇਂ ਬਣੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕੱਢ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਥੇ ਆਪਣਾ ਵਸੇਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਮਤ੍ਵਾ ਹਰਿਂ ਭਗਵਾਨ੍ਵ੍ਯਾਸਰੂਪੀ ਚਕ੍ਰੇ ਤਦਾ ਭਾਗਵਤਂ ਪੁਰਾਣਮ੍ । ਤਥਾ ਸਮਾਖ੍ਯਾਯ ਚ ਵੈष੍ਣਵਂ ਤਤ੍ਤਤਃ ਪਰਂ ਗਾਰੁਡਾਖ੍ਯਂ ਸ ਚਕ੍ਰੇ ॥ ੩,੧.

ਹਰੀ ਨੂੰ ਸੋਚ ਕੇ, ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਵਿਆਸ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਭਾਗਵਤ ਪੁਰਾਣ ਲਿਖਿਆ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵੈਸ਼ਣਵ ਪੁਰਾਣ ਵੀ ਸੁਣਾਇਆ, ਤੇ ਫਿਰ ਗਾਰੁੜ ਪੁਰਾਣ ਬਣਾਇਆ।

ਅਤੋ ਹਿ ਗਾਰੁਡਂ ਮੁਖ੍ਯਂ ਪੁਰਾਣਂ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਸਂਮਤਮ੍ । ਗਾਰੁਡੇਨ ਸਮਂ ਨਾਸ੍ਤਿ ਵਿष੍ਣੁਧਰ੍ਮਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਨੇ ॥ ੩,੧.

ਇਸ ਕਰਕੇ ਗਾਰੁੜ ਪੁਰਾਣ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪੁਰਾਣ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਨੇ ਮੰਨਿਆ ਹੈ; ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਦੱਸਣ ਵਿੱਚ ਗਾਰੁੜ ਪੁਰਾਣ ਦੀ ਬਰਾਬਰੀ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।

ਯਥਾ ਸੁਰਾਣਾਂ ਪ੍ਰਵਰੋ ਜਨਾਰ੍ਦਨੋ ਯਥਾਯੁਧਾਨਾਂ ਪ੍ਰਵਰਃ ਸੁਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍ । ਯਥਾਸ਼੍ਵਮੇਧਃ ਪ੍ਰਵਰਃ ਕ੍ਰਤੂਨਾਂ ਛਿਨ੍ਨੇषੁ ਭਕ੍ਤੇषੁ ਤਥੈਵ ਰੁਦ੍ਰਃ ॥ ੩,੧.

ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜਨਾਰਦਨ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਹਥਿਆਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਦਰਸ਼ਨ, ਯਜਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅਸ਼ਵਮੇਧ, ਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਟੁੱਟ ਗਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁਦਰ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ।

ਨਦੀषੁ ਗਙ੍ਗਾ ਜਲਜੇषੁ ਪਦ੍ਮਮਚ੍ਛਿਨ੍ਨਭਕ੍ਤੇषੁ ਤਥੈਵ ਵਾਯੁਃ । ਤਥਾ ਪੁਰਾਣੇषੁ ਚ ਗਾਰੁਡਂ ਚ ਮੁਖ੍ਯਂ ਤਦਾਹੁਰ੍ਹਰਿਤਤ੍ਤ੍ਵਦਰ੍ਸ਼ਨੇ ॥ ੩,੧.

ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਗੰਗਾ, ਜਲ ਵਿੱਚ ਪਦਮ, ਟੁੱਟੀ ਭਗਤੀ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਾਯੁ, ਤੇ ਪੁਰਾਣਾਂ ਵਿੱਚ ਗਾਰੁੜ ਪੁਰਾਣ ਹਰੀ ਦੇ ਸੱਚ ਨੂੰ ਦੱਸਣ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਗਾਰੁਡਾਖ੍ਯਪੁਰਾਣੇ ਤੁ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦ੍ਯੋ ਹਰਿਃ ਸ੍ਮृਤਃ । ਅਤੋ ਹਰਿਰ੍ਨਮਸ੍ਕਾਰ੍ਯੋ ਗਮ੍ਯੋ ਯੋਗ੍ਯੋ ਹਰਿਃ ਸ੍ਮृਤਃ ॥ ੩,੧.

ਗਾਰੁੜ ਨਾਮਕ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਹਰੀ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਤੇ ਯਾਦ ਕਰਨਾ ਜਰੂਰੀ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਹਰੀ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਮਿਲਣਾ ਤੇ ਯੋਗ ਲਈ ਯੋਗਤਾ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।