ਜ੍ਞਾਨਹ੍ਰਦੇ ਸਤ੍ਯਜਲੇ ਰਾਗਦ੍ਵੇषਮਲਾਪਹੇ । ਯਃ ਸ੍ਨਾਤਿ ਮਾਨਸੇ ਤੀਰ੍ਥੇ ਸ ਵੈ ਮੋਕ੍ਸ਼ਮਵਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ ॥ ੨,੪੯.
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਮਨ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਤੀਰਥ 'ਚ, ਗਿਆਨ ਦੇ ਸਰੋਵਰ 'ਚ, ਸੱਚ ਦੇ ਜਲ 'ਚ, ਰਾਗ ਤੇ ਵੈਰ ਦੀ ਮੈਲ ਧੋ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰੌਢਵੈਰਾਗ੍ਯਮਾਸ੍ਥਾਯ ਭਜਤੇ ਮਾਮਨਨ੍ਯਭਾਕ੍ । ਪੂਰ੍ਣਦृष੍ਟਿਃ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਾਤ੍ਮਾ ਸ ਵੈ ਮੋਕ੍ਸ਼ਮਵਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ ॥ ੨,੪੯.
ਜੋ ਪੱਕਾ ਵੈਰਾਗ ਲੈ ਕੇ, ਮੈਨੂੰ ਅਟੱਲ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸਿਮਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਪੂਰੀ ਤੇ ਮਨ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੈ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਗृਹਂ ਚ ਯਸ੍ਤੀਰ੍ਥੇ ਨਿਵਸੇਨ੍ਮਰਣੋਤ੍ਸੁਕਃ । ਮੁਕ੍ਤਿਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰੇषੁ ਮ੍ਰਿਯਤੇ ਸ ਵੈ ਮੋਕ੍ਸ਼ਮਵਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ ॥ ੨,੪੯.
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਘਰ ਛੱਡ ਕੇ, ਤੀਰਥ 'ਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਮੌਤ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਵਾਲੇ ਸਥਾਨਾਂ 'ਚ ਮਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਅਯੋਧ੍ਯਾ ਮਥੁਰਾ ਮਾਯਾ ਕਾਸ਼ੀ ਕਾਞ੍ਚੀ ਅਵਨ੍ਤਿਕ । ਪੁਰੀ ਦ੍ਵਾਰਵਤੀ ਜ੍ਞੇਯਾਃ ਸਪ੍ਤੈਤਾ ਮੋਕ੍ਸ਼ਦਾਯਿਕਾਃ ॥ ੨,੪੯.
ਅਯੋਧਿਆ, ਮਥੁਰਾ, ਮਾਇਆ, ਕਾਸ਼ੀ, ਕਾਂਚੀ, ਅਵੰਤਿਕਾ ਤੇ ਦੁਆਰਾਵਤੀ—ਇਹ ਸੱਤ ਸ਼ਹਿਰ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਇਤਿ ਤੇ ਕਥਿਤਂ ਤਾਰ੍ਕ੍ਸ਼੍ਯ ਮੋਕ੍ਸ਼ਧਰ੍ਮਂ ਸਨਾਤਨਮ੍ । ਜ੍ਞਾਨਵੈਰਾਗ੍ਯਸਹਿਤਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਮੋਕ੍ਸ਼ਮਵਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ ॥ ੨,੪੯.
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਤਾਰਕਸ਼, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਧਰਮ, ਗਿਆਨ ਤੇ ਵੈਰਾਗ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਸਮਝਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਮੁਕਤੀ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਮੋਕ੍ਸ਼ਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਤਤ੍ਤ੍ਵਜ੍ਞਾ ਧਾਰ੍ਮਿਕਾਃ ਸ੍ਵਰ੍ਗਤਿਂ ਨਰਾਃ । ਪਾਪਿਨੋ ਦੁਰ੍ਗਤਿਂ ਯਾਨ੍ਤਿ ਸਂਸਰਨ੍ਤਿ ਖਗਾਦਯਃ ॥ ੨,੪੯.
ਜੋ ਸੱਚ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੁਕਤੀ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਧਰਮ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਪਾਪੀ ਮਾੜੀ ਗਤੀ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਪੰਛੀ ਆਦਿ ਜਨਮ ਮਰਨ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਸੂਤ ਉਵਾਚ । ਸ੍ਵਪ੍ਰਸ਼੍ਰੋਤ੍ਤਰਰਾਦ੍ਧਾਨ੍ਤਮੇਵਂ ਭਗਵਤੋ ਮੁਖਾਤ੍ । ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਹृष੍ਟਤਨੁਸ੍ਤਾਰ੍ਕ੍ਸ਼੍ਯੋ ਨਨਾਮ ਜਗਦੀਸ਼੍ਵਰਮ੍ ॥ ੨,੪੯.
ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਆਪਣੇ ਸਵਾਲਾਂ ਤੇ ਉੱਤਰਾਂ ਤੋਂ ਉਪਜੀ ਹੋਈ ਇਹ ਪੱਕੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਤਾਰਕਸ਼ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਜਗਤ ਦੇ ਮਾਲਕ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ।
ਸਨ੍ਦੇਹੋ ਮੇ ਮਹਾਨ੍ਨष੍ਟੋ ਭਵਦ੍ਵਾਕ੍ਯਵਿਰੋਚਨਾਤ੍ । ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਵਿष੍ਣੁਮਾਮਨ੍ਤ੍ਰ੍ਯ ਸ ਗਤਃ ਕਸ਼੍ਯਪਾਸ਼੍ਰਮਮ੍ ॥ ੨,੪੯.
ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਮੇਰਾ ਵੱਡਾ ਸੰਦੇਹ ਤੁਹਾਡੇ ਚਾਨਣ ਭਰੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਦੂਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।' ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਕਸ਼ਯਪ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵੱਲ ਚਲਾ ਗਿਆ।
ਸਦ੍ਯੋ ਦੇਹਾਨ੍ਤਰਂ ਯਾਤਿ ਯਥਾ ਯਾਤਿ ਵਿਲਮ੍ਬਤਃ । ਅਨਯੋਰੁਭਯੋਸ਼੍ਚੈਵ ਨ ਵਿਰੋਧਸ੍ਤਥੈਵ ਵਃ ॥ ੨,੪੯.
ਕਦੇ-ਕਦੇ ਮਨੁੱਖ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਦੂਜਾ ਸਰੀਰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਕਦੇ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ; ਦੋਵੇਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵਿਰੋਧ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਵੀ ਐਸਾ ਹੀ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਮਾਖ੍ਯਾਤਵਾਂਸ੍ਤਾਤ ਸ਼੍ਰੁਤੋ ਭਗਵਤੋ ਯਥਾ । ਮਾਰੀਚੋऽਪਿ ਮੁਦਂ ਲੇਭੇ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਵਾਕ੍ਯਂ ਰਮਾਪਤੇਃ ॥ ੨,੪੯.
ਪਿਆਰੇ, ਜੋ ਕੁਝ ਸੁਣਿਆ ਸੀ ਪ੍ਰਭੂ ਤੋਂ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਮਾਰੀਚ ਵੀ, ਰਾਮਾ ਦੇ ਪਤੀ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਖੁਸ਼ੀ ਪਾ ਗਿਆ।
ਅਪਾਕृਤਸ੍ਤੁ ਸਨ੍ਦੇਹੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ ਭਵਤਾਂ ਮਯਾ । ਉਕ੍ਤਂ ਸੁਪਰ੍ਣਸਂਜ੍ਞਨ੍ਤੁ ਪੁਰਾਣਂ ਪਰਮਾਦ੍ਭੁਤਮ੍ ॥ ੨,੪੯.
ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਤੁਹਾਡਾ ਸੰਦੇਹ ਮੈਂ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ; ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੁਪਰਣ ਨਾਮਕ ਇਹ ਅਦਭੁਤ ਤੇ ਪੁਰਾਣਾ ਪੁਰਾਣਾ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਇਦਮਾਪ ਹਰੇਸ੍ਤਾਰ੍ਕ੍ਸ਼੍ਯਸ੍ਤਾਰ੍ਕ੍ਸ਼੍ਯਾਦਾਪ ਤਤੋ ਭृਗੁਃ । ਭृਗੋਰ੍ਵਸਿष੍ਠਃ ਸਂਪ੍ਰਾਪ ਵਾਮਦੇਵਸ੍ਤਤਃ ਪੁਨਃ ॥ ੨,੪੯.
ਇਹ ਗਿਆਨ ਤਾਰਕਸ਼ ਨੇ ਹਰੀ ਤੋਂ ਲਿਆ; ਤਾਰਕਸ਼ ਤੋਂ ਭ੍ਰਿਗੂ ਨੇ ਲਿਆ; ਭ੍ਰਿਗੂ ਤੋਂ ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੇ ਲਿਆ; ਫਿਰ ਵਸੀਸ਼ਠ ਤੋਂ ਵਾਮਦੇਵ ਨੇ ਲਿਆ।
ਪਰਾਸ਼ਰਮੁਨਿਃ ਪ੍ਰਾਪ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਵ੍ਯਾਸਸ੍ਤਤੋ ਹ੍ਯਹਮ੍ । ਮਯਾ ਤੁ ਭਵਤਾਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਪਰਂ ਗੁਹ੍ਯਂ ਹਰੇਰਿਦਮ੍ ॥ ੨,੪੯.
ਉਸ ਤੋਂ ਪਰਾਸ਼ਰ ਮੁਨੀ ਨੇ ਲਿਆ; ਫਿਰ ਵਿਆਸ ਨੇ, ਤੇ ਫਿਰ ਮੈਂ; ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਹਰੀ ਦਾ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਗੁਪਤ ਗਿਆਨ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਯ ਇਦਂ ਸ਼ृਣੁਯਾਨ੍ਮਰ੍ਤ੍ਯੋ ਯੋ ਵਾਪ੍ਯਭਿਦਧਾਤਿ ਚ । ਇਹਾਮੁਤ੍ਰ ਚ ਲੋਕੇ ਸ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਸੁਖਮਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ ॥ ੨,੪੯.
ਜੋ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਇਹ ਸੁਣਦਾ ਜਾਂ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਇੱਥੇ ਜਾਂ ਅਗਲੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਹਰ ਥਾਂ ਖੁਸ਼ੀ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਵ੍ਰਜਤਃ ਸਂਯਮਨ੍ਯਾਂ ਯਦ੍ਦੁਃ ਖਮਤ੍ਰ ਨਿਰੂਪਿਤਮ੍ । ਅਸ੍ਯ ਸ਼੍ਰਵਣਤਃ ਪੁਣ੍ਯਂ ਤਨ੍ਮੁਕ੍ਤੋ ਜਾਯਤੇ ਤਤਃ ॥ ੨,੪੯.
ਜੋ ਕਲੇਸ਼ ਇੱਥੇ ਆਤਮ-ਸੰਯਮ ਤੋਂ ਹਟਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਪੂਣ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਹ ਕਲੇਸ਼ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਤ੍ਰੋਕ੍ਤਕਰ੍ਮਪਾਕਾਦਿਸ਼੍ਰਵਣਾਚ੍ਚ ਨृਣਾਮਿਹ । ਵੈਰਾਗ੍ਯਮਾਵਹੇਦ੍ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਤਸ੍ਮਾਚ੍ਛ੍ਰੋਤਵ੍ਯਮੇਵ ਚ ॥ ੨,੪੯.
ਇੱਥੇ ਦੱਸੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਤੇ ਪਾਕ ਹੋਣ ਦੀ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੈਰਾਗ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਭਜਤ ਜਿਤਹृषੀਕਾਃ ਕृष੍ਣਮੇਨਂ ਮੁਨੀਸ਼ਂ ਸਮਜਨਿ ਬਤ ਯਸ੍ਮਾਦ੍ਗੀਃ ਸੁਧਾਸਾਰਧਾਰਾ । ਪृषਤਮਪਿ ਯਦੀਯਂ ਵਰ੍ਣਰੂਪਂ ਨਿਪੀਯ ਸ਼੍ਰੁਤਿਪੁਟਚੁਲੁਕੇਨ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੁਯਾਦਾਤ੍ਮਨੈਕ੍ਯਮ੍ ॥ ੨,੪੯.
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਤੇ ਜਿੱਤ ਪਾਈ ਹੈ, ਉਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਮੁਨੀਆਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਨੂੰ ਭਜੋ; ਜਿਸ ਤੋਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗਾ ਬਚਨ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਦਾ ਇਕ ਬੂੰਦ ਵੀ, ਕੰਨ ਦੀ ਕਟੋਰੀ ਨਾਲ ਪੀ ਕੇ, ਆਤਮਕ ਏਕਤਾ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਵ੍ਯਾਸ ਉਵਾਚ । ਇਤਿ ਸੂਤਮੁਖੋਦ੍ਗੀਰ੍ਣਾਂਸਰ੍ਵਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਰ੍ਥਮਣ੍ਡਿਤਾਮ੍ । ਵੈष੍ਣਵੀਂ ਵਾਕ੍ਸੁਧਾਂ ਪੀਤ੍ਵਾ ऋषਯਸ੍ਤੁष੍ਟਿਮਾਯਯੁਃ ॥ ੨,੪੯.
ਵਿਆਸ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸੂਤ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਉਤਪੰਨ, ਸਭ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਸਾਰ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਵੈਸ਼ਨਵੀ ਬਾਣੀ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪੀ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਤਸੱਲੀ ਪਾ ਲਈ।
ਪ੍ਰਸ਼ਸ਼ਂਸੁਸ੍ਤਥਾਨ੍ਯੋਨ੍ਯਂ ਸੂਤਂ ਸਰ੍ਵਾਰ੍ਥਦਰ੍ਸ਼ਿਨਮ੍ । ਪ੍ਰਹਰ੍षਮਤੁਲਂ ਪ੍ਰਾਪੁਰ੍ਮੁਨਯਃ ਸ਼ੌਨਕਾਦਯਃ ॥ ੨,੪੯.
ਉਹ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਤੇ ਸੂਤ ਨੂੰ, ਜੋ ਸਭ ਅਰਥ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਵਧਾਈ ਦਿੱਤੀ; ਸ਼ੌਨਕ ਆਦਿ ਮੁਨੀਆਂ ਨੇ ਬੇਮਿਸਾਲ ਖੁਸ਼ੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੀ।
ਇਤਿ ਹਰਿਵਚਨਾਨਿ ਸੂਤਵਾਚਾ ਖਗਪਤਿਸਂਸ਼ਯਭੇਦਕਾਨਿ ਯਾਨਿ । ਸ ਮੁਨਿਰਪਿ ਨਿਸ਼ਮ੍ਯ ਸ਼ੌਨਕੇਨ੍ਦ੍ਰੋ ਬਹੁਤਰਮਾਨਯਤਿ ਸ੍ਮ ਚਾਤ੍ਮਨਿ ਸ੍ਵਮ੍ ॥ ੨,੪੯.
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹਰੀ ਦੇ ਬਚਨ, ਜੋ ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ ਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੇ ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤੇ, ਉਹ ਸ਼ੌਨਕ ਮੁਨੀ ਨੇ ਸੁਣੇ ਤੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਡੂੰਘੀ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤੀ।
ਅਪੂਜਯਂਸ੍ਤੇ ਮੁਨਯਸ੍ਤਦਾਨੀਮੁਦਾਖਾਗ੍ਭਿਰ੍ਮੁਹੁਰੇਵ ਸੂਤਮ੍ । ਧਨ੍ਯੋऽਸਿ ਸੂਤ ਤ੍ਵਮਿਹੇਤ੍ਯੁਦੈਰਯਨ੍ਵ੍ਯਸਰ੍ਜਯਂਸ੍ਤਂ ਚ ਨਿਵਰ੍ਤਿਤੇऽਧ੍ਵਰੇ ॥ ੨,੪੯.
ਉਸ ਵੇਲੇ ਮੁਨੀਆਂ ਨੇ ਖੁਸ਼ੀ ਭਰੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਸੂਤ ਦੀ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ, 'ਸੂਤ, ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਧੰਨ ਹੈਂ' ਕਹਿ ਕੇ, ਯਜਨ ਸਮਾਪਤ ਹੋਣ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕੀਤਾ।
ਪੁਰਾਣਂ ਗਾਰੁਡਂ ਪੁਣ੍ਯਂ ਪਵਿਤ੍ਰਂ ਪਾਪਨਾਸ਼ਨਮ੍ ੨,੪੯.
ਗਾਰੁੜ ਪੁਰਾਣਾ ਪਵਿੱਤਰ, ਪੂਣਮਈ ਤੇ ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਦਾਨਾਨਿ ਦੇਯਾਨਿ ਵਾਚਕਾਯਾਖਿਲਾਨਿ ਚ । ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਸ਼ਯਨਾਦੀਨਿ ਨਾਨ੍ਯਥਾ ਸਫਲਂ ਭਵੇਤ੍ ॥ ੨,੪੯.
ਜਦੋਂ ਦਾਨ ਦੇਣ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਅਤੇ ਵਾਚਕ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ, ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਖੱਟਾਂ ਆਦਿ ਸੁਣ ਲਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਫਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।
ਪੁਰਾਣਂ ਪੂਜਯੇਤ੍ਪੂਰ੍ਵਂ ਵਾਚਕਂ ਤਦਨਨ੍ਤਰਮ੍ । ਵਸ੍ਤ੍ਰਾਲਙ੍ਕਾਰਗੋਦਾਨੈਰ੍ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਭਿਸ਼੍ਚ ਸਾਦਰਮ੍ ॥ ੨,੪੯.
ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੁਰਾਣ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਵਾਚਕ ਦਾ, ਇੱਜ਼ਤ ਨਾਲ, ਕਪੜੇ, ਗਹਿਣੇ, ਗਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦਾਨ ਦੇ ਕੇ।
ਅਨ੍ਨਦਾਨੈਰ੍ਹੇਮਦਾਨੈਰ੍ਭਮਿਦਾਨੈਸ਼੍ਚ ਭੂਰਿਭਿਃ । ਪੂਜਯੇਦ੍ਵਾਚਕਂ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਬਹੁਪੁਣ੍ਯਫਲਾਪ੍ਤਯੇ ॥ ੨,੪੯.
ਭੋਜਨ, ਸੋਨਾ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਵੱਡੇ ਦਾਨ ਦੇ ਕੇ, ਵਾਚਕ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਬਹੁਤ ਪਵਿੱਤਰ ਫਲ ਮਿਲਣ।
ਯਸ਼੍ਚੇਦਂ ਸ਼ृਣੁਯਾਨ੍ਮਰ੍ਤ੍ਯੋ ਯਥਾਪਿ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਯੇਤ੍ । ਵਿਹਾਯ ਯਾਤਨਾਂ ਘੋਰਾਂ ਧੂਤਪਾਪੋ ਦਿਵਂ ਵ੍ਰਜੇਤ੍ ॥ ੨,੪੯.
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇਹ ਸੁਣਦਾ ਜਾਂ ਉਚਾਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਸਜ਼ਾ ਛੱਡ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਪਾਪ ਧੋ ਕੇ, ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਥ ਗਾਰੁਡੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਕਾਣ੍ਡਸ੍ਤृਤੀਯ ਆਰਭ੍ਯਤੇ । ਓਂ ਮਲ੍ਲਾਨਾਮਸ਼ਨਿਰ੍ਨृਣਾਂ ਨਰਵਰਃ ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਂ ਸ੍ਮਰੋ ਮੂਰ੍ਤਿਮਾਨ੍ ਗੋਪਾਨਾਂ ਸ੍ਵਜਨੋऽਸਤਾਂ ਕ੍ਸ਼ਿਤਿਭृਤਾਂ ਸ਼ਾਸ੍ਤਾ ਸ੍ਵਪਿਤ੍ਰੋਃ ਸ਼ਿਸ਼ੁਃ । ਮृਤ੍ਯੁਰ੍ਭੋਜਪਤੇਰ੍ਵਿਧਾਤृਵਿਹਿਤ ਸ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵਂ ਪਰਂ ਯੋਗਿਨਾਂ ਵृष੍ਣੀਨਾਂ ਚ ਪਤਿਃ ਸਦੈਵ ਸ਼ੁਸ਼ੁਭੇ ਰਙ੍ਗੇऽਚ੍ਯੁਤਃ ਸਾਗ੍ਰਜਃ ॥ ੩,੧.
ਨਮੋ ਨਾਰਾਯਣਾਯੇਤਿ ਤਸ੍ਮੈ ਵੈ ਮੂਲਰੂਪਿਣੇ । ਨਮਸ੍ਕृਤ੍ਯ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਨਾਰਾਯਣਕਥਾਮਿਮਾਮ੍ ॥ ੩,੧.
ਨਾਰਾਇਣ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਜੋ ਸਭ ਦਾ ਮੂਲ ਰੂਪ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਨਾਰਾਇਣ ਦੀ ਕਥਾ ਦੱਸਣ ਲੱਗਾ ਹਾਂ।
ਸ਼ੌਨਕਾਦ੍ਯਾ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨੋ ਹ੍ਯृषਯੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਾਦਿਨਃ । ਨੈਮਿषਾਖ੍ਯੇ ਮਹਾਪੁਣ੍ਯੇ ਤਪਸ੍ਤੇਪੁਰ੍ਮਹਤ੍ਤਰਮ੍ ॥ ੩,੧.
ਸ਼ੌਨਕ ਆਦਿ ਵੱਡੇ ਮਨੁੱਖ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਨੈਮੀਸ਼ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ 'ਤੇ ਵੱਡੀ ਤਪस्या ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ।
ਜਿਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾ ਜਿਤਾਹਾਰਾਃ ਸਂਤਃ ਸਤ੍ਯਪਰਾਯਣਾਃ । ਯਜਨ੍ਤਃ ਪਰਯਾ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਵਿष੍ਣੁਮਾਦ੍ਯਂ ਜਗਦ੍ਗੁਰੁਮ੍ ॥ ੩,੧.
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਇੰਦਰੀਆਂ ਤੇ ਖਾਣ-ਪੀਣ 'ਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾ ਲਿਆ, ਜੋ ਸੱਚ ਦੇ ਪੱਕੇ ਹਨ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂ, ਜਗਤ ਦੇ ਅਸਲੀ ਗੁਰੂ, ਦੀ ਉੱਚੀ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਸਨ।
ਹੁਣ ਗਾਰੁੜ ਪੁਰਾਣ ਦਾ ਤੀਜਾ ਭਾਗ, ਬ੍ਰਹਮ ਕਾਂਡ, ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਓਮ। ਕੁਸ਼ਤੀਬਾਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਹੈ; ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ; ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪਿਆਰ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ; ਗੋਪਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ; ਮੰਦ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਰਾਜਾ; ਰਾਜਿਆਂ ਲਈ ਰਖਵਾਲਾ; ਮਾਪਿਆਂ ਲਈ ਪੁੱਤਰ। ਭੋਜ ਰਾਜਾ ਲਈ ਮੌਤ; ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਲਈ ਠਹਿਰਿਆ ਸੱਚ; ਯੋਗੀਆਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ; ਅਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ, ਅਖਾੜੇ ਵਿੱਚ, ਅਚੁਤ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਸੀ।