ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਤਤ੍ਤ੍ਵਜ੍ਞਸ੍ਯਾਨ੍ਤਿਮਂ ਕृਤ੍ਯਂ ਸ਼ृਣੁ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਤੇऽਧੁਨਾ । ਯੇਨ ਮੋਕ੍ਸ਼ਮਵਾਪ੍ਨੋਤਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਨਿਰ੍ਵਾਣਸਂਜ੍ਞਕਮ੍ ॥ ੨,੪੯.

ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਉਹ ਆਖਰੀ ਕੰਮ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ ਜੋ ਸੱਚ ਜਾਣਣ ਵਾਲਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਨਿਰਵਾਣ ਨਾਮਕ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਅਨ੍ਤਕਾਲੇ ਤੁ ਪੁਰੁष ਆਗਤੇ ਗਤਸਾਧ੍ਵਸਃ । ਛਿਨ੍ਦ੍ਯਾਦਸਂਗਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇਣ ਸ੍ਪृਹਾਂ ਦੇਹੇऽਨੁ ਯਾ ਚ ਤਮ੍ ॥ ੨,੪੯.

ਮੌਤ ਦੇ ਵੇਲੇ, ਜਦ ਅੰਤ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਡਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਅਸੰਗਤਾ ਦੀ ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ ਦੇਹ ਅਤੇ ਉਸ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਲਗਨ ਨੂੰ ਕੱਟ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਗृਹਾਤ੍ਪ੍ਰਵ੍ਰਾਜਿਤੋ ਧੀਰਃ ਪੁਣ੍ਯਤੀਰ੍ਥਜਲਾਪ੍ਲੁਤਃ । ਸ਼ੁਚੌ ਵਿਵਿਕ੍ਤ ਆਸੀਨੋ ਵਿਧਿਵਤ੍ਕਲ੍ਪਿਤਾਸਨੇ ॥ ੨,੪੯.

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਘਰ ਛੱਡ ਕੇ, ਧੀਰਜ ਨਾਲ, ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਜਲ ਨਾਲ ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਸੁੱਚੇ ਤੇ ਇਕਾਂਤ ਸਥਾਨ 'ਚ, ਢੰਗ ਨਾਲ ਬਣਾਈ ਗਈ ਅਸਥਾਨ ਤੇ ਬੈਠਦਾ ਹੈ—

ਅਭ੍ਯਸੇਨ੍ਮਨਸਾ ਸ਼ੁਦ੍ਧਂ ਤ੍ਰਿਵृਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਕ੍ਸ਼ਰਂ ਪਰਮ੍ । ਮਨੋ ਯष੍ਛੇਜ੍ਜਿਤਸ਼੍ਵਾਸੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਬੀਜਮਵਿਸ੍ਮਰਨ੍ ॥ ੨,੪੯.

ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਪਵਿੱਤਰ, ਤਿੰਨ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲਾ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਮੰਤ੍ਰ ਅਭਿਆਸ ਕਰੇ; ਮਨ ਨੂੰ ਵੱਸ ਵਿਚ ਰੱਖੇ, ਸਾਹ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲੇ, ਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਬੀਜ ਨੂੰ ਕਦੇ ਨਾ ਭੁੱਲੇ।

ਨਿਯਚ੍ਛੇਦ੍ਵਿषਯੇਭ੍ਯੋऽਕ੍ਸ਼ਾਨ੍ਮਨਸਾ ਬੁਦ੍ਧਿ ਸਾਰਥਿਃ । ਮਨਃ ਕਰ੍ਮਭਿਰਾਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਤਂ ਸ਼ੁਭਾਰ੍ਥੇ ਧਾਰਯੇਦ੍ਧਿਯਾ ॥ ੨,੪੯.

ਬੁੱਧੀ ਨੂੰ ਰਥ ਦੇ ਸਾਰਥੀ ਵਾਂਗ, ਮਨ ਰਾਹੀਂ ਇੰਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਰੋਕਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਮਨ ਜੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਭਟਕ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਚੰਗੇ ਕੰਮ ਵੱਲ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਟਿਕਾ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਅਹਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਪਰਂ ਧਾਮ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਹਂ ਪਰਮਂ ਪਦਮ੍ । ਏਵਂ ਸਮੀਕ੍ਸ਼੍ਯ ਚਾਤ੍ਮਾਨਮਾਤ੍ਮਨ੍ਯਾਧਾਯ ਨਿष੍ਕਲੇ ॥ ੨,੪੯.

ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ ਕਿ 'ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮ ਹਾਂ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਥਾਂ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮ ਹਾਂ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਹਾਂ', ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅਸਲ ਰੂਪ ਵਿਚ, ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਆਤਮਾ ਵਿਚ ਟਿਕਾ ਕੇ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਓਮਿਤ੍ਯੇਕਾਕ੍ਸ਼ਰਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਵ੍ਯਾਹਰਨ੍ਮਾਮਨੁਸ੍ਮਰਨ੍ । ਯਃ ਪ੍ਰਯਾਤਿ ਤ੍ਯਜਨ੍ਦੇਹਂ ਸ ਯਾਤਿ ਪਰਮਾਂ ਗਤਿਮ੍ ॥ ੨,੪੯.

'ਓਮ' ਜੋ ਇਕ ਅੱਖਰ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਉਚਾਰਣ ਕਰਦਿਆਂ, ਮੇਰਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਦਿਆਂ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਦੇਹ ਛੱਡਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਨ ਯਤ੍ਰ ਦਾਮ੍ਭਿਕਾ ਯਾਨ੍ਤਿ ਜ੍ਞਾਨਵੈਰਾਗ੍ਯਵਰ੍ਜਿਤਾਃ । ਸੁਧਿਯਸ੍ਤਾਂ ਗਤਿਂ ਯਾਨ੍ਤਿ ਤਾਨਹਂ ਕਥਯਾਮਿ ਤੇ ॥ ੨,੪੯.

ਜਿੱਥੇ ਦਿਖਾਵੇਬਾਜ਼, ਗਿਆਨ ਤੇ ਵੈਰਾਗ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਲੋਕ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੇ, ਉਹ ਅਵਸਥਾ ਸਿਆਣੇ ਲੋਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਬਾਰੇ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।

ਨਿਰ੍ਮਾਨਮੋਹਾ ਜਿਤਸਂਗਦੋषਾ ਅਧ੍ਯਾਤ੍ਮਨਿਤ੍ਯਾ ਵਿਨਿਵृਤ੍ਤਕਾਮਾਃ । ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵੈਰ੍ਵਿਮੁਕ੍ਤਾਃ ਸੁਖਦੁਃ ਖਸਂਜ੍ਞੈਰ੍ਗਚ੍ਛਨ੍ਤ੍ਯਮੂਢਾਃ ਪਦਮਵ੍ਯਯਂ ਤਤ੍ ॥ ੨,੪੯.

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਅਹੰਕਾਰ ਤੇ ਭਰਮ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਲਗਾਵ ਦੀਆਂ ਖਾਮੀਆਂ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ ਪਾ ਚੁੱਕੇ, ਸਦਾ ਆਤਮਾ ਵਿਚ ਲੀਨ, ਇੱਛਾਵਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਸੁਖ-ਦੁਖ ਆਦਿ ਦੁਆਲੇ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਅਮਰ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਜ੍ਞਾਨਹ੍ਰਦੇ ਸਤ੍ਯਜਲੇ ਰਾਗਦ੍ਵੇषਮਲਾਪਹੇ । ਯਃ ਸ੍ਨਾਤਿ ਮਾਨਸੇ ਤੀਰ੍ਥੇ ਸ ਵੈ ਮੋਕ੍ਸ਼ਮਵਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ ॥ ੨,੪੯.

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਮਨ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਤੀਰਥ 'ਚ, ਗਿਆਨ ਦੇ ਸਰੋਵਰ 'ਚ, ਸੱਚ ਦੇ ਜਲ 'ਚ, ਰਾਗ ਤੇ ਵੈਰ ਦੀ ਮੈਲ ਧੋ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਪ੍ਰੌਢਵੈਰਾਗ੍ਯਮਾਸ੍ਥਾਯ ਭਜਤੇ ਮਾਮਨਨ੍ਯਭਾਕ੍ । ਪੂਰ੍ਣਦृष੍ਟਿਃ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਾਤ੍ਮਾ ਸ ਵੈ ਮੋਕ੍ਸ਼ਮਵਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ ॥ ੨,੪੯.

ਜੋ ਪੱਕਾ ਵੈਰਾਗ ਲੈ ਕੇ, ਮੈਨੂੰ ਅਟੱਲ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸਿਮਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਪੂਰੀ ਤੇ ਮਨ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੈ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਗृਹਂ ਚ ਯਸ੍ਤੀਰ੍ਥੇ ਨਿਵਸੇਨ੍ਮਰਣੋਤ੍ਸੁਕਃ । ਮੁਕ੍ਤਿਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰੇषੁ ਮ੍ਰਿਯਤੇ ਸ ਵੈ ਮੋਕ੍ਸ਼ਮਵਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ ॥ ੨,੪੯.

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਘਰ ਛੱਡ ਕੇ, ਤੀਰਥ 'ਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਮੌਤ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਵਾਲੇ ਸਥਾਨਾਂ 'ਚ ਮਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਅਯੋਧ੍ਯਾ ਮਥੁਰਾ ਮਾਯਾ ਕਾਸ਼ੀ ਕਾਞ੍ਚੀ ਅਵਨ੍ਤਿਕ । ਪੁਰੀ ਦ੍ਵਾਰਵਤੀ ਜ੍ਞੇਯਾਃ ਸਪ੍ਤੈਤਾ ਮੋਕ੍ਸ਼ਦਾਯਿਕਾਃ ॥ ੨,੪੯.

ਅਯੋਧਿਆ, ਮਥੁਰਾ, ਮਾਇਆ, ਕਾਸ਼ੀ, ਕਾਂਚੀ, ਅਵੰਤਿਕਾ ਤੇ ਦੁਆਰਾਵਤੀ—ਇਹ ਸੱਤ ਸ਼ਹਿਰ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਇਤਿ ਤੇ ਕਥਿਤਂ ਤਾਰ੍ਕ੍ਸ਼੍ਯ ਮੋਕ੍ਸ਼ਧਰ੍ਮਂ ਸਨਾਤਨਮ੍ । ਜ੍ਞਾਨਵੈਰਾਗ੍ਯਸਹਿਤਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਮੋਕ੍ਸ਼ਮਵਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ ॥ ੨,੪੯.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਤਾਰਕਸ਼, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਧਰਮ, ਗਿਆਨ ਤੇ ਵੈਰਾਗ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਸਮਝਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਮੁਕਤੀ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਮੋਕ੍ਸ਼ਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਤਤ੍ਤ੍ਵਜ੍ਞਾ ਧਾਰ੍ਮਿਕਾਃ ਸ੍ਵਰ੍ਗਤਿਂ ਨਰਾਃ । ਪਾਪਿਨੋ ਦੁਰ੍ਗਤਿਂ ਯਾਨ੍ਤਿ ਸਂਸਰਨ੍ਤਿ ਖਗਾਦਯਃ ॥ ੨,੪੯.

ਜੋ ਸੱਚ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੁਕਤੀ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਧਰਮ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਪਾਪੀ ਮਾੜੀ ਗਤੀ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਪੰਛੀ ਆਦਿ ਜਨਮ ਮਰਨ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਸੂਤ ਉਵਾਚ । ਸ੍ਵਪ੍ਰਸ਼੍ਰੋਤ੍ਤਰਰਾਦ੍ਧਾਨ੍ਤਮੇਵਂ ਭਗਵਤੋ ਮੁਖਾਤ੍ । ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਹृष੍ਟਤਨੁਸ੍ਤਾਰ੍ਕ੍ਸ਼੍ਯੋ ਨਨਾਮ ਜਗਦੀਸ਼੍ਵਰਮ੍ ॥ ੨,੪੯.

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਆਪਣੇ ਸਵਾਲਾਂ ਤੇ ਉੱਤਰਾਂ ਤੋਂ ਉਪਜੀ ਹੋਈ ਇਹ ਪੱਕੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਤਾਰਕਸ਼ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਜਗਤ ਦੇ ਮਾਲਕ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ।

ਸਨ੍ਦੇਹੋ ਮੇ ਮਹਾਨ੍ਨष੍ਟੋ ਭਵਦ੍ਵਾਕ੍ਯਵਿਰੋਚਨਾਤ੍ । ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਵਿष੍ਣੁਮਾਮਨ੍ਤ੍ਰ੍ਯ ਸ ਗਤਃ ਕਸ਼੍ਯਪਾਸ਼੍ਰਮਮ੍ ॥ ੨,੪੯.

ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਮੇਰਾ ਵੱਡਾ ਸੰਦੇਹ ਤੁਹਾਡੇ ਚਾਨਣ ਭਰੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਦੂਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।' ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਕਸ਼ਯਪ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵੱਲ ਚਲਾ ਗਿਆ।

ਸਦ੍ਯੋ ਦੇਹਾਨ੍ਤਰਂ ਯਾਤਿ ਯਥਾ ਯਾਤਿ ਵਿਲਮ੍ਬਤਃ । ਅਨਯੋਰੁਭਯੋਸ਼੍ਚੈਵ ਨ ਵਿਰੋਧਸ੍ਤਥੈਵ ਵਃ ॥ ੨,੪੯.

ਕਦੇ-ਕਦੇ ਮਨੁੱਖ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਦੂਜਾ ਸਰੀਰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਕਦੇ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ; ਦੋਵੇਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵਿਰੋਧ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਵੀ ਐਸਾ ਹੀ ਹੈ।

ਸਰ੍ਵਮਾਖ੍ਯਾਤਵਾਂਸ੍ਤਾਤ ਸ਼੍ਰੁਤੋ ਭਗਵਤੋ ਯਥਾ । ਮਾਰੀਚੋऽਪਿ ਮੁਦਂ ਲੇਭੇ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਵਾਕ੍ਯਂ ਰਮਾਪਤੇਃ ॥ ੨,੪੯.

ਪਿਆਰੇ, ਜੋ ਕੁਝ ਸੁਣਿਆ ਸੀ ਪ੍ਰਭੂ ਤੋਂ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਮਾਰੀਚ ਵੀ, ਰਾਮਾ ਦੇ ਪਤੀ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਖੁਸ਼ੀ ਪਾ ਗਿਆ।

ਅਪਾਕृਤਸ੍ਤੁ ਸਨ੍ਦੇਹੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ ਭਵਤਾਂ ਮਯਾ । ਉਕ੍ਤਂ ਸੁਪਰ੍ਣਸਂਜ੍ਞਨ੍ਤੁ ਪੁਰਾਣਂ ਪਰਮਾਦ੍ਭੁਤਮ੍ ॥ ੨,੪੯.

ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਤੁਹਾਡਾ ਸੰਦੇਹ ਮੈਂ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ; ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੁਪਰਣ ਨਾਮਕ ਇਹ ਅਦਭੁਤ ਤੇ ਪੁਰਾਣਾ ਪੁਰਾਣਾ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।

ਇਦਮਾਪ ਹਰੇਸ੍ਤਾਰ੍ਕ੍ਸ਼੍ਯਸ੍ਤਾਰ੍ਕ੍ਸ਼੍ਯਾਦਾਪ ਤਤੋ ਭृਗੁਃ । ਭृਗੋਰ੍ਵਸਿष੍ਠਃ ਸਂਪ੍ਰਾਪ ਵਾਮਦੇਵਸ੍ਤਤਃ ਪੁਨਃ ॥ ੨,੪੯.

ਇਹ ਗਿਆਨ ਤਾਰਕਸ਼ ਨੇ ਹਰੀ ਤੋਂ ਲਿਆ; ਤਾਰਕਸ਼ ਤੋਂ ਭ੍ਰਿਗੂ ਨੇ ਲਿਆ; ਭ੍ਰਿਗੂ ਤੋਂ ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੇ ਲਿਆ; ਫਿਰ ਵਸੀਸ਼ਠ ਤੋਂ ਵਾਮਦੇਵ ਨੇ ਲਿਆ।

ਪਰਾਸ਼ਰਮੁਨਿਃ ਪ੍ਰਾਪ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਵ੍ਯਾਸਸ੍ਤਤੋ ਹ੍ਯਹਮ੍ । ਮਯਾ ਤੁ ਭਵਤਾਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਪਰਂ ਗੁਹ੍ਯਂ ਹਰੇਰਿਦਮ੍ ॥ ੨,੪੯.

ਉਸ ਤੋਂ ਪਰਾਸ਼ਰ ਮੁਨੀ ਨੇ ਲਿਆ; ਫਿਰ ਵਿਆਸ ਨੇ, ਤੇ ਫਿਰ ਮੈਂ; ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਹਰੀ ਦਾ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਗੁਪਤ ਗਿਆਨ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।

ਯ ਇਦਂ ਸ਼ृਣੁਯਾਨ੍ਮਰ੍ਤ੍ਯੋ ਯੋ ਵਾਪ੍ਯਭਿਦਧਾਤਿ ਚ । ਇਹਾਮੁਤ੍ਰ ਚ ਲੋਕੇ ਸ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਸੁਖਮਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ ॥ ੨,੪੯.

ਜੋ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਇਹ ਸੁਣਦਾ ਜਾਂ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਇੱਥੇ ਜਾਂ ਅਗਲੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਹਰ ਥਾਂ ਖੁਸ਼ੀ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਵ੍ਰਜਤਃ ਸਂਯਮਨ੍ਯਾਂ ਯਦ੍ਦੁਃ ਖਮਤ੍ਰ ਨਿਰੂਪਿਤਮ੍ । ਅਸ੍ਯ ਸ਼੍ਰਵਣਤਃ ਪੁਣ੍ਯਂ ਤਨ੍ਮੁਕ੍ਤੋ ਜਾਯਤੇ ਤਤਃ ॥ ੨,੪੯.

ਜੋ ਕਲੇਸ਼ ਇੱਥੇ ਆਤਮ-ਸੰਯਮ ਤੋਂ ਹਟਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਪੂਣ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਹ ਕਲੇਸ਼ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਅਤ੍ਰੋਕ੍ਤਕਰ੍ਮਪਾਕਾਦਿਸ਼੍ਰਵਣਾਚ੍ਚ ਨृਣਾਮਿਹ । ਵੈਰਾਗ੍ਯਮਾਵਹੇਦ੍ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਤਸ੍ਮਾਚ੍ਛ੍ਰੋਤਵ੍ਯਮੇਵ ਚ ॥ ੨,੪੯.

ਇੱਥੇ ਦੱਸੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਤੇ ਪਾਕ ਹੋਣ ਦੀ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੈਰਾਗ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਭਜਤ ਜਿਤਹृषੀਕਾਃ ਕृष੍ਣਮੇਨਂ ਮੁਨੀਸ਼ਂ ਸਮਜਨਿ ਬਤ ਯਸ੍ਮਾਦ੍ਗੀਃ ਸੁਧਾਸਾਰਧਾਰਾ । ਪृषਤਮਪਿ ਯਦੀਯਂ ਵਰ੍ਣਰੂਪਂ ਨਿਪੀਯ ਸ਼੍ਰੁਤਿਪੁਟਚੁਲੁਕੇਨ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੁਯਾਦਾਤ੍ਮਨੈਕ੍ਯਮ੍ ॥ ੨,੪੯.

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਤੇ ਜਿੱਤ ਪਾਈ ਹੈ, ਉਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਮੁਨੀਆਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਨੂੰ ਭਜੋ; ਜਿਸ ਤੋਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗਾ ਬਚਨ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਦਾ ਇਕ ਬੂੰਦ ਵੀ, ਕੰਨ ਦੀ ਕਟੋਰੀ ਨਾਲ ਪੀ ਕੇ, ਆਤਮਕ ਏਕਤਾ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਵ੍ਯਾਸ ਉਵਾਚ । ਇਤਿ ਸੂਤਮੁਖੋਦ੍ਗੀਰ੍ਣਾਂਸਰ੍ਵਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਰ੍ਥਮਣ੍ਡਿਤਾਮ੍ । ਵੈष੍ਣਵੀਂ ਵਾਕ੍ਸੁਧਾਂ ਪੀਤ੍ਵਾ ऋषਯਸ੍ਤੁष੍ਟਿਮਾਯਯੁਃ ॥ ੨,੪੯.

ਵਿਆਸ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸੂਤ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਉਤਪੰਨ, ਸਭ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਸਾਰ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਵੈਸ਼ਨਵੀ ਬਾਣੀ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪੀ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਤਸੱਲੀ ਪਾ ਲਈ।

ਪ੍ਰਸ਼ਸ਼ਂਸੁਸ੍ਤਥਾਨ੍ਯੋਨ੍ਯਂ ਸੂਤਂ ਸਰ੍ਵਾਰ੍ਥਦਰ੍ਸ਼ਿਨਮ੍ । ਪ੍ਰਹਰ੍षਮਤੁਲਂ ਪ੍ਰਾਪੁਰ੍ਮੁਨਯਃ ਸ਼ੌਨਕਾਦਯਃ ॥ ੨,੪੯.

ਉਹ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਤੇ ਸੂਤ ਨੂੰ, ਜੋ ਸਭ ਅਰਥ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਵਧਾਈ ਦਿੱਤੀ; ਸ਼ੌਨਕ ਆਦਿ ਮੁਨੀਆਂ ਨੇ ਬੇਮਿਸਾਲ ਖੁਸ਼ੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੀ।

ਇਤਿ ਹਰਿਵਚਨਾਨਿ ਸੂਤਵਾਚਾ ਖਗਪਤਿਸਂਸ਼ਯਭੇਦਕਾਨਿ ਯਾਨਿ । ਸ ਮੁਨਿਰਪਿ ਨਿਸ਼ਮ੍ਯ ਸ਼ੌਨਕੇਨ੍ਦ੍ਰੋ ਬਹੁਤਰਮਾਨਯਤਿ ਸ੍ਮ ਚਾਤ੍ਮਨਿ ਸ੍ਵਮ੍ ॥ ੨,੪੯.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹਰੀ ਦੇ ਬਚਨ, ਜੋ ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ ਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੇ ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤੇ, ਉਹ ਸ਼ੌਨਕ ਮੁਨੀ ਨੇ ਸੁਣੇ ਤੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਡੂੰਘੀ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤੀ।