ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਗਰੁੜ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਆਚਾਰ ਖੰਡ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ, ਗਾਯਤਰੀ ਦੇ ਮਹਾਤਮਯ ਅਤੇ ਉਪਾਸਨਾ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਗਾਯਤਰੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਦੇਵੀ ਹੈ, ਜੋ ਭੌਤਿਕ ਸੁਖ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੋਹਾਂ ਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਗੁਪਤ ਰੂਪ ਦੀ ਗਾਯਤਰੀ ਰਚਨਾ ਨੂੰ ਜਿਹੜਾ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਨਿਯਮਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕਰੇ, ਉਹ ਭੋਗ ਅਤੇ ਮੋਖਸ਼ ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਤ੍ਰਿਸੰਧਿਆ ਮੰਤ੍ਰ ਨੂੰ ਸੌ ਵਾਰੀ ਉਚਾਰੇ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵਾਸ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ ਪੀ ਸਕਦਾ ਹੈ। ‘ਭੂਭੁਵ: ਸਵ:’ ਮੰਤ੍ਰ ਨੂੰ ਬਾਰਾਂ ਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ, ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਅਤੇ ਸਰਸਵਤੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵੇਦ ਮਾਤਾ, ਸੰਕ੍ਰਿਤੀ, ਬ੍ਰਾਹਮਣੀ ਅਤੇ ਕੌਸ਼ਿਕੀ ਨੂੰ ਵੀ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਨਮਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਸਹੀ ਉਚਾਰਣ ਨਾਲ, ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਲੱਕੜ, ਘੀ ਅਤੇ ਹੋਮ ਦੀ ਆਹੁਤੀ ਪਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਧਰਮ, ਅਰਥ, ਕਾਮ ਅਤੇ ਮੋਖਸ਼ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ, ਹਰ ਰਸਮ ਵਿੱਚ ਇਉਂ ਹੀ ਆਹੁਤੀਆਂ ਪਾਈਆਂ ਜਾਣ। ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਗਾਯਤਰੀ ਮੰਤ੍ਰ ਨੂੰ ਲੱਖ ਵਾਰੀ ਦੁਹਰਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਦੁੱਧ, ਜੜੀਆਂ, ਫਲ ਅਤੇ ਆਰਸ਼ਾ ਨਾਲ। ਗਾਯਤਰੀ ਦੇਵੀ ਉੱਤਰੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਜੰਮੀ, ਧਰਤੀ ਜਾਂ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਵੱਸਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗਾਯਤਰੀ ਉਪਾਸਨਾ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰ ਪੂਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਅਗਲੇ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ, ਨੌਵੇਂ ਦਿਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 'ਹਰੀਂ ਦੁਰਗੇ ਰਕਸ਼ਿਣੀ' ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਦੁਰਗਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਆਰਾਧਨਾ ਅਤੇ ਦਾਨ ਰਾਹੀਂ, ਸਭ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮੰਗਲਾ, ਵਿਜਯਾ, ਲਕਸ਼ਮੀ, ਸ਼ਿਵਾ ਅਤੇ ਨਾਰਾਇਣੀ ਆਦਿ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ, ਮਾਤਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਦੁਰਗਾ ਦੇ ਅਠਾਰਾਂ ਬਾਂਹਾਂ ਹਨ, ਸ਼ਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਢਾਲ, ਘੰਟੀ, ਦਰਪਣ ਅਤੇ ਅੰਗੂਠਾ ਹਨ। ਹੋਰ ਹਥਿਆਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਕਤੀ, ਗਦਾ, ਭਾਲਾ, ਖੋਪੜੀ, ਤੀਰ ਅਤੇ ਅੰਕੁਸ਼ ਹਨ। ਭਗਵਤੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਅਤੇ ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰਣ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਇਉਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ: "ਓਮ, ਭਗਵਤੀ ਚਮੁੰਡਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਜੋ ਸਮਸ਼ਾਨ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਹੈ, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਖੋਪੜੀ, ਮਹਾਨ ਭੂਤ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ, ਵੱਡੀਆਂ ਵਾਹਨਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ, ਕਾਲਰਾਤਰੀ, ਅਨੇਕਾਂ ਸੈਨਾ ਨਾਲ, ਵੱਡਾ ਮੂੰਹ, ਅਨੇਕਾਂ ਬਾਂਹਾਂ, ਘੰਟੀਆਂ, ਡੰਕੀਆਂ, ਗੁੰਗਰੂਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਉੱਚਾ ਹੱਸਦੀ, ਤੇਜ਼ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਕਰਦੀ, ਹੂੰ ਧੁਨੀ ਨਾਲ, ਹਰੇਕ ਕਿਸਮ ਦੀ ਧੁਨੀ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ, ਹਾਥੀ ਦੀ ਚਮੜੀ ਪਹਿਨੀ, ਲਹੂ ਅਤੇ ਮਾਸ ਨਾਲ ਲਿਪਤੀ, ਲੰਮੀ ਜੀਭ, ਵੱਡੀ ਦੈਵੀ, ਭਿਆਨਕ ਦੰਦ, ਭੈਣਾਵੀ, ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ, ਭਾਰੀ ਅੱਖਾਂ, ਹੱਲਦੀ ਜੀਭ, ਭਾਵੁਕ ਚਿਹਰਾ, ਚਮੁੰਡਾ, ਖੋਪੜੀਆਂ ਦੀ ਮਾਲਾ, ਜਟਾ ਤੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ, ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੀ, ਸੱਪਾਂ ਨਾਲ ਲਿਪਟੀ, ਸਭ ਭੂਤਾਂ ਦੀ ਮਾਲਕ, ਤੇਜ਼, ਕਾਲੀ, ਉੱਚੀ ਨੱਕ, ਹੋਰ ਅਨੇਕ ਭੈਣਾਵੀ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ, ਬ੍ਰਾਹਮੀ, ਮਹੇਸ਼ਵਰੀ, ਕੌਮਾਰੀ, ਵਾਰਾਹੀ, ਐੰਦ੍ਰੀ, ਚਮੁੰਡਾ, ਵੈਸ਼ਨਵੀ, ਹਿਮਵਤ-ਵਾਸਿਨੀ, ਕੈਲਾਸਾ-ਵਾਹਿਨੀ, ਸਭ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਆਉਣ, ਰੱਖਿਆ ਕਰ, ਵਧ ਕਰ, ਬੰਨ੍ਹ, ਨਚ, ਫੜ, ਭਸਮ ਕਰ, ਕੱਟ, ਮਾਰ, ਵਧ, ਤੋੜ, ਚੀਰ, ਤੀਰ, ਗਦਾ, ਚਕਰ, ਭਾਲਾ, ਦੰਦ, ਅੰਕੁਸ਼ ਨਾਲ ਵਧ ਕਰ।" ਇਹ ਮੰਤ੍ਰ ਇੱਕ ਸੌ ਅੱਠ ਅੱਖਰਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਜਾਪ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਵੱਡੇ ਮਾਸ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਿਠਾਸ ਨਾਲ, ਹਰ ਅੱਖਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਰਸਮਾਂ ਲਈ ਉਚਿਤ ਹੈ। ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਅਠਾਈ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੀ ਜਾਂ ਅਠਾਰਾਂ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਦੋ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਤਲਵਾਰ ਅਤੇ ਢਾਲ, ਦੋ ਵਿੱਚ ਗਦਾ ਅਤੇ ਦੰਡ, ਦੋ ਵਿੱਚ ਚਕਰ ਅਤੇ ਘੰਟੀ, ਦੋ ਵਿੱਚ ਝੰਡਾ ਅਤੇ ਦੰਡ, ਦੋ ਵਿੱਚ ਭਾਲਾ, ਦੋ ਵਿੱਚ ਹਲ ਅਤੇ ਮੋਸਲ, ਇੱਕ ਹੱਥ ਨਾਲ ਧਮਕੀ ਦਾ ਇਸ਼ਾਰਾ, ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਾਤਾ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਨਾਥ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਵਿਜੈ ਹੋਵੇ! ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਦਾ ਸਮਾਪਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਗਲੇ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ, ਰੁਦ੍ਰ ਜੀ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ, "ਹੇ ਜਨਾਰਦਨ! ਫਿਰੋਂ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਬਾਰੇ ਦੱਸੋ।" ਭਗਵਾਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਹੇ ਰੁਦ੍ਰ! ਹੁਣ ਮੈਂ ਫਿਰੋਂ ਸੂਰਜ ਦੀ ਪੂਜਾ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਸੰਝਾਵਾਂਗਾ। 'ਓਮ, ਦੰਡਿਨ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।' ਦਰਵਾਜਿਆਂ ਉੱਤੇ ਖੜੇ ਰਖਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜੋ। ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਮਲਾ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜੋ: 'ਓਮ, ਪ੍ਰਭੂਤ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।' 'ਓਮ, ਵਿਮਲਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।' 'ਓਮ, ਆਧਾਰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।' ਪੂਰਬ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਇਉਂ ਕਰੋ: 'ਓਮ ਵਾਂ, ਦੀਪਤਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।' 'ਓਮ ਵੂੰ, ਭਦਰਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।' 'ਓਮ ਵੌਂ, ਵਿਭੂਤੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।' 'ਓਮ ਵੰ, ਵੈਦ੍ਯੁਤਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।' 'ਓਮ ਰੋ, ਸਰਵਤੋਮੁਖੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।' 'ਓਮ, ਅਰਕਾਸਨ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।' ਇਹ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਪੂਜਣ ਯੋਗ ਹਨ। 'ਹ੍ਰੰ' ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ, ਆਵਾਹਨ, ਸਥਾਪਨਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਕਰੋ। ਮੂਲ ਮੰਤ੍ਰ ਜਾਂ ਮুদ্রਾ ਨਾਲ, ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪਹੀਏ ਵਾਲੀ ਰਥ ਉੱਤੇ, ਦੋ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਕਮਲ ਫੜਿਆ ਹੋਇਆ ਧਿਆਨ ਕਰੋ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਦਾ ਸੂਰਜ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਤੱਕ ਕਮਲ ਮুদ্রਾ ਅਤੇ ਚਕਰ ਮুদ্রਾ ਦਿਖਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ: 'ਓਮ, ਅਰਕਾ ਲਈ, ਸਿਰ ਉੱਤੇ, ਸਵਾਹਾ।' 'ਓਮ ਹੁੰ, ਕਵਚ ਲਈ, ਹੁੰ।' 'ਓਮ ਵਹ, ਅਸਤਰ ਲਈ, ਫਟ।' ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ, ਉੱਤਰੀ-ਪੱਛਮ ਜਾਂ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਹਰਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ। ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਅਸਤਰ ਨਾਲ ਕਰੋ ਅਤੇ ਸੋਮਾ, ਜੋ ਚਿੱਟਾ ਰੰਗ ਦਾ ਹੈ, ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ। ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਰਣ ਵਾਲੇ ਗੁਰੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ। ਮੰਗਲ, ਜੋ ਅੰਗਾਰ ਵਾਂਗ ਲਾਲ ਹੈ, ਦੀ ਪੂਜਾ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਕਰੋ। ਰਾਹੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਉੱਤਰੀ-ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਨੰਦੀਅਵਰਤ ਜਿਹਾ ਪਾਤ੍ਰ ਰੱਖ ਕੇ ਕਰੋ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗਰੁੜ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਆਚਾਰ ਖੰਡ ਵਿੱਚ ਗਾਯਤਰੀ, ਦੁਰਗਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੰਤ੍ਰ, ਧਿਆਨ ਅਤੇ ਵਿਧੀਆਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਪੂਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਦਾ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਭਗਵਤੀ ਕ੍ਰਿਪਾ, ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰੇ ਕਰਨ ਦਾ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।