ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਗਰੁੜ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਆਚਾਰ ਖੰਡ ਵਿਚ, ਗਾਯਤਰੀ ਨਿਆਸ ਅਤੇ ਸਾਂਧਿਆ ਦੀ ਵਿਧੀ ਬਾਰੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਬ੍ਰਹਮਸ਼ੀਰਸ਼ਾ, ਰੁਦ੍ਰਸ਼ਿਖਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਤਿੰਨ ਤੱਤ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ਹਨ, ਜੋ ਧਰਤੀ ਦੇ ਗર્ભ ਵਿੱਚ ਵਸਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲਾ, ਅੱਠ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲਾ ਰੂਪ ਅਤੇ ਚਾਰ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲਾ, ਛੇ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲਾ ਰੂਪ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਨਿਆਸ, ਜਪ, ਧਿਆਨ, ਅੱਗਨਿ-ਕਰਮ ਅਤੇ ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਅੱਖਰਾਂ ਦੇ ਸਥਾਨ ਵੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਹਨ—ਵੱਡੇ ਪੈਰ ਦੀ ਉਂਗਲੀ, ਟਖਨੇ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਪਿੰਡੀਆਂ, ਗੁੱਟ, ਛਾਤੀ, ਹਿਰਦੇ, ਗਲਾ, ਹੋਂਠ, ਮੂੰਹ, ਜਿਹਵਾ, ਮੂੰਹ ਦੇ ਪਲੇਟ, ਮੋਢੇ, ਸਿਰ ਦੇ ਪਿੱਛਲੇ ਹਿੱਸੇ ਅਤੇ ਸਿਰ ਦੇ ਚੋਟੀ ਤੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਥਾਨਾਂ 'ਤੇ, ਉਪਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ, ਅੱਖਰਾਂ ਰੱਖਣੇ ਹਨ। ਅੱਖਰਾਂ ਦੀਆਂ ਰੰਗਤਾਂ ਵੀ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਹਨ—ਸਫੈਦ, ਬਿਜਲੀ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾਰ, ਤਾਰੇ ਵਰਗਾ, ਕਾਲਾ, ਲਾਲ; ਫਿਰ ਸ਼ੰਖ ਵਰਗਾ, ਪੀਲਾ, ਲਾਲ, ਅਤੇ ਸ਼ਰਾਬ ਵਰਗਾ ਰੰਗ। ਜੋ ਕੁਝ ਹੱਥ ਨਾਲ ਛੂਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਅੱਖ ਨਾਲ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਨਿਆਸ ਦੇ ਅਧੀਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗਰੁੜ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਆਚਾਰ ਖੰਡ ਦੇ ਪੂਰਵ ਖੰਡ ਵਿੱਚ, ਪੰਜਤੀਹਵੇਂ ਅਧਿਆਇ 'ਗਾਯਤਰੀ ਨਿਆਸ ਦੀ ਵਿਵਰਣ' ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਅਗਲੇ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ, ਸਾਂਧਿਆ ਦੀ ਵਿਧੀ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਨਾਸਕarta, ਸੁਣੋ—ਮੈਂ ਸਾਂਧਿਆ ਦੀ ਵਿਧੀ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਪ੍ਰਣਵ, ਵਿਆਹ੍ਰਿਤੀਆਂ ਅਤੇ ਗਾਯਤਰੀ ਦੇ ਸਿਰ ਸਹਿਤ, ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਵਾਲਾ ਮਨ, ਬੋਲੀ ਅਤੇ ਕਰਮ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ ਰਾਹੀਂ ਦੂਰ ਕਰੇ। ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਅੱਗ ਦੇ ਕੋਲ ਜਾਓ, ਸਵੇਰੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਕੋਲ ਜਾਓ, ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਪੀਓ। 'ਆਪੋਹਿਸ਼ਠ' ਰਿਕ ਨਾਲ, ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਸ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਕਰੋ। ਰਜਸ ਅਤੇ ਤਮਸ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਜਾਗਣ, ਸੁਪਨੇ ਅਤੇ ਗਹਿਰੀ ਨੀਂਦ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਮੰਤਰ ਜਪ ਕੇ, ਪਾਣੀ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਛੱਡੋ। 'ਉਦੁਤਯੰ' ਅਤੇ 'ਚਿਤ੍ਰਮ' ਮੰਤਰਾਂ ਨਾਲ ਸੂਰਜ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ। ਸਵੇਰੇ ਜਪ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਕੇ, ਸ਼ਾਮ ਦਾ ਜਪ ਬੈਠ ਕੇ ਕਰੋ। ਦਸ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਪਾਪ, ਜਾਂ ਸੌ ਵਾਰ ਹੋਏ ਪੁਰਾਣੇ ਪਾਪ, ਗਾਯਤਰੀ ਦੇ ਜਪ ਨਾਲ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਗਾਯਤਰੀ ਲਾਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਸਾਵਿਤਰੀ ਸਫੈਦ। 'ਓਮ ਭੂ:' ਹਿਰਦੇ 'ਤੇ, 'ਓਮ ਭੁਵ:' ਸਿਰ 'ਤੇ ਰੱਖੋ। ਦੂਜਾ ਅੱਖਰ ਕਵਚ ਤੇ ਅਤੇ ਦੋਵੇਂ ਅੱਖਾਂ 'ਤੇ ਰੱਖੋ। ਸਾਂਝ-ਸਵੇਰੇ, ਇਹ ਅੱਖਰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਕੇ, ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਮਾਤਾ ਦਾ ਜਪ ਕਰੋ। ਤ੍ਰੈ-ਰੂਪ ਗਾਯਤਰੀ—ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੂ, ਮਹੇਸ਼ਵਰ—ਇਹ ਸਭ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ। ਪਾਪ-ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਸਾਂਝ-ਸਵੇਰੇ ਪੂਜਾ ਨਾ ਕਰੇ, ਸੂਰਜ ਉਸ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਗਾਯਤਰੀ ਛੰਦ ਦੇਵੀ ਹੈ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਉਸ ਦਾ ਦੇਵਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਛੱਤੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ 'ਸਾਂਧਿਆ ਦੀ ਵਿਧੀ' ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਗਲੇ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ, ਗਾਯਤਰੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਗਾਯਤਰੀ ਪਰਮ ਦੇਵੀ ਹੈ, ਜੋ ਭੋਗ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੋਵੇਂ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਗਾਯਤਰੀ ਦੀ ਰੀਤੀ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜੋ ਭੋਗ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਤ੍ਰਿਸਾਂਧਿਆ ਦਾ ਜਪ ਸੌ ਵਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਲੋਕ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਬਣਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਪੀ ਸਕਦਾ ਹੈ। 'ਭੂ: ਭੁਵ: ਸਵ:' ਮੰਤਰ ਨੂੰ ਬਾਰ੍ਹ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ, ਸਾਵਿਤਰੀ ਅਤੇ ਸਰਸਵਤੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰੋ। ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਮਾਤਾ, ਸੰਕ੍ਰਿਤੀ, ਬ੍ਰਹਮਣੀ, ਕੌਸ਼ਿਕੀ—ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰੋ। ਅਗਨਿ ਵਿੱਚ, ਠੀਕ ਲਹਿਜ਼ੇ ਨਾਲ, ਲੱਕੜ, ਘੀ ਅਤੇ ਹੋਮ ਦੀ ਆਹੁਤੀ ਦਿਓ। ਧਰਮ, ਕਾਮ ਅਤੇ ਹੋਰ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ, ਹਰ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਆਹੁਤੀ ਦਿਓ। ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਅਨੁਸਾਰ, ਮੰਤਰ ਨੂੰ ਲੱਖ ਵਾਰ ਜਪੋ; ਦੁੱਧ, ਜੜਾਂ, ਫਲ ਅਤੇ ਆਰਸ਼ਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰੋ। ਗਾਯਤਰੀ ਉੱਤਰ ਚੋਟੀ 'ਤੇ ਜਨਮ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਧਰਤੀ ਜਾਂ ਪਹਾੜ 'ਤੇ ਵਸਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਤੱਤੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ 'ਗਾਯਤਰੀ ਅਭਿਆਸ ਦੀ ਵਿਵਰਣ' ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗਰੁੜ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਆਚਾਰ ਖੰਡ ਵਿੱਚ, ਗਾਯਤਰੀ ਨਿਆਸ, ਸਾਂਧਿਆ ਦੀ ਵਿਧੀ ਅਤੇ ਗਾਯਤਰੀ ਅਭਿਆਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰਧਾ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।