ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਵਾਰ, ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੂੰ ਗਰੁੜ ਮਹਾ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਆਚਾਰ ਖੰਡ ਵਿੱਚ ਹਯਗਰੀਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਦੀ ਵਿਧੀ ਬਾਰੇ ਸਿਖਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਸੁਗੰਧਤ ਪਦਾਰਥ, ਫੁੱਲ, ਧੂਪ, ਦੀਵਾ ਅਤੇ ਭੋਜਨ ਦੀ ਭੇਟ ਅਰਪਿਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ, "ਓਮ" ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਤੋਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਕੇ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਧਵਜਾ, ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ, ਗਿਆਨ ਦੇ ਸਵਰੂਪ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਗਿਆਨ ਦੇ ਦਾਤਾ ਨੂੰ ਮੁੜ ਮੁੜ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਨਾਸਕ ਹਨ, ਜੋ ਸਭ ਦੁਸ਼ਟ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਜੋ ਭਗਵਾਨਾਂ ਦੇ ਭਗਵਾਨ ਵਲੋਂ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼ੰਖ ਅਤੇ ਚਕਰ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੇ, ਪਰ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਵਿ਷्णੂ ਦੇ ਸਵਰੂਪ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਸਤੋਤ੍ਰ ਪੂਰਨ ਕਰਕੇ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਦਸ ਮਿਲੀਅਨ ਸੂਰਜਾਂ ਵਰਗਾ ਤੇਜਸਵੀ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਹਰੇਕ ਅੰਗ ਸੁੰਦਰ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼ੰਕਰਾ, ਹਯਗਰੀਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਦੀ ਵਿਧੀ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਫਿਰ, ਗਯਾਤ੍ਰੀ ਨਿਆਸ ਅਤੇ ਸੰਬੰਧਤ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਵਿਧੀ ਦੱਸਣੀ ਆਰੰਭ ਹੋਈ। ਬ੍ਰਹਮਸ਼ੀਰਸ਼ਾ, ਰੁਦ੍ਰਸ਼ਿਖਾ ਅਤੇ ਵਿ਷्णੂ ਦਾ ਹਿਰਦਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ਹਨ, ਜੋ ਧਰਤੀ ਦੀ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਤਿੰਨ ਪੈਰ ਵਾਲਾ, ਅੱਠ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਚਾਰ ਪੈਰ ਵਾਲਾ, ਛੇ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲਾ ਰੂਪ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਨਿਆਸ, ਜਪ, ਧਿਆਨ, ਹਵਨ ਅਤੇ ਪੂਜਾ—all ਵਿੱਚ ਇਹ ਵਿਧੀ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਅੱਖਰ ਵੱਡੇ ਪੈਰ, ਟਖਣ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਪਿੰਡੀਆਂ, ਅਤੇ ਗੁੱਟਿਆਂ 'ਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਛਾਤੀ, ਹਿਰਦਾ, ਗਲਾ, ਹੋਂਠ, ਮੂੰਹ, ਤਾਲੂ ਅਤੇ ਮੋਢਿਆਂ 'ਤੇ ਵੀ। ਪਿੱਠ ਦੇ ਪਿੱਛਲੇ ਹਿੱਸੇ ਅਤੇ ਸਿਰ ਦੇ ਚੋਟੀ 'ਤੇ ਵੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਅੱਖਰਾਂ ਨੂੰ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅੱਖਰ ਕਦੇ ਚਿੱਟੇ, ਕਦੇ ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ, ਤਾਰੇ ਵਾਂਗ, ਕਾਲੇ ਅਤੇ ਲਾਲ ਹਨ। ਕਦੇ ਸ਼ੰਖ ਵਰਗਾ, ਕਦੇ ਫਿੱਕਾ, ਕਦੇ ਲਾਲ, ਕਦੇ ਸ਼ਰਾਬ ਵਾਂਗ ਰੰਗ ਵਿੱਚ। ਜੋ ਕੁਝ ਹੱਥ ਨਾਲ ਛੂਹਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਜੋ ਕੁਝ ਅੱਖ ਨਾਲ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਉਹ ਸਭ ਇਨ੍ਹਾਂ ਅੱਖਰਾਂ ਦੀ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਚਾਰ ਖੰਡ ਦੇ ਪੂਰਵ ਖੰਡ ਵਿੱਚ, ਗਰੁੜ ਮਹਾ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਪੰਜਤੀਹਵੇਂ ਅਧਿਆਇ 'ਗਯਾਤ੍ਰੀ ਨਿਆਸ ਦੀ ਵਿਵਰਣ' ਦਾ ਅੰਤ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ, ਸੰਧਿਆ ਦੀ ਵਿਧੀ ਦੱਸਣੀ ਆਰੰਭ ਹੋਈ। "ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਨਾਸਕ", ਸ਼ੰਕਰਾ, ਸੁਣੋ—ਪ੍ਰਣਵ, ਵਿਅਹ੍ਰਿਤੀਆਂ ਅਤੇ ਗਯਾਤ੍ਰੀ ਦੇ ਸਿਰ ਨਾਲ, ਸੰਧਿਆ ਦੀ ਵਿਧੀ ਸਮਝਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਮਨ, ਬੋਲ ਅਤੇ ਕਰਮ ਦੇ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ ਰਾਹੀਂ ਦੂਰ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਅੱਗ ਦੇ ਕੋਲ ਜਾਂਦਾ, ਸਵੇਰੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਕੋਲ ਜਾਂਦਾ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਪੀਦਾ ਹੈ। 'ਆਪੋਹਿਸ਼ਠ' ਰਿਕ ਨਾਲ, ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਸ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਰਜ ਅਤੇ ਤਮਸ ਦੇ ਪਾਪ ਜਾਗਣ, ਸੁਪਨੇ ਅਤੇ ਗਹਿਰੀ ਨੀਂਦ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਲੈ ਕੇ, ਜਪ ਕਰਕੇ, ਪਾਣੀ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਛੱਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 'ਉਦੁਤਯੰ' ਅਤੇ 'ਚਿਤ੍ਰਮ' ਮੰਤਰਾਂ ਨਾਲ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਸਵੇਰੇ ਜਪ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਖੜਾ ਹੋਣਾ, ਤੇ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਬੈਠ ਕੇ ਜਪ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਦਸ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਪਾਪ, ਅਤੇ ਪਿਛਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਸੌ ਵਾਰੀ ਹੋਏ ਪਾਪ—even ਉਹ, ਗਯਾਤ੍ਰੀ ਦੇ ਜਪ ਨਾਲ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਗਯਾਤ੍ਰੀ ਲਾਲ ਰੰਗ ਦੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਚਿੱਟੀ। 'ਓਮ ਭੂ:' ਹਿਰਦੇ 'ਤੇ, 'ਓਮ ਭੁਵ:' ਸਿਰ 'ਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਦੂਜਾ ਅੱਖਰ ਕਵਚ 'ਤੇ ਅਤੇ ਦੋਵਾਂ ਅੱਖਾਂ 'ਤੇ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸੰਧਿਆ ਵੇਲੇ, ਇਹ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਕੇ, ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਮਾਤਾ ਦਾ ਜਪ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਗਯਾਤ੍ਰੀ, ਜੋ ਤ੍ਰੈ-ਰੂਪ ਹੈ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿ਷्णੂ ਅਤੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਸੰਧਿਆ ਵੇਲੇ ਪੂਜਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਸੂਰਜ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਗਯਾਤ੍ਰੀ ਛੰਦ ਦੇਵੀ ਹੈ, ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਦੇਵਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗਰੁੜ ਮਹਾ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਆਚਾਰ ਖੰਡ ਦੇ ਛੱਤੀਵੇਂ ਅਧਿਆਇ 'ਸੰਧਿਆ ਦੀ ਵਿਧੀ' ਦਾ ਅੰਤ ਹੋਇਆ।