ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਰੁਦ੍ਰ ਜੀ, ਜਦੋਂ ਕਸ਼੍ਯਪ ਨੇ ਗਰੁੜ ਜੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, ਤਾਂ ਗਰੁੜ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਗਰੁੜ ਜੀ ਨੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਵਿਚਾਰ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਜਗਾਇਆ। ਰੁਦ੍ਰ ਜੀ, ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਗਰੁੜ ਜੀ ਦੇ ਆਪਣੇ ਮੁੱਖ ਤੋਂ ਉਚਾਰਨ ਕੀਤੇ ਗਰੁੜ ਉਪਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਸੁਣੋ, ਜੋ ਮੇਰੀ ਹੀ ਸੱਤਾਵਾਂ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਤੋਂ ਕਮਲ-ਜਨਮੇ ਰੁਦ੍ਰ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਬਾਰੇ ਸੁਣਿਆ। ਜਦੋਂ ਹੋਰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵੀ ਸੁਣ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਵਰਨ ਅਤੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਦੇ ਕਰਤਵਿਆਂ, ਦਾਨ ਅਤੇ ਰਾਜਧਰਮ ਦੀ ਵੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਧਰਮ, ਕਾਮ ਅਤੇ ਅਰਥ ਦੇ ਉੱਤਮ ਗਿਆਨ, ਸਰੀਰ ਦੇ ਅੰਗ, ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਲੀਲਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਲਯ ਦਾ ਵੀ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਗਰੁੜ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਭਗਵਾਨ ਗਰੁੜ ਜੀ ਨੇ ਖੁਦ ਉਚਾਰਨ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਗਰੁੜ, ਜੋ ਹਰੀ ਦੇ ਵਾਹਨ ਬਣੇ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਲੀਲਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਬਣੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭੁੱਖ ਵਿੱਚ ਹਰੀ ਦੇ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ, ਇਹ ਸਭ ਕਰਤੱਬ ਕੀਤੇ। ਗਰੁੜ ਦੀ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਕਸ਼੍ਯਪ ਨੇ ਗਰੁੜ ਦੁਆਰਾ ਸਾੜੇ ਗਏ ਇਕ ਦਰਖ਼ਤ ਨੂੰ ਮੁੜ ਜੀਵੰਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਮੰਗਲਮਈ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਗਰੁੜ ਉਪਦੇਸ਼, ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਪੜ੍ਹਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ, ਰੁਦ੍ਰ ਜੀ, ਤੁਸੀਂ ਸੁਣੋ ਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਪ੍ਰਲਯ, ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਅਤੇ ਮਨੁਆਂ ਦੇ ਯੁੱਗਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਿਸ਼ੇ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜੋ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਦਿਵ੍ਯ ਨਰ-ਨਾਰਾਇਣ, ਵਾਸੁਦੇਵ ਅਤੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਵੀ ਵਰਣਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਪ੍ਰਗਟ ਅਤੇ ਅਪ੍ਰਗਟ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਪੁਰੁਸ਼ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਪ੍ਰਗਟ ਰੂਪ ਵਿਸ਼ਨੂ ਹਨ, ਅਪ੍ਰਗਟ ਪੁਰੁਸ਼ ਹਨ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹੀ ਲੀਲਾ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾ ਆਰੰਭ ਹੈ, ਨਾ ਅੰਤ, ਉਹ ਅਨੰਤ ਅਤੇ ਪਰਮ ਪੁਰੁਸ਼ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬੁੱਧੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ, ਬੁੱਧੀ ਤੋਂ ਮਨ, ਫਿਰ ਆਕਾਸ਼, ਫਿਰ ਵਾਯੂ। ਸੋਨੇ ਦੇ ਅੰਡੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰੁਦ੍ਰ ਜੀ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਹ ਖੁਦ ਉਸ ਅੰਡੇ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਚਾਰ ਮੁੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਰਜੋ ਗੁਣ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਅੰਡੇ ਵਿੱਚ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ, ਦੇਵਤੇ, ਦਾਨਵ ਤੇ ਮਨੁੱਖ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਚੱਕਰ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਸਭ ਕੁਝ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਹਰੀ ਆਪ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਸੰਹਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਚੱਕਰ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਰੁਦ੍ਰ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਉਹ ਪੂਰੇ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ, ਵਰਾਹ (ਸੂਰ) ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਦੰਦਾਂ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਉਠਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਉਤਪੱਤੀ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਹੈ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਵਿਕਾਰ ਰੂਪ ਹੈ। ਤੀਜੀ ਉਤਪੱਤੀ ਵੈਕਾਰਿਕ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਹੈ। ਚੌਥੀ ਉਤਪੱਤੀ ਮੁੱਖ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਚਲ ਪਦਾਰਥ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਛੇਵੀਂ ਉਤਪੱਤੀ, ਜੋ ਉਰਧ੍ਵਗਾਮੀਆਂ ਤੋਂ ਉੱਤੇ ਹੈ, ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਜੋਂ ਜਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅੱਠਵੀਂ ਉਤਪੱਤੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਹੈ, ਜੋ ਸੱਤਵਿਕ ਅਤੇ ਤਾਮਸਿਕ ਦੋਹਾਂ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤ, ਵੈਕ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਕੌਮਾਰ ਉਤਪੱਤੀਆਂ ਨੌਵੀਂ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਪੁੱਤਰ ਜੰਮੇ। ਜਲ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨੀਵੇਂ ਭਾਗ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਸੁਰ ਜੰਮੇ। ਤਾਮਸਿਕ ਸਰੀਰ ਛੱਡਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਰਾਤ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਸ਼ੰਕਰ ਵਰਗੀ ਸੀ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਸੱਤਵ ਗੁਣ ਸੀ, ਉਹ ਜੰਮੇ, ਹੇ ਹਰਾ! ਫਿਰ, ਅਸੁਰ ਰਾਤ ਦੇ ਅਤੇ ਦੇਵਤੇ ਦਿਨ ਦੇ ਹੋਏ। ਫਿਰ ਸੰਧਿਆ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਦਿਨ ਅਤੇ ਰਾਤ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵੱਸਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਗਈ, ਉਹ ਪ੍ਰਾਕ-ਸੰਧਿਆ ਨਾਮਕ ਚਮਕਣ ਵਾਲੀ ਹੋ ਗਈ। ਰਜਸ ਦਾ ਸਿਰਫ ਹਿੱਸਾ ਲੈ ਕੇ, ਉਹ ਪਤਲੀ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਭੁੱਖ ਕਰਕੇ ਕ੍ਰੋਧ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦੀ ਜੰਭਾਈ ਤੋਂ ਯਕਸ਼ ਜੰਮੇ ਅਤੇ ਵੱਲ ਹਿਲਾਉਣ ਤੋਂ ਸੱਪ ਜੰਮੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਸਭ ਗਰੁੜ ਜੀ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ, ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਲੀਲਾਵਾਂ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।