ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਜੋ ਕੋਈ ਭੀ ਇਸ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਉੱਚਾਰਣ ਪਰਮ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਸੁਆਹ ਕਰਕੇ, ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਧਾਮ ਦਾ ਯੋਗ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਗਰੁੜ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਪੂਰਵ ਖੰਡ ਵਿੱਚ ਆਚਾਰ-ਖੰਡ ਦੇ ਤਹਿਤ Sudarshana ਦੀ ਪੂਜਾ ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਵਾਲਾ ਤੈਤੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ: “ਹੇ ਹ੍ਰੀਕੇਸ਼, ਗਦਾ ਧਾਰੀ! ਮੈਨੂੰ ਫਿਰ ਤੋਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਬਾਰੇ ਦੱਸੋ।” ਇਸ ਉੱਤੇ ਹਰਿ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਹੇ ਜਗਤਪਤੀ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਣੂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਪੂਜਾ ਦਾ ਮੂਲ ਮੰਤ੍ਰ ਹਯਗ੍ਰੀਵ ਦਾ ਉਚਾਰਣ ਹੈ। ‘ਓਂ ਸੌਂ ਕ੍ਸ਼ੌਂ, ਸਿਰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ’ — ਇਹ ਪ੍ਰਣਵ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਉਚਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ, ਮੈਂ ਇਸ ਦੇ ਅੰਗ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ: ‘ਓਂ ਕ੍ਸ਼ੀਂ, ਸਿਰ ਨੂੰ, ਸੁਵਾਹਾ’ — ਸਿਰ ਲਈ, ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ‘ਕ੍ਸ਼ੂੰ, ਵਸ਼ਟ’। ‘ਓਂ’ ਨਾਲ ‘ਕ’ ਜੋੜ ਕੇ, ਇਹ ਦੇਵੀ ਦਾ ਮਸਤਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ‘ਓਂ ਕ੍ਸ਼ੌਂ, ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ ਲਈ, ਵੌਸ਼ਟ’ — ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਵੀ ਦੀ ਅੱਖ ਦਾ ਉਚਾਰਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਪੂਜਾ ਦੀ ਵਿਧੀ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਇਸ਼ਨਾਨ ਅਤੇ ਆਚਮਨ ਕਰਕੇ, ਪੂਜਾ ਸਥਾਨ ਵੱਲ ਜਾਵੇ। ਢੰਗ ਨਾਲ ਅੰਦਰ ਜਾ ਕੇ, ਸੁਕਾਉਣ ਆਦਿ ਦੇ ਕਰਮ ਕਰਨ। ਫਿਰ, ਇੱਕ ਅੰਡਾ ਪ੍ਰਕਟ ਕਰਕੇ, ਸਿਰਫ ‘ਓਂ’ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਤੋੜਿਆ ਜਾਵੇ। ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ, ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ — ਉਹ ਵਿਸ਼ਣੂ ਜੋ ਸ਼ੰਖ, ਚੰਮਲੀ, ਜਾਂ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਾਂਗ ਸਫੈਦ ਹੈ, ਕਮਲ ਦੇ ਰੇਸ਼ੇ ਜਾਂ ਚਾਂਦੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਚਾਰ ਬਾਹਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਸ਼ੰਖ, ਚਕ੍ਰ, ਗਦਾ ਅਤੇ ਕਮਲ ਹੈ; ਜਿਸ ਨੇ ਮਸਤਕ ਉੱਤੇ ਮੁਕੁਟ, ਕੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁੰਡਲ ਅਤੇ ਗਲ ਵਿੱਚ ਜੰਗਲ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਣਮਾਲਾ ਪਾਈ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਨੂੰ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਮੰਗਲਮਈ ਮুদ্রਾਵਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ੰਖ ਅਤੇ ਕਮਲ ਦੀ ਮুদ্রਾ, ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਰੁਦ੍ਰ ਅਤੇ ਆਸਨ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਆਮੰਤ੍ਰਿਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਮੰਤ੍ਰਿਤ ਕਰਕੇ, ਸੁਵਾਸਤਿਕ ਅਤੇ ਹੋਰ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਅਚੁਤ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਗਣਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਮਹਾਂਦੇਵੀ ਯਮੁਨਾ, ਸ਼ੰਖ ਅਤੇ ਕਮਲ ਦੇ ਧਨ ਨੂੰ ਵੀ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮਹਾਦੇਵ, ਆਧਾਰ ਰੂਪ ਕੱਛੂਏ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਅੱਗ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੈਰਾਗ ਅਤੇ ਐਸ਼ਵਰਯ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਸੱਤਵ, ਰਜਸ ਤੇ ਤਮਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਸੂਰਜ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਅਤੇ ਅੱਗ ਦੇ ਚੱਕਰਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਹੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਧਵਜ, ਸ਼ੁੱਧ ਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹਦਾਇਕ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਕਰਮ ਦੀ ਏਕਤਾ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਪੂਰਬ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪੱਤਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਸ਼ੁੱਧ ਆਦਿਕ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਪੂਜਾ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਉਚਾਰਣ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਅਤੇ ‘ਨਮਹ’ ਤੇ ਖਤਮ ਹੋਣ, ਜਾਂ ਦ੍ਵਿਤੀਯਾ ਵਿਭਕਤੀ ਵਿੱਚ ਹੋਣ। ਇਸ਼ਨਾਨ, ਗੰਧ, ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਧੂਪ ਆਦਿ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਹਰ। ਫਿਰ, ਹੱਥਾਂ ਦੀ ਵਾਮਨ ਮুদ্রਾ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਆਉਣ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ, ਸ਼ੰਖਧਾਰੀ ਦੀ ਆਮੰਤਰਣਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਨਿਆਸ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਥਾਂ ਉਪਸਥਿਤ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੂੰ, ਇੰਦਰ ਆਦਿਕ ਲੋਕਪਾਲਾਂ ਸਮੇਤ, ਚਿਤ ਵਿੱਚ ਧਾਰਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ, ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੂੰ ਪੈਰ ਧੋਣ ਲਈ ਪਾਣੀ, ਅਤਿਥਿ ਸਤਕਾਰ ਲਈ ਪਾਣੀ, ਅਤੇ ਪੀਣ ਲਈ ਪਾਣੀ ਅਰਪਿਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਦੇਵੀ ਦੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਧਵਜ, ਕਪੜਾ ਭੇਟ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਹੇ ਰੁਦ੍ਰ, ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਮੂਲ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਭੈਰਵ ਦੇਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਸ਼ੰਕਰ। ‘ਓਂ ਕ੍ਸ਼ੀਂ, ਸਿਰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ’ — ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਿਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ‘ਓਂ ਕ੍ਸ਼ੈਂ, ਕਵਚ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ’ — ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਵਚ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ‘ਓਂ ਕ੍ਸ਼:’, ਅਸਤਰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ — ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਸਤਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਦੀ ਇਹ ਵਿਧੀ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਮਹਿਮਾਵਾਂ ਅਤੇ ਉਚਿਤ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ, ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਅਡੋਲ ਹੋ ਕੇ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।