ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਮਹਾਂਦੇਵ ਜੀ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਵਿਸ਼্ণੂ, ਜੋ ਸ੍ਰੀਵਤਸ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਅਤੇ ਕੌਸਤੁਭ ਮਣੀ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗਲ ਵਿੱਚ ਵਨਮਾਲਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਿਵੇਂ ਕਰਨੀ ਹੈ। ਉਪਾਸਕ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ 'ਮੈਂ ਵਿਸ਼্ণੂ ਹਾਂ' ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਧੀਵਤ ਸ਼ੁੱਧੀ ਆਦਿ ਕਰਕੇ ਤਿਆਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਉਹ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਡਿੰਬ (ਅੰਡਾ) ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਕਰਕੇ, 'ਓਮ' ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਤੋੜਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸੁਗੰਧਿਤ ਧੂਪ, ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸ਼ੁਭ ਵਸਤੂਆਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ, ਮਹਾਦੇਵ ਜੀ, ਸ਼ੰਕਰ ਜੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਗਿਆ, "ਇਹ ਮੰਤ੍ਰ ਸੁਣੋ," ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਵਿਸ਼্ণੂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਰਥੀਆਂ, ਯਮੁਨਾ, ਪਦਮਪਤੀ, ਉੱਤਮ ਸ਼ਕਤੀ, ਅਨੰਤ, ਧਰਮ, ਵੈਰਾਗ, ਅਧਰਮ, ਅਵੈਰਾਗ, ਸਤ੍ਵ, ਤਮਸ, ਨਲ, ਸੂਰਜ ਮੰਡਲ, ਅੱਗ ਦਾ ਚਕਰ, ਉੱਤਾਰਣ ਵਾਲਾ, ਕਰਮ, ਨਮ੍ਰਤਾ ਅਤੇ ਈਸ਼ਾਨੀ ਆਦਿ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰ ਕੇ, ਚੰਦਨ, ਫੁੱਲ ਆਦਿ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਮੰਡਲ ਵਿਚ ਭਗਵਾਨ ਦਾ ਆਵਾਹਨ ਕਰਕੇ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੀਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਆਪਣੇ ਉੱਤੇ ਨਿਆਸ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੂਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵੀ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਨਿਆਸ ਕਰੀਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ, ਮੂਰਤੀ ਨੂੰ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਕੇ, ਵਸਤ੍ਰ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ, ਆਚਮਨ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮੰਤ੍ਰ ਪਾਠ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ ਕਰੀਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਭੇਟ ਚੜ੍ਹਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮੂਲ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ ਕਾਰਜ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਹਿਰਦੇ, ਸ਼ੀਰ, ਤ੍ਰੈਣੇਤ੍ਰ, ਸ਼੍ਰੀ, ਪਦਮਾ, ਗਦਾ, ਕੌਸਤੁਭ, ਪੀਤਾਂਬਰ, ਮੁਸਲ, ਅੰਕੁਸ਼, ਸ਼ਰ, ਨਾਰਦ, ਭਾਗਵਤ, ਉੱਤਮ ਆਚਾਰਯ, ਅਗਨੀ, ਨਿਰ੍ਰਿਤਿ, ਵਾਯੂ, ਈਸ਼ਾਨ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਸ਼ਕਤੀ, ਖੜਗ, ਧਵਜ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਤੇ ਪਦਮ ਆਦਿ ਦੇਵਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰੀਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ, ਮਹਾਦੇਵ ਜੀ, ਸਰੀਰ ਦੇ ਅੰਗ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਹਾਇਕ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ, ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਤੋਤ੍ਰ ਨਾਲ, ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰੀਦੀ ਹੈ—ਵਿਸ਼্ণੂ, ਵਾਸੁਦੇਵ, ਜੀਵਨ ਦੇ ਧਾਰਕ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਯਜਨਾਂ ਦੇ ਇਸ਼, ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ, ਸਰਵਵਿਆਪਕ ਮਹਾਤਮਾ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਨਿਗਰਾਨ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਵਰਦਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਸ਼ਾਂਤ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਨੂੰ ਮੁੜ ਮੁੜ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰੀਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਤੁਤੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਸਰੂਪ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਾਂ, ਜਿਹੜਾ ਕੋਈ ਇਹ ਮੂਲ ਮੰਤ੍ਰ ਜਪਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੁ-ਹਰੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਅਤੇ ਗੁਪਤ ਵਿਧੀ ਹੈ, ਜੋ ਭੋਗ ਅਤੇ ਮੋਖ ਦੋਹਾਂ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਜਿਸਨੇ ਵੀ ਇਹ ਸੁਣਿਆ ਜਾਂ ਪੜ੍ਹਵਾਇਆ, ਉਹ ਵਿਸ਼্ণੂ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ, "ਹੇ ਸ਼ੰਖ, ਚਕਰ ਅਤੇ ਗਦਾ ਧਾਰੀ! ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਬਾਰੇ ਦੱਸੋ।" ਤਦ, ਸ਼ੰਕਰ ਜੀ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਮਿਲਿਆ, "ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਬਾਰੇ ਸਮਝਾਵਾਂਗਾ। ਹੇ ਮਹਾਦੇਵ, ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ ਅਤੇ ਕਲਿਯੁਗ ਦੇ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਵਾਸੁਦੇਵ ਸਦਾ-ਥਿਰ, ਪਵਿੱਤਰ, ਸਰਵਵਿਆਪਕ ਅਤੇ ਨਿਰਮਲ ਹਨ। ਵਿਸ਼ਣੂ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਸਭ ਦੁੱਖਾਂ ਦਾ ਨਾਸਕ ਹਨ। ਉਹ ਪ੍ਰਦਯੁਮਨ ਅਤੇ ਅਨਿਰੁੱਧ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਿਆਪਕ ਹਨ।" ਫਿਰ, ਪੰਜ ਮੰਤ੍ਰ ਦੱਸੇ ਗਏ—ਸੰਕਰਸ਼ਣ, ਅਨਿਰੁੱਧ ਆਦਿ ਦੇਵਤਾਵਾਂ ਲਈ। ਹੁਣ, ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਭ ਪੂਜਾ ਦੀ ਵਿਧੀ ਸਮਝਾਈ ਗਈ। ਪਹਿਲਾਂ, ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ਼ਨਾਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸੰਧਿਆ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ, ਆਚਮਨ ਕਰਕੇ, ਮਨ-ਪਸੰਦ ਆਸਨ ਲੈ ਕੇ ਬੈਠਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਆਸਨ ਨੂੰ ਪੱਕਾ ਅਤੇ ਆਮ ਰੱਖ ਕੇ, ਕਰਮ-ਪਾਤ੍ਰ ਤਿਆਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ-ਕਮਲ ਵਿਚ ਪੀਤਾਂਬਰ ਧਾਰੀ, ਜਗਤਪਤੀ ਵਾਸੁਦੇਵ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪ੍ਰਦਯੁਮਨ, ਅਨਿਰੁੱਧ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਨਾਰਾਇਣ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਦੋਹਾਂ ਹੱਥਾਂ ਦੇ ਨਿਆਸ ਦੀ ਵਿਧੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ, ਅੰਗ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ, ਜਿਵੇਂ—ਹੇ ਮਹਾਦੇਵ, "ਓਮ ਈਂ, ਸੀਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਓਮ ਐਂ, ਕਵਚ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਓਮ ਅਹ, ਅਸਤ੍ਰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਫਟ"—ਇਹ ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰ ਕੇ ਪੂਜਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਵਿਸ਼ਣੂ ਜੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਭੋਗ ਅਤੇ ਮੋਖ ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।