ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਹੇ ਰੁਦ੍ਰ, ਮੈਂ ਹੀ ਸੰਜਮ, ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਰਤਾਂ ਹਾਂ। ਪੁਰਾਤਨ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਗਰੁੜ ਪੰਛੀ ਨੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਮੇਰੀ ਉਪਾਸਨਾ ਤਪੱਸਿਆ ਰਾਹੀਂ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਵਿਨਤਾ, ਹੇ ਹਰੀ, ਸੱਪਾਂ ਵਲੋਂ ਗੁਲਾਮ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਇਸ ਗੁਲਾਮੀ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰਾਂਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਵਾਹਨ ਬਣਿਆ ਹਾਂ। ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਪੁਰਾਣਾ ਸੰਕਲਨ ਦਾ ਰਚੇਤਾ ਹਾਂ, ਤੂੰ ਵੀ ਐਸਾ ਹੀ ਕਰ—ਇਹ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੇ ਆਖਿਆ। ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਵਿਨਤਾ ਨੂੰ ਸੱਪਾਂ ਦੀ ਗੁਲਾਮੀ ਤੋਂ ਛੁਡਾਵੇਂਗਾ। ਤੂੰ ਮਹਾਨ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ, ਵਾਹਨ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਬਣੇਂਗਾ। ਮੇਰੀ ਜਿਸ ਕਿਸੇ ਰੂਪ ਦੀ ਵਰਣਨਾ ਹੋਈ ਹੈ, ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ। ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਾਂ, ਹੇ ਵਿਨਤਾ ਪੁੱਤਰ, ਤਿਵੇਂ ਗਰੁੜ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਵੀ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਹੈਂ। ਜਿਵੇਂ ਮੈਨੂੰ ਸਤਿਕਾਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਤੈਨੂੰ ਵੀ ਮਿਲੇਗਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗਰੁੜ ਨੇ ਕਸ਼੍ਯਪ ਜੀ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, ਹੇ ਰੁਦ੍ਰ, ਜਦ ਉਹ ਪੁੱਛ ਰਹੇ ਸਨ। ਫਿਰ, ਹੋਰ ਵਿਚਾਰ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ, ਗਰੁੜ ਨੇ ਗਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਜੀਵਿਤ ਕੀਤਾ; ਹੇ ਰੁਦ੍ਰ, ਹੁਣ ਗਰੁੜ ਵਲੋਂ ਉਚਾਰਿਆ ਗਿਆ ਗਰੁੜ ਉਪਦੇਸ਼ ਸੁਣ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਹੀ ਸਰੂਪ ਤੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਕਮਲ-ਜਨਮੇ ਰੁਦ੍ਰ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਬਾਰੇ ਸੁਣਿਆ। ਜਿਹੜੇ ਰਿਸ਼ੀ ਉਥੇ ਮੌਜੂਦ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਿਵੇਂ ਹੋਈ। ਵਰਨ ਅਤੇ ਆਸ਼੍ਰਮਾਂ ਦੇ ਕਰਤਵ, ਦਾਨ ਅਤੇ ਰਾਜਧਰਮ ਦੀ ਵੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਧਰਮ, ਕਾਮ ਅਤੇ ਅਰਥ ਦੀ ਉੱਤਮ ਗਿਆਨ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਅੰਗ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਲਯ ਦੀ ਵੀ ਵਿਆਖਿਆ ਹੋਈ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਗਿਆਨ, ਭਾਗਵਾਨ ਗਰੁੜ ਨੇ ਗਰੁੜ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਉਚਾਰਿਆ। ਹਰੀ ਦਾ ਵਾਹਨ ਬਣ ਕੇ ਅਤੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਗਰੁੜ ਜਿਸ ਦੀ ਭੁੱਖ ਨੇ ਹਰੀ ਦੇ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ ਸੀ, ਇਹ ਸਭ ਕਰਤੱਬ ਕੀਤੇ। ਕਸ਼੍ਯਪ ਨੇ, ਗਰੁੜ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਗਰੁੜ ਵਲੋਂ ਸਾੜੀ ਹੋਈ ਇਕ ਰੁੱਖ ਨੂੰ ਮੁੜ ਜੀਵਨ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਗਰੁੜ ਉਪਦੇਸ਼, ਜੋ ਸ਼ੁਭ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਪ੍ਰਲਯ, ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਅਤੇ ਮਨੁਆਂ ਦੇ ਯੁਗਾਂ ਦੀ ਵੀ ਵਰਣਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਹੇ ਰੁਦ੍ਰ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਉਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣਾਵਾਂਗਾ, ਜੋ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਦਿਵ੍ਯ ਨਰ-ਨਾਰਾਇਣ, ਵਾਸੁਦੇਵ ਅਤੇ ਨਿਰਮਲ ਸਰੂਪ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਵੀ ਉਲੇਖ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਪ੍ਰਗਟ ਅਤੇ ਅਪਰਗਟ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਪੁਰੁਸ਼ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਕਾਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਪ੍ਰਗਟ ਸਰੂਪ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਹੈ, ਅਪਰਗਟ ਪੁਰੁਸ਼ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਾਲ ਵੀ। ਸ੍ਰਿਸ਼ਟਿਕਰਤਾ ਅਨਾਦਿ, ਅੰਤਹੀਣ, ਅਨੰਤ ਅਤੇ ਪਰਮ ਪੁਰੁਸ਼ ਹੈ। ਉਸ ਤੋਂ ਬੁੱਧਿ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਬੁੱਧਿ ਤੋਂ ਮਨ, ਫਿਰ ਆਕਾਸ਼, ਫਿਰ ਵਾਯੂ। ਸੋਨੇ ਦਾ ਅੰਡਾ ਰੁਦ੍ਰ ਹੈ; ਉਸ ਅੰਡੇ ਵਿੱਚ ਉਹ ਆਪ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਚਾਰ ਮੁਖਾਂ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਸਦਾ ਰਜੋਗੁਣ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਅੰਡੇ ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਸੰਸਾਰ—ਦੇਵਤੇ, ਦਾਨਵ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ—ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਚੱਕਰ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਸਭ ਕੁਝ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰੀ ਆਪ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਸੰਹਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਚੱਕਰ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਰੁਦ੍ਰ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਉਹ ਪੂਰੇ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਵਰਾਹ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਦੰਦਾਂ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਉਠਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਮਹਾਨ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਰਚਨਾ ਵਿਕਾਰ ਵਾਲੀ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਹੈ। ਤੀਜੀ ਰਚਨਾ ਵੈਕਾਰਿਕ ਹੈ, ਜੋ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੈ। ਚੌਥੀ ਮੁੱਖ ਰਚਨਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਚਲ ਪਦਾਰਥ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਛੇਵੀਂ ਰਚਨਾ, ਉੱਤੇ ਵਧਣ ਵਾਲਿਆਂ ਤੋਂ ਉਪਰ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਠਵੀਂ ਰਚਨਾ ਕ੍ਰਿਪਾ ਹੈ, ਜੋ ਸੱਤਵਿਕ ਅਤੇ ਤਾਮਸਿਕ ਦੋਵੇਂ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤ, ਵੈਕ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਕੌਮਾਰ ਰਚਨਾ ਨੌਵੀਂ ਰਚਨਾ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗਰੁੜ ਪੁਰਾਣ ਦੀ ਇਹ ਮਹਾਨ ਕਥਾ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਨੂੰ, ਰੁਦ੍ਰ ਅਤੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਅਨੰਤ ਰਾਜ਼ ਖੋਲ੍ਹਦੀ ਹੈ, ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਮਹਾਨ ਉਪਦੇਸ਼ ਵਜੋਂ ਸਦਾ ਯਾਦ ਰੱਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।