ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪੂਜਾ-ਵਿਧੀ ਦੀ ਕਥਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਗਰੁੜ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਆਚਾਰ ਕਾਂਡ ਵਿੱਚ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਪਾਵਨ ਕਥਾ ਵਿੱਚ ਵਰਨਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਭਗਤ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਵੱਡੇ ਮੰਤਰਾਂ ਨਾਲ ਭਾਵਨਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਉਦੇਸ਼ ਵਾਲਾ ਮੰਤਰ ਉਚਾਰ ਕੇ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਨਿਵੇਦਨ ਕਰੇ। ਫਿਰ, ਕੁਝ ਪਲਾਂ ਲਈ ਇਕਾਂਤ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹੋਏ ਉਸ ਦੇਵਤਾ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰੇ। ਉਹ ਭਗਵਾਨ ਸੁੰਦਰ, ਸ਼ਾਂਤ, ਤੇਜਸਵੀ ਮਕਰ ਕੁੰਡਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ, ਮਿੱਠੀ ਮੁਰਤ ਨਾਲ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਗਿਆਨੀ ਜਨ ਉਸ ਸ੍ਰੀਧਰ ਨੂੰ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਨਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਭਗਤ ਸ੍ਰੀਨਿਵਾਸ ਦੇਵ, ਸ੍ਰੀਪਤੀ, ਸ੍ਰੀਵੱਲਭ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤਮਈ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਮੁੜ ਮੁੜ ਮੰਗਲਮਈ ਪ੍ਰਭੂ, ਆਸ਼੍ਰਮ ਅਤੇ ਸਰਵੋਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਆਸਰਾ ਨੂੰ ਨਮਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਰੁਦ੍ਰ ਅਤੇ ਮਹਾਤਮਾ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਦਾ ਵਿਧਾਨ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਜੋ ਕੋਈ ਵੀ ਇਹ ਅਧਿਆਇ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਦਾ ਗਿਆਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਵੱਡੀ ਕਿਰਪਾ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗਰੁੜ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਆਚਾਰ ਕਾਂਡ ਦੇ ਪੂਰਵ ਭਾਗ ਵਿੱਚ, 'ਸ੍ਰੀਧਰ (ਵਿਸ਼ਨੂ) ਦੀ ਪੂਜਾ ਦੀ ਵਿਧੀ' ਨਾਮਕ ਤੀਸਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਪੂਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਇਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅਰਜ ਕਰਦਿਆਂ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ, "ਹੇ ਜਗਤਪਤੀ, ਮੈਨੂੰ ਫੇਰ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਦਾ ਵਿਧਾਨ ਦੱਸੋ।" ਤਦ ਬਲਿਦਾਨ ਵਾਲੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਵਾਲੇ ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਹੁਣ ਮੈਂ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਦਾ ਵਿਧਾਨ ਸਮਝਾਵਾਂਗਾ।" ਭਗਤ ਪਹਿਲਾਂ ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਸੰਧਿਆ ਕਰਕੇ ਯਜਸ਼ਾਲਾ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਦੋਵੇਂ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਮੂਲ ਮੰਤਰ ਦਾ ਆਵਾਹਨ ਕਰਦਾ ਹੈ—"ਓਮ, ਸ਼੍ਰੀੰ, ਹ੍ਰੀੰ, ਸ੍ਰੀਧਰ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।" ਇਹ ਭਗਵਾਨ ਸਾਰੇ ਰੋਗਾਂ ਦੇ ਨਾਸਕ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਗ੍ਰਹ ਦੋਸ਼ਾਂ ਦੇ ਹਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਮੰਤਰ ਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਵਿਅਕਤੀ ਅੰਗ-ਨਿਆਸ ਕਰਦਾ ਹੈ: "ਓਮ ਹੀਂ" ਸਿਰ ਤੇ, "ਸ੍ਵਾਹਾ"; "ਓਮ ਹੈਂ" ਕਵਚ ਤੇ, "ਹੁੰ"; "ਓਮ ਹ: " ਅਸਤਰ ਤੇ, "ਫਟ"। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਮੰਤਰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਹਿਰਦੇ ਦੀ ਗੁਫਾ ਵਿਚ ਵੱਸਦੇ ਪਰਮ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸ੍ਰੀਵਤਸ ਚਿੰਨ੍ਹ ਅਤੇ ਕੌਸਤੁਭ ਮਣੀ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਅਤੇ ਵਨਮਾਲਾ ਧਾਰਨ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਭਗਤ ਸੋਚਦਾ ਹੈ—"ਮੈਂ ਵਿਸ਼ਨੂ ਹਾਂ"—ਅਤੇ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਆਦਿ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਅੰਡ ਬਣਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੂੰ "ਓਮ" ਉਚਾਰ ਕੇ ਤੋੜਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਭਗਤ ਆਪ ਦੀ ਪੂਜਾ ਸੁਗੰਧੀ ਧੂਪ, ਫੁੱਲ ਆਦਿ ਨਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਮਹਾਦੇਵ! ਇਹ ਮੰਤਰ ਸੁਣੋ: "ਓਮ, ਅਚ੍ਯੁਤ ਸਮੇਤ ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਓਮ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕਰਤਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਓਮ, ਯਮੁਨਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਓਮ, ਕਮਲਪਤੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਓਮ, ਉਗ੍ਰ ਰੂਪ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਓਮ, ਆਧਾਰ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਓਮ, ਅਨੰਤ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਓਮ, ਧਰਮ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਓਮ, ਵੈਰਾਗ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਓਮ, ਅਧਰਮ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਓਮ, ਅਵੈਰਾਗ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਓਮ, ਸਤ੍ਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਓਮ, ਤਮਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਓਮ, ਨਲ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਓਮ, ਸੂਰਜ ਮੰਡਲ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਓਮ, ਅਗਨਿ ਮੰਡਲ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਓਮ, ਉਧਾਰਕ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਓਮ, ਕਰਮ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਓਮ, ਨਮ੍ਰਤਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਓਮ, ਈਸ਼ਾਨੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।" ਇਹਨਾਂ ਮੰਤਰਾਂ ਨਾਲ ਚੰਦਨ, ਫੁੱਲ ਆਦਿ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਆਵਾਹਨ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਆਪਣੇ ਉੱਤੇ ਅੰਗ-ਨਿਆਸ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਰੰਭ ਤੋਂ ਹੀ ਦੇਵਤਾ ਉੱਤੇ ਵੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਸਨਾਨ, ਵਸਤ੍ਰ ਅਰਪਣ, ਚਰਨਾਮ੍ਰਿਤ ਆਦਿ ਕਰਮ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ, ਮੰਤਰ ਉਚਾਰ ਕੇ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰਨੀ ਤੇ ਉਹ ਉਥੇ ਅਰਪਣ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮੂਲ-ਮੰਤਰ ਨਾਲ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। "ਓਮ ਹਾਮ" ਹਿਰਦੇ ਨੂੰ, "ਓਮ ਹੂਮ" ਸੀਸ ਨੂੰ, "ਓਮ ਹੌਮ" ਤਿੰਨ ਨੇਤ੍ਰਾਂ ਨੂੰ, "ਓਮ" ਸ੍ਰੀ ਨੂੰ, "ਓਮ" ਪਦਮਾ ਨੂੰ, "ਓਮ" ਗਦਾ ਨੂੰ, "ਓਮ" ਕੌਸਤੁਭ ਨੂੰ, "ਓਮ" ਪੀਤੰਬਰਧਾਰੀ ਨੂੰ, "ਓਮ" ਮੁਸਲ ਨੂੰ, "ਓਮ" ਅੰਕੁਸ਼ ਨੂੰ, "ਓਮ" ਸ਼ਰ ਨੂੰ, "ਓਮ" ਨਾਰਦ ਨੂੰ, "ਓਮ" ਭਾਗਵਤਾਂ ਨੂੰ, "ਓਮ" ਉੱਤਮ ਆਚਾਰਯਾਂ ਨੂੰ, "ਓਮ" ਅਗਨਿ ਦੇਵ, ਨਿਰ੍ਰਿਤਿ, ਵਾਯੂ, ਈਸ਼ਾਨ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਾਹਨ ਤੇ ਸਵਾਰੀ ਸਮੇਤ, "ਓਮ" ਸ਼ਕਤੀ, ਖੜਗ, ਧਵਜ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ, ਪਦਮ—ਇਹਨਾਂ ਸਭ ਨੂੰ "ਹੁੰ ਫਟ" ਉਚਾਰ ਕੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰੋ। ਇਹਨਾਂ ਮੰਤਰਾਂ ਨਾਲ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵ! ਅੰਗ ਆਦਿਕਾ ਪੂਜਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਇਸ ਸਤੋਤ੍ਰ ਨਾਲ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। "ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਸਭ ਦਾ ਪਾਲਕ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।" "ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਨਾਥ, ਯਜਨਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।" "ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ, ਸਰਵਵਿਆਪੀ ਮਹਾਤਮਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।" "ਸਾਰੀਆਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਨਿਗਰਾਨ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।" "ਵਰਦਾਤਾ, ਸ਼ਾਂਤਮਈ, ਸਰਵੋਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਮੁੜ ਨਮਸਕਾਰ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗਰੁੜ ਪੁਰਾਣ ਦੀ ਇਹ ਮਹਾਨ ਪੂਜਾ-ਵਿਧੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਸ੍ਰੀਧਰ ਰੂਪ ਦੀ ਪੂਜਾ ਦੀ ਵਿਧੀ ਬਹੁਤ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ, ਪੂਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।