ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਵਿਦਵਾਨ ਮਹਾਤਮਿਆਂ ਨੇ ਸ਼੍ਰੀ ਗਰੁੜ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਆਚਾਰਕਾਂਡ ਵਿਚ ਤ੍ਰੈਲੋਕਯਮੋਹਿਨੀ (ਸ਼੍ਰੀਧਰ) ਦੀ ਪੂਜਾ ਦੀ ਵਿਧੀ ਬੜੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦਰਸਾਈ। ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਕਥਾ ਅਜੇ ਵੀ ਸਤਿਕਾਰ ਅਤੇ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸੁਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਧੀ ਵਿੱਚ, ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਖੇਤ ਦੇ ਕੋਣਾਂ ਅਤੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਚਿੰਨ੍ਹ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸ਼ੰਖ, ਕਮਲ, ਖਜਾਨੇ, ਹਿਰਨ, ਸ਼ਰਭ ਅਤੇ ਸਮ੍ਰਿਧੀ, ਇਹ ਸਭ ਪੂਜਾ ਦੀ ਥਾਂ 'ਤੇ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਪੱਛਮ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਬਾਲਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬਾਲਾ, ਜਯਾ ਅਤੇ ਵਿਜਯਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਦੇ ਕੋਣ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਨਾਰਦ ਆਦਿ ਦੀ ਪੂਜਾ ਵੀ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਪੂਰਬ ਵੱਲ, ਵਿਸ਼ਨੂ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਤਪस्या ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਅਨੰਤ, ਧਰਤੀ, ਧਰਮ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਵੈਰਾਗ, ਇਹ ਸਭ ਅੱਗ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸਤਤਵ ਨੂੰ ਆਦਿ ਆਤਮਾ ਦੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ, ਰਜਸ ਨੂੰ ਮੋਹ ਦਾ ਰੂਪ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਗਿਆਨ ਦਾ ਸੱਚਾ ਸਰੂਪ, ਪਰਮ ਤੱਤ ਹੈ, ਜੋ ਸੂਰਜ, ਚੰਦ ਅਤੇ ਅੱਗ ਦੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਵਿਅਪਕ ਹੈ। ਗੋਪੀਜਨਵੱਲਭਾ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ 'ਸਵਾਹਾ' ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਚਕ੍ਰ, ਜੋ ਦੈਤਿਆਂ ਦਾ ਵੈਰੀ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਵੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਰੁਕਮਿਨੀ, ਸਤਯਭਾਮਾ, ਸੁਨੰਦਾ ਅਤੇ ਨਾਗਨਜਿਤੀ — ਇਹ ਸਭ ਮਹਾਨ ਸਤੀਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਵੀ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਸ਼ੰਖ, ਚਕ੍ਰ, ਗਦਾ, ਕਮਲ, ਹਲ ਅਤੇ ਸ਼ਾਰੰਗ ਧਨੁਸ਼ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਮਕੁਟ, ਮਾਲਾ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਆਦਿ ਵੱਡੇ ਝੰਡਿਆਂ ਦੀ ਜਪ, ਧਿਆਨ ਅਤੇ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਚਾਹੇ ਹੋਏ ਸਭ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਮਹਾਤਮਾ ਨੇ ਤ੍ਰੈਲੋਕਯਮੋਹਿਨੀ, ਯਾਨੀ ਸ਼੍ਰੀਧਰ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮੋਹਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਦੀ ਵਿਧੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਸਮਝਾਈ। ਇਸ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਉਚਾਰਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ: "ਓਮ ਹ੍ਰੀੰ ਸ਼੍ਰੀੰ ਕਲੀੰ ਹ੍ਰੂੰ ਓਮ ਨਮਹ।" "ਓਮ ਸ਼੍ਰੀੰ, ਸ਼੍ਰੀਧਰ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮੋਹਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਤੇਰਾ ਨਮਸਕਾਰ।" "ਓਮ, ਵਿਸ਼ਨੂ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮੋਹਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਤੇਰਾ ਨਮਸਕਾਰ।" ਇਹ ਮੰਤ੍ਰ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮੋਹਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਹਰੇਕ ਮਨੋਰਥ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ, ਆਸਨ, ਪ੍ਰਤਿਮਾ-ਮੰਤ੍ਰ ਅਤੇ ਛੇ ਅੰਗ, ਅੱਗ ਦੀ ਹੋਮ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਧਰਮਿਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਤੀਰ, ਫਾਂਸੀ, ਅੰਕੁਸ਼, ਲਕਸ਼ਮੀ ਅਤੇ ਗਰੁੜ — ਇਹ ਸਭ ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਫਿਰ, ਸ਼੍ਰੀਧਰ ਦੀ ਸ਼ੁਭ ਪੂਜਾ ਦੀ ਵਿਧੀ ਵੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। "ਓਮ ਸ਼੍ਰਾਂ, ਹਿਰਦੇ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਓਮ ਸ਼੍ਰੂ, ਸ਼ਿਰ ਨੂੰ ਵਸ਼ਟ; ਓਮ ਸ਼੍ਰੌਂ, ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ ਨੂੰ ਵੌਸ਼ਟ।" ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਦੀ ਮੂਦਰਾ, ਸ਼ੰਖ, ਚਕ੍ਰ, ਗਦਾ ਆਦਿ ਦੀ ਮੂਦਰਾ ਦਿਖਾਏ। ਫਿਰ, ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ, ਸਵਸਤਿਕ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ। "ਓਮ, ਸ਼੍ਰੀਧਰ ਦੇ ਆਸਨ ਦੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਆਓ।" "ਓਮ, ਧਾਤਰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਓਮ, ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਓਮ, ਆਧਾਰ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਓਮ, ਅਨੰਤ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਓਮ, ਧਰਮ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਓਮ, ਵੈਰਾਗ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਓਮ, ਅਧਰਮ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਓਮ, ਅਵੈਰਾਗ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਓਮ, ਕੰਡਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਓਮ, ਪਦਮਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਓਮ, ਉਤਕਰਸ਼ਿਨੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਓਮ, ਕਰਿਆ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਓਮ, ਪ੍ਰਹਵੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਓਮ, ਇਸ਼ਾਨਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।" ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਨਾਲ, ਹਰੀ ਨੂੰ ਆਹਵਾਨ ਕਰਕੇ, ਯਜਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। "ਓਮ ਹ੍ਰੀੰ, ਸ਼੍ਰੀਧਰ, ਵਿਸ਼ਨੂ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮੋਹਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਆਓ।" "ਓਮ, ਸ਼੍ਰੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਓਮ, ਸ਼੍ਰੀ ਨੂੰ ਸਿਰ ਲਈ ਨਮਸਕਾਰ; ਓਮ, ਸ਼੍ਰੀਮ ਨੂੰ ਕਵਚ ਲਈ ਨਮਸਕਾਰ; ਓਮ, ਸ਼੍ਰਹ ਨੂੰ ਅਸਤ੍ਰ ਲਈ ਨਮਸਕਾਰ; ਓਮ, ਪਦਮਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਓਮ, ਗਦਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਓਮ, ਕੌਸਤੁਭ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਓਮ, ਪੀਤਾਂਬਰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਓਮ, ਨਾਰਦ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਓਮ, ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਓਮ, ਯਮ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਓਮ, ਵਰੁਣ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਓਮ, ਸੋਮ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਓਮ, ਅਨੰਤ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਓਮ, ਸਤਤਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਓਮ, ਤਮਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।" ਫਿਰ, ਅਭਿਸ਼ੇਕ, ਵਸਤ੍ਰ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜਨੇਉ ਦੀ ਵਿਧੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਵੱਡੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਅਰਪਣ ਕਰਕੇ, ਮਨੋਰਥ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਦਾ ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਕੁਝ ਪਲ ਲਈ, ਇਕਾਂਤ ਵਿੱਚ, ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਦੇਵਤਾ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸ਼੍ਰੀਧਰ ਦੇਵਤਾ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਦਯਾਲੂ, ਨਰਮ, ਚਮਕਦੇ ਮਕਰ ਕੁੰਡਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਹੋਇਆ, ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਗਿਆਨੀ ਵਿਅਕਤੀ ਸ਼੍ਰੀਧਰ ਨੂੰ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਸਰੂਪ ਮੰਨ ਕੇ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। "ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਾ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਸ਼੍ਰੀਪਤੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।" "ਸ਼੍ਰੀਵੱਲਭ, ਸ਼ਾਂਤ ਸਰੂਪ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਨਮਸਕਾਰ।" "ਮੰਗਲਤਾ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਅਤੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਨਮਸਕਾਰ।" "ਸਰਨ, ਸਰਵੋਤਮ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਨਮਸਕਾਰ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰੁਦ੍ਰ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਦੀ ਵਿਧੀ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਜੋ ਵੀ ਇਹ ਅਧਿਆਇ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਵਿਧੀ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰੇ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਹੀ ਹੈ ਸ਼੍ਰੀ ਗਰੁੜ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਆਚਾਰਕਾਂਡ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰੈਲੋਕਯਮੋਹਿਨੀ (ਸ਼੍ਰੀਧਰ) ਦੀ ਪੂਜਾ ਦੀ ਵਿਧੀ ਦੀ ਬੜੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਕਥਾ, ਜੋ ਹਰ ਭਗਤ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਧਾ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਨੂੰ ਜਗਾਉਂਦੀ ਹੈ।