ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਸਦਾ ਸ਼ਿਵ, ਆਪਣੇ ਪੰਜ ਮੁੱਖਾਂ ਨਾਲ, ਦਸ ਹਥਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ ਉਹ ਧਾਰਨ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੱਜੇ ਅਤੇ ਖੱਬੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੱਪ ਅਤੇ ਮਾਲਾ ਹੈ। ਇਹ ਤ੍ਰਿਣੈਤ੍ਰੀ ਸਦਾ ਸ਼ਿਵ ਇੱਛਾ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਕਰਮ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੇ ਧਨੀ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਇਹ ਵਿਧੀ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਤੱਕ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਜੀਉਂਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਤੱਕ ਇਹ ਕਰਮ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਇੱਕ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਗਣਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਦੀ ਵਿਧੀ ਦੱਸਣ ਲੱਗਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਸਦਾ ਸਰਵੋਚਤ ਸੁਖ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਦੇਵੀ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਤੇ ਅੰਗ, ਗੁਰੂ ਦੇ ਚਰਨ ਅਤੇ ਦੁರ್ಗਾ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਹਿਰਦੇ ਆਦਿ ਤੋਂ ਨੌ ਸ਼ਕਤੀਆਂ—ਰੁਦ੍ਰ, ਚੰਡਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਚੰਡਾ—ਦੀ ਵੀ ਉਪਾਸਨਾ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਚੰਡਿਕਾ, ਜੋ ਭੈੰਕਰ ਰੂਪ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਦੁਖ-ਸਮੇਂ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਦੁर्गਾ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਵੀ ਅਵਸ਼੍ਯਕ ਹੈ। ਸਦਾ ਸ਼ਿਵ, ਮਹਾਨ ਪ੍ਰੇਤ, ਕਮਲ ਆਸਨ ਅਤੇ ਓਂ ਹ੍ਰਾਂ ਹ੍ਰੀੰ ਕ੍ਸ਼ੇਂ ਕ੍ਸ਼ੈੰ ਸ੍ਤ੍ਰੀਂ ਸਕੀਂ ਰੋਂ ਸ੍ਫੇਂ ਸ੍ਫੀੰ ਸ਼ਾਂ—ਇਹ ਮੰਤਰ, ਕਮਲ ਆਸਨ, ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਅਤੇ ਹਿਰਦੇ—ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਕਮਲ ਆਸਨ ਉੱਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਬ੍ਰਹਮਾਣੀ ਅਤੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰੀ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਚਾਮੁੰਡਾ, ਚੰਡਿਕਾ ਅਤੇ ਭੈਰਵਾਂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ, ਅਤੇ ਕਪਾਲੀ, ਭੀਸ਼ਣ, ਸੰਹਾਰ ਅਤੇ ਅੱਠ ਭੈਰਵਾਂ ਦੀ ਵੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਵਟੁਕਾ, ਦੁर्गਾ, ਵਿਘਨਰਾਜਾ, ਗੁਰੂ ਅਤੇ ਖੇਤਰਪਾਲ ਦੀ ਵੀ ਉਪਾਸਨਾ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਜੋ ਚਿੱਟੀ ਹੈ, ਵਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਮਾਲਾ ਤੇ ਪੁਸਤਕ ਧਾਰਨ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਭੈ ਮুদ্রਾ ਨਾਲ ਸੰਗਤ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਵੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਥੇ 'ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਦਾ ਵਰਣਨ' ਚੌਵੀਂ ਅਧਿਆਇ ਖਤਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਗਲੇ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ, "ਐਂ ਕ੍ਰੀਂ ਸ਼੍ਰੀਂ ਸ੍ਫੇਂ ਕ੍ਸ਼ੌਂ"—ਅਨੰਤ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੀਆਂ ਚਰਨ ਪਾਦੁਕਾਵਾਂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। "ਐਂ ਸ਼੍ਰੀਂ ਫ੍ਰੌਂ ਕ੍ਸ਼ੌਂ"—ਮੂਲ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੀਆਂ ਪਾਦੁਕਾਵਾਂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ। "ਓਂ ਹ੍ਰੀਂ ਹੁੰ", ਹਟਕੇਸ਼ਵਰ ਦੇਵ ਦੀ ਪਾਦੁਕਾ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ। "ਓਂ ਹ੍ਰੀਂ ਸ਼੍ਰੀਂ", ਅਨੰਤ ਨਾਮਕ ਕਮਲ ਆਸਨ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ, ਜੋ ਧਰਤੀ, ਸਾਰੇ ਲੋਕ, ਦਵੀਪ, ਸਮੁੰਦਰ ਅਤੇ ਦਿਸਾਵਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। "ਹ੍ਰੀਂ ਸ਼੍ਰੀਂ"—ਨਿਵ੍ਰਿੱਤੀ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ, ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਤੱਤ, ਅਨੰਤ ਤੋਂ ਆਰੰਭ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ, ਓਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਅੱਖਰ, ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮੰਤਰ ਰੂਪ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ, ਗਿਆਨ ਦਾ ਸਾਰ, ਪਰਮ ਅੰਮ੍ਰਿਤ-ਸਮੁੰਦਰ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਮੂਲ, ਦਿਸਾਵਾਂ ਦਾ ਸਰਵ, ਛੇ ਅੰਗ, ਸਦਾ ਸ਼ਿਵ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਜਲ, ਮਹਾਨ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਪੂਰਨਤਾ, ਸਮਪੱਤਾ ਦਾ ਆਸਥਾਨ, ਗਿਆਨ ਦੀ ਪੂਰਨਤਾ, ਕਰਤਾ ਅਤੇ ਗਿਆਤਾ ਦੇ ਲੱਛਣ, ਜੇਠਾ ਚਕ੍ਰ ਦਾ ਤੱਤ, ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਮੂਲ ਹੈ। ਇੱਥੇ 'ਆਸਨ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਦਾ ਵਰਣਨ' ਪਚਵੀਂ ਅਧਿਆਇ ਖਤਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਕਰਣਨਿਆਸ ਦੀ ਵਿਧੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਕਮਲ ਮುದਰਾ ਬਣਾਕੇ, 'ਨੌਂ'—ਅੰਗੂਠੇ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; 'ਤੌਂ'—ਤਾਰਜਨੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; 'ਲੰ'—ਹਥੇਲੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਫਿਰ, 'ਐਂ, ਹ੍ਰੀਂ, ਸ਼੍ਰੀਂ'—ਹਥੇਲੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। 'ਐਂ, ਹ੍ਰੀਂ, ਸ਼੍ਰੀਂ, ਹ੍ਰੀਂ, ਸ੍ਫੈੰ'—ਭਗਵਤੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; 'ਸ੍ਫੌਂ'—ਕੁਬਜਿਕਾ ਨੂੰ, ਪੂਰਬੀ ਮੁਖ ਵੱਲ; 'ਓਂ ਹ੍ਰੀਂ ਸ਼੍ਰੀਂ ਕਿਲਿਕਿਲੀ'—ਪੱਛਮੀ ਮੁਖ ਵੱਲ; 'ਓਂ, ਹ੍ਰੀਂ ਸ਼੍ਰੀਂ'—ਹਿਰਦੇ ਨੂੰ; 'ਕ੍ਸ਼ੌਂ'—ਕੁਬਜਿਕਾ ਨੂੰ, ਸਿਰ ਉੱਤੇ; 'ਅਘੋਰਾ ਮੁਖ'—ਕਵਚ ਨੂੰ; 'ਕਿਲਿਕਿਲੀ, ਵਿਚ੍ਚੇ'—ਅਸਤਰ ਨੂੰ। 'ਐਂ, ਹ੍ਰੀਂ, ਸ਼੍ਰੀਂ'—ਅਖੰਡ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਮੰਡਲ ਨੂੰ; 'ਐਂ, ਹ੍ਰੀਂ, ਸ਼੍ਰੀਂ'—ਚੰਦ੍ਰ ਮੰਡਲ ਨੂੰ; 'ਐਂ, ਹ੍ਰੀਂ, ਸ਼੍ਰੀਂ'—ਮਹਾਨ ਕੌਲ ਮੰਡਲ ਨੂੰ; 'ਐਂ, ਹ੍ਰੀਂ, ਸ਼੍ਰੀਂ'—ਸਾਮ ਮੰਡਲ ਨੂੰ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਬਾਰਾਂ ਮੰਡਲਾਂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ 'ਕਰਨਨਿਆਸ ਅਤੇ ਸੰਬੰਧਿਤ ਵਿਧੀਆਂ ਦਾ ਵਰਣਨ' ਛੱਬੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਪੂਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਗਲੇ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ, "ਓਂ ਕਣਿਚਿਕਿਨੀ, ਕ੍ਰਾਣੀ, ਚਰਵਾਣੀ, ਭੂਤਾਂ ਦੀ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਸੱਪ-ਵਿਸ਼ ਵਾਲੀ, ਵੀਰਥਨਾਰਾਯਣੀ, ਉਮਾ, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਵਰਗੀ, ਭੈੰਕਰ, ਮਹੇਸ਼ਵਰੀ, ਮਹਾਨ ਮੁਖੀ, ਅੱਗ-ਮੁਖੀ, ਸ਼ੰਖ-ਕਾਨਾਂ ਵਾਲੀ, ਤੋਤਾ-ਸਿਰ ਵਾਲੀ, ਦੁਸ਼ਮਣ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਸਾਰੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਖ਼ੂਨ ਨਾਲ ਪਸੀਨਾ ਪਾਉਣ ਵਾਲੀ, ਹੇ ਦੇਵੀ! ਆਪਣੇ ਮਨ ਨਾਲ ਇਸ ਸਭ ਨੂੰ ਵੇਖ, ਭਰਮਿਤ ਕਰ, ਭਰਮਿਤ ਕਰ, ਜੋ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਜੰਮੀ ਅਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ।" ਇੱਥੇ 'ਸੱਪ-ਵਿਸ਼ ਆਦਿ ਦੇ ਨਿਵਾਰਣ ਲਈ ਮੰਤਰਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ' ਸਤਾਈਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਪੂਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਗੋਪਾਲ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਦੀ ਵਿਧੀ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਭੋਗ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੋਵਾਂ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਉਪਾਸਨਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ੰਖ, ਕਮਲ, ਖਜ਼ਾਨੇ, ਹਰਣ, ਸ਼ਰਭ ਅਤੇ ਸਮਪੱਤੀ ਦੀ ਵੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਹੈ। ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਬਾਲਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬਾਲਾ, ਜਯਾ ਅਤੇ ਵਿਜਯਾ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਕੋਣ ਤੋਂ ਨਾਰਦ ਆਦਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਦਿਸਾ ਅਨੁਸਾਰ ਉਪਾਸਨਾ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਵਿਸ਼ਨੂੰ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਅਨੰਤ, ਧਰਤੀ, ਧਰਮ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਵੈਰਾਗ ਆਗਨ ਤੋਂ ਉਪਜਦੇ ਹਨ। ਸੱਤਵ ਗੁਣ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤਿ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ, ਰਜਸ ਮੋਹ ਦਾ ਰੂਪ। ਗਿਆਨ ਦਾ ਸੱਚਾ ਤੱਤ ਪਰਮ ਸਤ ਹੈ, ਜੋ ਸੂਰਜ, ਚੰਦ ਅਤੇ ਅੱਗ ਦਾ ਖੇਤਰ ਹੈ। 'ਸ੍ਵਾਹਾ' ਨਾਲ ਸਮਾਪਤ ਮੰਤਰ ਗੋਪੀਜਨਵੱਲਭ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਚੱਕਰ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦਾ ਵੈਰੀ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਵੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਰੁਕਮੀਣੀ, ਸਤ੍ਯਭਾਮਾ, ਸੁਨੰਦਾ ਅਤੇ ਨਾਗਨਜਿਤੀ ਦੀ ਵੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗਰੁੜ ਮਹਾ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਆਚਾਰ-ਖੰਡ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਧਿਆਇਆਂ ਵਿੱਚ, ਸਦਾ ਸ਼ਿਵ, ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ, ਗਣ, ਭੈਰਵ, ਕੁਬਜਿਕਾ, ਗੋਪਾਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਨੇਕ ਦੈਵੀ-ਦੇਵਤਾਵਾਂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ, ਵਿਧੀਆਂ ਅਤੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ, ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਪਰਮ ਮੁਕਤੀ ਸਦਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।