ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਵਾਰ, ਹਰੀ ਨੇ ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਅੱਠਾਰਾਂ ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ। ਹਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਹਕੀਕਤ ਵਿੱਚ, ਮੈਂ ਹੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਦੇਵਤਾ ਹਾਂ, ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹਾਂ। ਹੇ ਰੁਦ੍ਰ, ਜਦੋਂ ਮੇਰੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਮੈਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਹੋਣ ਦਾ ਬੀਜ ਹਾਂ; ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ, ਹੇ ਸ਼ਿਵਾ, ਮੈਂ ਹੀ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦਾ ਰਚਨਹਾਰ ਹਾਂ। ਮੇਰੇ ਮਛਲੀ ਆਦਿ ਅਵਤਾਰਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਮੈਂ ਪੂਰੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਹੀ ਸਵਰਗ ਅਤੇ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਰਚਨਹਾਰ ਹਾਂ; ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਮੈਂ ਆਪ ਹੀ ਸਵਰਗ ਆਦਿ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ, ਸੁਣਨ ਵਾਲਾ, ਸੋਚਣ ਵਾਲਾ, ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਕਿਹਾ ਜਾਣਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮੈਂ ਆਪ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਹੀ ਧਿਆਨ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਹੀ ਉਪਾਸਨਾ ਦਾ ਅਰਪਣ ਹਾਂ, ਅਤੇ ਮੈਂ ਹੀ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਡਲ ਹਾਂ। ਹੇ ਸ਼ੰਭੂ, ਮੈਂ ਸਾਰੀ ਗਿਆਨ ਹਾਂ; ਹੇ ਸ਼ਿਵ, ਮੈਂ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਤੱਤ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਹੀ ਸੀਧਾ ਧਰਮ ਆਚਰਨ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਧਰਮ ਹਾਂ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ, ਮੈਂ ਹੀ ਵੈਸ਼ਨਵ ਮਾਰਗ ਹਾਂ। ਹੇ ਰੁਦ੍ਰ, ਮੈਂ ਹੀ ਸਯਮ, ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਰਤ ਹਾਂ। ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਗਰੁੜ ਪੰਛੀ ਨੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਮੇਰੀ ਉਪਾਸਨਾ ਤਪੱਸਿਆ ਰਾਹੀਂ ਕੀਤੀ। ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਵਿਨਤਾ, ਹੇ ਹਰੀ, ਸੱਪਾਂ ਵਲੋਂ ਗੁਲਾਮ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਗੁਲਾਮੀ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰਾਂਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਵਾਹਨ ਬਣਿਆ ਹਾਂ। ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਪੁਰਾਣਾ ਸੰਕਲਨਾਂ ਦਾ ਰਚਨਹਾਰ ਹਾਂ, ਤੂੰ ਵੀ ਐਸਾ ਹੀ ਕਰ—ਇਹ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਕਿਹਾ। ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਵਿਨਤਾ ਨੂੰ ਸੱਪਾਂ ਦੀ ਗੁਲਾਮੀ ਤੋਂ ਛੁਡਾਵੇਂਗਾ। ਤੂੰ ਮਹਾਨ, ਵਾਹਨ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਬਣੇਂਗਾ। ਮੇਰਾ ਜਿਹੜਾ ਵੀ ਰੂਪ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਵੇਗਾ। ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਾਂ, ਹੇ ਵਿਨਤਾ ਪੁੱਤ, ਤਿਵੇਂ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਨੂੰ ਸਤਿਕਾਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਤੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਗਰੁੜ ਸਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਤਿਕਾਰ ਜੋਗ ਹੋਂਦਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗਰੁੜ ਨੇ ਕਸ਼੍ਯਪ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕੀਤੀ, ਹੇ ਰੁਦ੍ਰ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ, ਹੋਰ ਵਿਚਾਰ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਗਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਹੋਰ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਜਗਾਇਆ। ਹੇ ਰੁਦ੍ਰ, ਗਰੁੜ ਵਲੋਂ ਉਚਾਰਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਗਰੁੜ ਉਪਦੇਸ਼ ਸੁਣ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਆਪਣੇ ਸਰੂਪ ਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਕਮਲ-ਜਨਮੇ ਰੁਦ੍ਰ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਬਾਰੇ ਸੁਣਿਆ। ਜੋ ਹੋਰ ਰਿਸ਼ੀ ਸੁਣ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਚਨਾ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਬਿਆਨ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਵਰਣ ਅਤੇ ਆਸ਼੍ਰਮਾਂ ਦੇ ਕਰਤਵ, ਦਾਨ ਅਤੇ ਰਾਜਧਰਮ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਵਿਆਖਿਆ ਹੋਈ। ਧਰਮ, ਕਾਮ ਅਤੇ ਅਰਥ ਦੇ ਉੱਤਮ ਗਿਆਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਗ ਅਤੇ ਪ੍ਰਲਯ ਵੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਗਰੁੜ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ, ਭਗਵਾਨ ਗਰੁੜ ਨੇ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ। ਹਰੀ ਦਾ ਵਾਹਕ ਬਣ ਕੇ, ਅਤੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੇ ਉਸਦੇ ਕ੍ਰਮ ਦਾ ਕਾਰਣ ਬਣ ਕੇ, ਗਰੁੜ ਨੇ ਵੱਡੇ ਕਰਤੱਬ ਕੀਤੇ। ਉਸ ਦੀ ਭੁੱਖ ਨੇ ਹਰੀ ਦੇ ਉਦਰ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਅੰਡ ਨੂੰ ਪਕੜ ਲਿਆ। ਕਸ਼੍ਯਪ ਨੇ ਗਰੁੜ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਉਸ ਵਲੋਂ ਸਾੜੀ ਗਈ ਇਕ ਰੁੱਖ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਜੀਵੰਤ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਭਾਗਯਸ਼ਾਲੀ ਅਤੇ ਮੰਗਲਮਈ ਗਰੁੜ ਉਪਦੇਸ਼, ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਾਠ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਪ੍ਰਲਯ, ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਅਤੇ ਮਨੁਆਂ ਦੇ ਯੁਗਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਹੇ ਰੁਦ੍ਰ, ਮੈਂ ਹੁਣ ਰਚਨਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਉਹ ਵਿਸ਼ੇ ਬਿਆਨ ਕਰਾਂਗਾ ਜੋ ਪਾਪ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਦਿਵ੍ਯ ਨਰ-ਨਾਰਾਇਣ, ਵਾਸੁਦੇਵ ਅਤੇ ਨਿਰਮਲ ਸਰੂਪ ਦਾ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਪ੍ਰਗਟ ਅਤੇ ਅਪ੍ਰਗਟ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਪ੍ਰਗਟ ਸਰੂਪ ਵਿਸ਼ਨੂ ਹੈ, ਅਪ੍ਰਗਟ ਵਿਅਕਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹੈ। ਰਚਨਹਾਰ ਆਦਿ ਅੰਤ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਅਨੰਤ ਅਤੇ ਪਰਮ ਪੁਰਖ ਹੈ। ਉਸ ਤੋਂ ਬੁੱਧਿ, ਫਿਰ ਮਨ, ਫਿਰ ਆਕਾਸ਼, ਫਿਰ ਵਾਯੂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸੋਨੇ ਦਾ ਅੰਡਾ ਰੁਦ੍ਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਆਪ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਚਾਰੇ ਮੁੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਰਜੋਗੁਣ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹਰੀ ਨੇ ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਤੱਤ, ਉਪਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਜਗਤ ਦੇ ਰਾਜ ਦੱਸੇ, ਅਤੇ ਗਰੁੜ ਨੇ ਆਪਣੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਰਾਹੀਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਧਰਮ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕੀਤਾ।