ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉੱਤਮ ਲੋਕ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਵਾਸਤੇ ਸ਼੍ਰਾਦਧ ਕਰਮ ਦੀ ਵਿਧੀ ਬੜੀ ਸੋਧੀ ਅਤੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ, ਕਰਤਾਵਾ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਆਖਦਾ ਹੈ, “ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਪਰ ਸੰਯਮ ਨਾਲ, ਭੋਜਨ ਕਰੋ।” ਜਦੋਂ ਉਹ ਭੋਜਨ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀਆਂ ਸੱਤ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਵਾਸਤੇ ਪਿਤਰਸਤੋਤ੍ਰ ਉਚਾਰਨ ਕਰਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੱਤ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਹਨ: ਦਸ਼ਾਰਣ ਦੇ ਹਿਰਣ, ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਕਾਲੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਮ੍ਰਿਗ, ਪਤਝੜ ਦੇ ਟਾਪੂ ਉੱਤੇ ਚਕਰਵਾਕ ਪੰਛੀ, ਅਤੇ ਮਾਨਸ ਸਰੋਵਰ ਦੇ ਹੰਸ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਕਦੇ ਕੁਰੁਕਸ਼ੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੈਦਿਕ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵਜੋਂ ਜਨਮੇ ਸੀ। ਹੁਣ ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਲੰਮੇ ਯਾਤਰਾ ਉੱਤੇ ਨਿਕਲ ਚੁੱਕੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਹੌਂਸਲਾ ਕਿਉਂ ਛੱਡਦੇ ਹੋ? ਫਿਰ, ਕਰਤਾਵਾ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਮੁੰਹ ਕਰਕੇ, ਜਨੇਊ ਨੂੰ ਖੱਬੇ ਕੰਧੇ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ: “ਓਮ, ਜੋ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੜੇ, ਜੋ ਅਜੇ ਵੀ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜੋ ਮੇਰੇ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਅਜੇ ਤੱਕ ਸੜੇ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਦਿੱਤੇ ਦਾਨ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋਣ। ਜੋ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਜਾਣ, ਉਹ ਉੱਚਾ ਅਵਸਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਘੀ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਮਿਲਾ ਕੇ ਭੋਜਨ ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਸ ਉੱਤੇ ਛਿੜਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਅਨੁਸਾਰ, ਮੁਖ ਧੋਣ ਲਈ ਪਾਣੀ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਅਤੇ “ਮਧੁਵਾਤਾ” ਦੇ ਤਿੰਨ ਸ਼ਲੋਕ ਉਚਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। “ਓਮ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਹ ਪ੍ਰਸਾਦ ਮਨਪਸੰਦ ਹੋਵੇ”—ਇਹ ਦੇਵਤਾ-ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਭੇਟ ਹੈ। ਜਦੋਂ “ਪਸੰਦ ਆਇਆ” ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ “ਜੋ ਭੋਜਨ ਬਚ ਗਿਆ”—ਇਹ ਭੇਟ ਹੈ। ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਖਾਓ। ਪਿਤਰ-ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ, ਜਨੇਊ ਖੱਬੇ ਕੰਧੇ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਆਖੋ: “ਤੁਸੀਂ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ”—ਇਹ ਭੇਟ ਹੈ। ਜਦੋਂ “ਅਸੀਂ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਗਏ” ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪਾਣੀ ਛਿੜਕੋ, ਗੋਲ ਤੇ ਚੌਕੋਰ ਨਿਸ਼ਾਨ ਬਣਾਓ, ਤੇ ਤਿਲ ਛਿੜਕੋ। ਫਿਰ ਆਖੋ: “ਓਮ, ਫਲਾਂ ਵੰਸ਼, ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ, ਫਲਾਂ ਦੇਵਸ਼ਰਮਣ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ, ਇਹ ਤੁਹਾਡੀ ਪਿੰਡਾ ਆਸਨ ਹੈ, ਸਵਧਾ ਨਾਲ।” ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਲਾਈਨ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਦਾਦਾ ਵਾਸਤੇ, ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਅਤੇ “ਮਧੁਵਾਤਾ” ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਉਚਾਰੋ, ਘੀ ਨਾਲ ਭੋਜਨ ਦਾ ਪਿੰਡਾ ਬਣਾਓ, ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਸ ਉੱਤੇ ਰੱਖੋ, ਤੇ ਆਖੋ: “ਫਲਾਂ ਵੰਸ਼, ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ, ਫਲਾਂ ਸ਼ਰਮਣ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ, ਇਹ ਤੁਹਾਡਾ ਪਿੰਡਾ ਹੈ, ਸਵਧਾ ਨਾਲ।” ਫਿਰ ਪਿੰਡਾ ਪਾਸੇ ਪਿੰਡਾ ਰੱਖੋ, “ਜੋ ਖਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋਣ”—ਕਹਿ ਕੇ ਹੱਥ ਕੁਸ਼ਾ ਉੱਤੇ ਪੋਂਝੋ, ਪਿੰਡੇ ਉੱਤੇ ਪਾਣੀ ਪਾਓ, ਤੇ ਆਖੋ: “ਫਲਾਂ ਵੰਸ਼, ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ, ਫਲਾਂ ਸ਼ਰਮਣ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ, ਇਹ ਤੁਹਾਡਾ ਪਾਣੀ ਹੈ; ਤੁਹਾਡੇ ਪਿੱਛੇ ਆਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸਵਧਾ ਮਿਲੇ।” ਪਿੰਡਾ ਵਾਲਾ ਭਾਂਡਾ ਉਲਟਾ ਰੱਖੋ, ਹੱਥ ਜੋੜੋ, ਤੇ ਆਖੋ: “ਪਿਤਰੋ, ਆਪਣੇ ਹਿੱਸੇ ਅਨੁਸਾਰ ਖੁਸ਼ ਰਹੋ ਤੇ ਵਧੋ।” ਖੱਬਾ ਹੱਥ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਛੂਹੋ, ਪਿੱਠ ਪਿੱਛੇ ਕਰੋ, ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਮੁੜੋ, ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਸਾਹ ਰੋਕੋ, ਤੇ “ਛੇ ਰੁੱਤਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ” ਉਚਾਰੋ। ਫਿਰ ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਫੁੱਲ ਭੇਟ ਕਰੋ। “ਅਟੁੱਟ ਚਾਵਲ ਤੇ ਅਰਿਸ਼ਟ ਮੇਰੇ ਲਈ ਪੁੰਨ, ਸ਼ਾਂਤੀ ਤੇ ਪੋਸ਼ਣ ਵਾਸਤੇ ਹੋਣ।” ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਮੁੜ ਕੇ ਆਖੋ: “ਮੇਰੇ ਪਿਤਰ ਆਪਣੇ ਹਿੱਸੇ ਅਨੁਸਾਰ ਖੁਸ਼ ਰਹਣ।” ਕਪੜਾ ਢਿੱਲਾ ਕਰੋ, ਹੱਥ ਜੋੜੋ, ਤੇ ਆਖੋ: “ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਪਿਤਰੋ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।” “ਪਿਤਰੋ, ਸਾਡੀ ਭੇਟ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰੋ”—ਇਹ ਘਰ ਦਾ ਨਿਰੀਖਣ ਹੈ। ਫਿਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਖੋ: “ਪਿਤਰੋ, ਤੁਸੀਂ ਇਥੇ ਵਾਸ ਕਰੋ।” ਨਿਰੀਖਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਆਖੋ: “ਇਹ ਤੁਹਾਡਾ ਨਿਵਾਸ ਹੈ, ਪਿਤਰੋ,” ਤੇ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰੋ: “ਫਲਾਂ ਵੰਸ਼, ਇਹ ਤੁਹਾਡਾ ਨਿਵਾਸ ਹੈ, ਸਵਧਾ ਨਾਲ”—ਇਹ ਵਸਤ੍ਰ ਦੀ ਭੇਟ ਹੈ। ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਦਾ ਭਾਂਡਾ ਲੈ ਕੇ ਪਿੰਡੇ ਉੱਤੇ ਪਾਣੀ ਪਾਓ, ਤੇ ਆਖੋ: “ਪੋਸ਼ਣ ਵਾਲੇ, ਅੰਮ੍ਰਿਤ, ਘੀ, ਦੁੱਧ ਵਾਲੇ।” ਜੋ ਪਾਣੀ ਪਹਿਲਾਂ ਭਾਂਡਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਹਰ ਪਿੰਡੇ ਉੱਤੇ ਪਾਓ, ਪਿੰਡਾ ਸੱਦਾ ਦਿਓ, ਸੁਗੰਧ ਅਤੇ ਹੋਰ ਭੇਟਾਂ ਦਿਓ, ਕੁਸ਼ਾ ਪਿੰਡੇ ਉੱਤੇ ਰੱਖੋ, ਤੇ ਆਖੋ: “ਜੋ ਚਾਵਲ ਖਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਖੁਸ਼ ਰਹਣ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਣ, ਓ ਚਮਕਣ ਵਾਲੇ, ਓ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਨਵੀਨ ਭੇਟ ਨਾਲ। ਓ ਇੰਦ੍ਰ, ਤੁਸੀਂ ਅਗਵਾਈ ਕਰੋ।” ਇਹ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਉਚਾਰੋ। ਫਿਰ, ਮਾਤਾ ਪਾਸੋਂ ਆਏ ਪਿਤਰ-ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਪੀਣ ਵਾਸਤੇ ਦਿਓ। “ਓਮ, ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਛਿੜਕਿਆ ਜਾਵੇ”—ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪਾਣੀ ਛਿੜਕੋ। “ਦੇਵਤਾ ਪਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ; ਸਭ ਕੁਝ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ। ਚੰਗਾ ਪਾਣੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਪਾਵੋ।” “ਲਕਸ਼ਮੀ ਫੁੱਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਲਕਸ਼ਮੀ ਕਮਲ ਵਿੱਚ, ਲਕਸ਼ਮੀ ਗੋਸ਼ਾਲਾ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਹੈ; ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਦਾ ਸੁਖ ਮਿਲੇ।” “ਅਟੁੱਟ ਚਾਵਲ ਤੇ ਅਰਿਸ਼ਟ ਮੇਰੇ ਲਈ ਪੁੰਨ, ਸ਼ਾਂਤੀ, ਪੋਸ਼ਣ ਤੇ ਸਥਿਰਤਾ ਵਾਸਤੇ ਹੋਣ। ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਭਲਾ ਹੈ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੇਰਾ ਹੋਵੇ।” “ਓਮ, ਅਟੁੱਟ ਚਾਵਲ ਤੇ ਅਰਿਸ਼ਟ ਮੇਰੇ ਹੋਣ”—ਇਹ ਜੌ ਤੇ ਚਾਵਲ ਦੀ ਭੇਟ ਹੈ। ਫਲਾਂ ਵੰਸ਼, ਸਾਡੇ ਪਿਤਾ, ਦਾਦਾ, ਪਰਦਾਦਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਇਹ ਭੋਜਨ, ਪੀਣ ਤੇ ਹੋਰ ਭੇਟਾਂ ਕਦੇ ਖਤਮ ਨਾ ਹੋਣ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਿਲ-ਪਾਣੀ ਦੀ ਭੇਟ ਪਿਤਰ-ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਰੱਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆਖਦਾ ਹੈ, “ਐਸਾ ਹੋਵੇ।” ਇਹ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਮਾਤਾ ਪਾਸੋਂ ਆਏ ਪਿਤਰ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਲਈ ਵੀ ਅਮੋਘ ਹੋਵੇ। “ਪਿਤਰੋ ਕ੍ਰਿਪਾਲੂ ਹੋਣ, ਵੰਸ਼ ਵਧੇ, ਸਾਡੇ ਉਪਕਾਰਕ ਸੁਖੀ ਰਹਿਣ, ਵੇਦ ਚਲਦੇ ਰਹਿਣ, ਸਾਡੀ ਆਸਥਾ ਨਾ ਹਟੇ, ਅਸੀਂ ਵਧ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਦਾਨ ਦੇਈਏ, ਰਸਦ ਪ੍ਰਚੁਰ ਹੋਵੇ, ਮਹਿਮਾਨ ਆਉਣ, ਸਾਡੀ ਕਦੇ ਭੀਖ ਮੰਗਣ ਦੀ ਨੌਬਤ ਨਾ ਆਵੇ, ਨਾ ਹੀ ਅਸੀਂ ਕਿਸੇ ਕੋਲੋਂ ਮੰਗੀਏ। ਇਹ ਸੱਚੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਸਦਾ ਰਹਿਣ।” “ਸਮਰਸਤਾ ਹੋਵੇ।” ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਭੇਟ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਅਰਘ ਦੀ ਨੀਅਤ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਵਿੱਤਰ ਘਾਸ ਲੈ ਕੇ, ਪਿਤਰ-ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਛੂਹਦੇ ਹਨ ਤੇ ਸਵਧਾ ਮੰਤਰ ਉਚਾਰਦੇ ਹਨ: “ਓਮ, ਫਲਾਂ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਦਾਦਾ, ਪਰਦਾਦਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਸਵਧਾ ਭੇਟ ਹੋਵੇ।” ਫਿਰ, ਘੀ ਮਿਲਿਆ ਪਾਣੀ ਭੇਟ ਉੱਤੇ ਢੱਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, “ਤੁਸੀਂ ਪੋਸ਼ਣ, ਅਮਰਤਾ, ਘੀ ਲੈ ਜਾਓ।” ਫਿਰ ਆਖਦੇ ਹਨ: “ਓਮ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ ਇਸ ਯਗਨ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਣ”—ਜੌ-ਪਾਣੀ ਦੀ ਭੇਟ ਦੇਵਤਾ-ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਰੱਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। “ਓਮ, ਦੇਵਤਾਵਾਂ ਲਈ”—ਇਹ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਉਚਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭੋਜਨ ਭਾਂਡਿਆਂ ਨੂੰ ਹਿਲਾ ਕੇ ਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਕੇ, ਕਰਤਾਵਾ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮੁੰਹ ਕਰਕੇ, ਜਨੇਊ ਸੱਜੇ ਕੰਧੇ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਕੇ ਬੈਠਦਾ ਹੈ। “ਓਮ, ਫਲਾਂ ਵੰਸ਼, ਫਲਾਂ ਨਾਂ ਦੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ, ਸ਼੍ਰਾਦਧ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਵਾਸਤੇ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਚਾਂਦੀ ਦੀ ਭੇਟ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ।” ਇਹ ਚੜ੍ਹਾਵਾ ਦੇਵਤਾ-ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਪੁੱਛਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: “ਕੀ ਪਿਤਰ-ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਲਈ ਸਾਰੀਆਂ ਭੇਟਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੋ ਗਈਆਂ?” ਪੁਸ਼ਟੀ ਹੋਣ ’ਤੇ, ਭੇਟ ਉੱਤੇ ਦੁੱਧ ਦਾ ਧਾਰਾ ਡਾਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਭਾਂਡਾ ਹਿਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਹਿਮਾਨ-ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵਾਸਤੇ, ਭਾਂਡਾ ਸਿੱਧਾ ਕਰਕੇ ਆਖਦੇ ਹਨ: “ਓਮ, ਦਾਨੀਓ, ਅਸੀਂ ਧਨਵਾਨ ਹੋਈਏ; ਓ ਰਿਸ਼ੀਓ, ਅਮਰ, ਸੱਚ ਦੇ ਜਾਣਣ ਵਾਲੇ, ਇਹ ਮਧੁ ਪੀਓ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੋ, ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋਵੋ, ਦਿਵਿਆ ਮਾਰਗਾਂ ਰਾਹੀਂ ਚਲੇ ਜਾਓ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਭੇਟਾਂ ਦੇਵਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰ ਦਿਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। “ਯਗਨ ਦੀ ਸਨਤਾਨ ਜਨਮੀ ਰਹੇ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਧਰਤੀਆਂ ਤੇ ਅਕਾਸ਼ ਆਉਣ, ਪਿਤਰ ਤੇ ਸੋਮ ਅਮਰਤਾ ਪਾਵਣ।” ਫਿਰ, “ਓਮ, ਆਉਣ ਦਿਓ”—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਿਤਰ-ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰ ਦਿਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਜੇ ਨਹੀਂ ਚਲੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਬੁਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਚੀ ਹੋਈ ਭੇਟਾਂ ਗਾਂਵਾਂ ਆਦਿ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਸ਼੍ਰਾਦਧ ਕਰਮ ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਪੂਰਨਤਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਪਾਪ ਨਾਸ਼ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਅਮਰ ਪੁੰਨ ਤੇ ਸਵਰਗ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਅੰਮਾਵੱਸਿਆ ਨੂੰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸ਼੍ਰਾਦਧ, ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਲੋਕ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ: “ਹੁਣ ਮੈਂ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੇ ਸ਼੍ਰਾਦਧ ਦੀ ਵਿਧੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਾਂਗਾ। ‘ਓਮ, ਫਲਾਂ ਵੰਸ਼, ਸਾਡੇ ਪਿਤਾ, ਦਾਦਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਪਕਾਇਆ ਹੋਇਆ ਭੋਜਨ ਲੈ ਕੇ ਸ਼੍ਰਾਦਧ ਕਰਾਂਗਾ।’ ਇੱਥੇ ਬੈਠਕ ਤੇ ਹੋਰ ਵਿਵਸਥਾ ਕਰਨੀ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾਵਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ।” ਫਿਰ ਵੱਧ ਚੜ੍ਹਦੇ (ਵ੍ਰਿਧਿ) ਸ਼੍ਰਾਦਧ ਦੀ ਵਿਧੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ: ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਜਨਮ ਜਾਂ ਉਸਦਾ ਮੁੱਖ ਦੇਖਣ ’ਤੇ, ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮੁੰਹ ਕਰਕੇ, ਜਨੇਊ ਸੱਜੇ ਕੰਧੇ ਉੱਤੇ, ਜੌ, ਬੇਰੀ ਤੇ ਕੁਸ਼ਾ ਨਾਲ, ਦੇਵਤਾਵਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਸਲਾਮੀ ਨਾਲ, ਤੇ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਭੇਟ ਰੱਖਣੀ ਹੈ। ਸੱਜਾ ਘੁੱਟ ਲੈ ਕੇ, ਆਖੋ: “ਅੱਜ, ਫਲਾਂ ਵਾਧੇ ਵਾਸਤੇ, ਫਲਾਂ ਅੰਗਾਂ ਲਈ, ਸਾਡੀਆਂ ਪਰਦਾਦੀਆਂ, ਦਾਦੀਆਂ, ਮਾਵਾਂ, ਫਲਾਂ ਨਾਂ ਵਾਲੀਆਂ, ਫਲਾਂ ਵੰਸ਼ ਦੀਆਂ ਦੇਵੀਆਂ, ਵਾਸੂ ਦੇਵਤਾ ਸਤਯਸੰਜ्ञਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾਵਾਂ ਲਈ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਪਕਿਆ ਭੋਜਨ ਲੈ ਕੇ ਸ਼੍ਰਾਦਧ ਕਰਾਂਗਾ।” ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਇਹ ਸੱਦਾ ਦਿਓ। “ਮੈਂ ਕਰਾਂਗਾ”—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਰ ਦੇਵ-ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸੱਦਾ ਕਰੋ। ਫਿਰ, ਫਲਾਂ ਵਾਧੇ ਵਾਸਤੇ, ਫਲਾਂ ਵੰਸ਼ ਲਈ, ਮੇਰੀ ਪਰਦਾਦੀ ਫਲਾਂ ਨਾਂ ਵਾਲੀ ਲਈ, ਨਾਂਦੀਮੁਖ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਪਕਿਆ ਹੋਇਆ ਭੋਜਨ ਲੈ ਕੇ ਸ਼੍ਰਾਦਧ ਕਰਾਂਗਾ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦਿਓ। “ਮੈਂ ਕਰਾਂਗਾ”—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਾਤਾ ਪਾਸੋਂ ਆਏ ਪਿਤਰ ਆਦਿ ਨੂੰ ਵੀ ਸੱਦਾ ਦਿਓ। ਦੇਵਤਾ, ਪਿਤਰ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵ-ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤੋਂ ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ, ਆਖੋ: “ਓਮ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾਵੋ, ਆਓ, ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣੋ। ਪਵਿੱਤਰ ਘਾਸ ਉੱਤੇ ਬੈਠੋ।” “ਓਮ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾਵੋ, ਸੁਣੋ, ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ, ਅੱਗ ਦੀ ਜ਼ੁਬਾਨ ਤੇ, ਜਾਂ ਇੱਥੇ ਹੋ, ਪਵਿੱਤਰ ਘਾਸ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੋ।” “ਓਮ, ਆਉਣ ਦਿਓ”—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸੱਦਾ, ਸੁਗੰਧ ਆਦਿ ਭੇਟ, ਅਤੇ ਅਟੁੱਟਤਾ ਦੀ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕਤਾ ਉਚਾਰੋ। ਫਿਰ ਪਰਦਾਦੀ ਆਦਿ ਤੋਂ ਆਗਿਆ ਲਵੋ, ਬੈਠਕ ਦਿਓ, ਸੁਗੰਧ ਆਦਿ ਭੇਟ ਦਿਓ, ਤੇ ਅਟੁੱਟਤਾ ਦੀ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕਤਾ ਉਚਾਰੋ। ਇਹੀ ਦਾਦੀ ਤੇ ਮਾਂ ਲਈ। ਫਿਰ ਪਰਦਾਦਾ ਆਦਿ ਤੋਂ ਆਗਿਆ ਲਵੋ, ਬੈਠਕ, ਸੱਦਾ, ਸੁਗੰਧ ਆਦਿ ਦਿਓ, ਤੇ ਉਮਰਦਰਾਜ ਮਾਤਾ ਪਾਸੋਂ ਆਏ ਪਿਤਰ ਆਦਿ ਤੋਂ ਆਗਿਆ ਲਵੋ। “ਓਮ, ਵਾਸੂ ਸਤਯਸੰਜ्ञਾ ਲਈ, ਦੇਵਤਾਵਾਂ ਲਈ, ਇਹ ਭੋਜਨ ਘੀ, ਪਾਣੀ, ਸਬਜ਼ੀ, ਬੇਰੀ, ਦਹੀਂ ਨਾਲ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵਜਨਯੋਗ ਨਹੀਂ, ਭੇਟ ਹੈ।” “ਓਮ, ਫਲਾਂ ਵੰਸ਼, ਮੇਰੇ ਦਾਦਾ, ਪਰਦਾਦੀ ਫਲਾਂ ਨਾਂ ਵਾਲੀ, ਨਾਂਦੀਮੁਖ, ਇਹ ਭੋਜਨ ਬੇਰੀ ਤੇ ਦਹੀਂ ਨਾਲ ਭੇਟ ਹੈ।” ਮਾਤਾ ਪਾਸੋਂ ਆਏ ਪਿਤਰ ਆਦਿ ਲਈ ਵੀ ਇਹੋ ਜਿਹਾ। ਇੱਕ-ਭੇਟ ਵਾਲਾ ਕਰਮ ਪਹਿਲਾਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਸੱਦਾ, ਪੈਰ ਧੋਣਾ, ਤੇ ਬੈਠਕ।