ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਰਸਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਅਮੰਗਲਿਕ ਆਤਮਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ, ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਕੁਝ ਪੈਂਕਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਜਿਹੜਾ ਪਾਪ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਅਵੈਧ ਭੋਜਨ ਜਾਂ ਗਲਤ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਕੇ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਪੂਰਾ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਫਿਰ, ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਮੂੰਹ, ਮਨ ਜਾਂ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਜੋ ਵੀ ਗਲਤ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਲਈ ਇੰਦਰ, ਵਰੁਣ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰ ਦੇਣ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮਨੁੱਖ ਉਚਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ: "ਸਵਿਤਾ, ਭਗਾ, ਅਤੇ ਸਨਕ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ-ਸਤੰਭ ਤੱਕ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋਵੇ," ਅਤੇ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਮੋਠੀਆਂ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸੰਖੇਪ ਅਰਪਣ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ, ਜੋ ਦਯਾਲੂ ਤੇ ਨਿਰਵੈਰ ਹੈ। ਫਿਰ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੁ, ਰੁਦ੍ਰ, ਸਵਿਤ੍ਰੀ, ਮਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਵਰੁਣ ਦੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਨਮਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਹਰੇਕ ਦੇਵਤਾ ਲਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਫੁੱਲ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਸਾਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਵੀ। ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਪੁਰੁਸ਼-ਸੂਕਤ ਦੇ ਨਾਲ ਫੁੱਲ ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਭੇਟ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਜਗਤ—ਚਲਦਿਆਂ ਤੇ ਅਚਲ—ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰ ਚੁੱਕਦਾ ਹੈ। ਤੰਤ੍ਰ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਜਨਾਰਦਨ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਪਹਿਲਾਂ ਅਰਘਿਆ, ਫਿਰ ਅਨੁਲੇਪਨ (ਲੇਪ) ਕਰਨਾ। ਫਿਰ, ਫੁੱਲ, ਧੂਪ, ਦੀਵੇ ਅਤੇ ਫਲ ਭੇਟ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਨ੍ਹਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਸਫਾਈ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਚੁਸਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਲਈ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਅਘਮਰਸ਼ਣ ਮੰਤ੍ਰ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਉਚਾਰਨ ਕਰਕੇ ਸੰਸਕਾਰਿਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਆਚਰਨ ਨ੍ਹਾਉਣ ਲਈ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਹੈ; ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਖਸ਼ਤਰੀ ਤੇ ਵੈਸ਼ ਨੂੰ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਨ੍ਹਾਉਣਾ ਮਨਜ਼ੂਰ ਹੈ। ਸ਼ੂਦਰ ਲਈ ਚੁੱਪ-ਚਾਪ, ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਨ੍ਹਾਉਣ ਦੀ ਵਿਧੀ ਹੈ; ਪਾਠ, ਬ੍ਰਹਮਾ-ਯਜ्ञ ਅਤੇ ਪਿਤਰ-ਤर्पਣ ਪਾਣੀ ਭਾਵਨ ਨਾਲ ਕਰਨਾ। ਹੋਮ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਹੈ, ਬਲੀ ਭੂਤਾਂ ਲਈ, ਅਤੇ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਭੇਟ ਯਜ्ञ ਨਹੀਂ; ਗੋਸ਼ਾਲਾ ਵਿੱਚ ਗਾਂ ਦੇਣ ਨਾਲ ਦਸ ਗੁਣਾ ਫਲ, ਅਤੇ ਅਗਨਿਕੁੰਡ ਵਿੱਚ ਸੋ ਗੁਣਾ। ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਾਂ, ਤੀਰਥ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਮੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਫਲ ਅਣਗਿਣਤ ਹੈ—ਲੱਖਾਂ, ਕਰੋੜਾਂ—ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪੰਜਵੇਂ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਪਿਤਰਾਂ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਭਾਗ ਵੰਡਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਫਲ ਲੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਪਹਿਲਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਦੋਸਤਾਂ ਨਾਲ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਮਿੱਠਾ, ਫਿਰ ਵਿਚਕਾਰ ਵਿੱਚ ਖਾਰਾ ਤੇ ਖਟਾ, ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਤਿੱਖਾ, ਕੜਵਾ, ਕਸੈਲਾ ਅਤੇ ਦੁੱਧ ਖਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਰਾਤ ਨੂੰ ਜੜਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਖਾਣ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਕ-ਰਸ ਭੋਜਨ ਨਾਲ ਲਗਾਵਟ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਲਈ ਭੋਜਨ, ਖਸ਼ਤਰੀ ਲਈ ਦੁੱਧ, ਵੈਸ਼ ਲਈ ਭੋਜਨ, ਅਤੇ ਸ਼ੂਦਰ ਲਈ ਲਹੂ ਭੋਜਨ ਵਜੋਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਅਮਾਵਸਿਆ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਰਹਿਣਾ ਜਾਂ ਇੱਕ ਸਾਲ ਹੀ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ, ਸ਼੍ਰੀ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਵਸਦੇ ਹਨ; ਘਰ ਦਾ ਅਗਨਿ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਅਗਨਿ ਪਿੱਠ ‘ਤੇ। ਹਵਨ ਦੀ ਅਗਨਿ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ, ਸੱਚ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਤਿਉਹਾਰ ਸਿਰ ‘ਤੇ; ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਇਹ ਪੰਜ ਅਗਨੀਆਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਗਨਿਸਥਾਪਕ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਰੀਰ ਪਾਣੀ, ਸੋਮਾ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭੋਜਨ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੈ; ਪ੍ਰਾਣ-ਵਾਯੁ ਅਗਨਿ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਹੈ, ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਭੋਗਤਾ ਇੱਕ ਹੀ ਹੈ। ਭੋਜਨ ਮੈਨੂੰ, ਧਰਤੀ, ਪਾਣੀ, ਅਗਨਿ ਅਤੇ ਵਾਯੁ ਨੂੰ ਤਾਕਤ ਦੇਵੇ; ਇਹ ਜਦ ਪਚੇ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਨਿਰੰਤਰ ਖੁਸ਼ੀ ਮਿਲੇ। ਹੱਥ ਪੂੰਝਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮਨੁੱਖ ਪਾਨ ਚਬਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਪੂਰੀ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਇਤਿਹਾਸ ਸੁਣਦਾ ਹੈ। ਦਿਨ ਦੇ ਛੇਵੇਂ ਜਾਂ ਸੱਤਵੇਂ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਇਤਿਹਾਸ ਤੇ ਪੁਰਾਣਾ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਸ਼ਾਮ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ, ਮੈਂ ਦਿਨ ਦੀ ਨਿੱਤ-ਕਰਮ ਵਿਧੀ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ; ਜਿਹੜਾ ਗਿਆਨੀ ਇਸਨੂੰ ਪੜ੍ਹਦਾ ਜਾਂ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ, ਹੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ, ਕੇਸ਼ਵ ਆਚਰਨ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦਾ ਮੂਲ ਹੈ। ਫਿਰ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ: "ਹੁਣ ਮੈਂ ਨ੍ਹਾਉਣ ਦੀ ਵਿਧੀ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਨ੍ਹਾਉਣ ਵਿੱਚ ਨਿਭਦੇ ਹਨ; ਮਿੱਟੀ, ਗੋ-ਮੈਲ, ਤਿਲ, ਦਰਭਾ ਘਾਸ ਅਤੇ ਸੁਗੰਧਤ ਫੁੱਲ ਵਰਤਣੇ ਹਨ।" ਨ੍ਹਾਉਣ ਸਮੇਂ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਨਾਲ, ਨ੍ਹਾਉਣ ਦੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ—ਜਿਵੇਂ ਸੁਗੰਧਤ ਪਾਣੀ—ਸਾਫ ਤੇ ਇਕਾਂਤ ਥਾਂ ‘ਤੇ ਜਾਂ ਜ਼ਮੀਨ ‘ਤੇ ਰੱਖਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ। ਮਿੱਟੀ ਤੇ ਗੋ-ਮੈਲ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਕੇ, ਪੈਰ ਤੇ ਹੱਥ ਮਿੱਟੀ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਧੋਣੇ। ਜਨੈਉ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਹਿਨ ਕੇ, ਚੋਟੀ ਬੰਨ ਕੇ, ਪਾਣੀ ਚੁਸ ਕੇ ਤੇ ਚੁੱਪ-ਚਾਪ ਰਹਿ ਕੇ, ਪਾਣੀ ਦੇ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ, 'ਉਰੁੰ ਰਾਜੇਤ' ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਪਾਣੀ ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰਨੀ। 'ਯੇ ਤੇ ਸ਼ਤਮ' ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰਨ ਕਰਕੇ ਪਾਣੀ ਘੁੰਮਾਉਣਾ। 'ਓਮ। ਰਾਜਾ ਵਰੁਣ ਨੇ ਸੂਰਜ ਲਈ ਵਿਆਪਕ ਰਸਤਾ ਬਣਾਇਆ; ਰਖਵਾਲੇ ਤੇ ਵਕਤਾ, ਜੋ ਮਨ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਸ ਰਸਤੇ ‘ਤੇ ਚਲਦੇ ਹਨ। ਅਗਨਿ ਅਤੇ ਅਰੁਣ ਨੂੰ ਸਲਾਮ; ਵਰੁਣ ਦੀ ਫਾਂਸੀ ਖੁੱਲ ਜਾਵੇ। ਵਰੁਣ ਨੂੰ ਸਲਾਮ।' 'ਓਮ। ਹੇ ਵਰੁਣ, ਤੇਰੀਆਂ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਯਜਨ ਫਾਂਸੀਆਂ ਵਿਆਪਕ ਤੇ ਵੱਡੀਆਂ ਹਨ; ਸਵਿਤ੍ਰ, ਵਿਸ਼ਨੁ, ਮਾਰੁਤ ਤੇ ਚਮਕਦੇ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਅੱਜ ਸਾਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਮੁਕਤੀ ਦੇਵੋ। ਸਵਾਹਾ।' ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਪਾਣੀ ਉੱਤਰ ਤੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਪਾਉਣਾ। 'ਓਮ। ਪਾਣੀ ਤੇ ਜੜੀਆਂ-ਬੂਟੀਆਂ ਸਾਡੇ ਲਈ ਮਿਤਰ ਹੋਣ; ਜੋ ਸਾਨੂੰ ਵਿਰੋਧੀ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਅਮਿਤਰ ਹੋਣ।' ਪਹਿਲਾਂ, ਪੈਰ ਤੇ ਕਮਰ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਧੋਣੇ, ਫਿਰ ਹੱਥ ਧੋਣੇ, ਪਾਣੀ ਚੁਸਣੀ, ਨਮਨ ਕਰਨਾ ਤੇ ਪਾਣੀ ਲੈਣਾ। 'ਓਮ। ਵਿਸ਼ਨੁ ਨੇ ਇਹ ਜਗਤ ਪਾਰ ਕੀਤਾ; ਉਸਦੇ ਤਿੰਨ ਕਦਮ ਧੂੜ ਵਿੱਚ ਹਨ।' ਵੱਡੀ ਵਿਆਹ੍ਰਿਤੀ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਚੁਸਣੀ, ਪਵਿੱਤਰ ਰਹਿ ਕੇ। ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਸਾਫ ਕਰਦੇ ਹੋਏ 'ਇਦੰ ਵਿਸ਼ਨੁਰਿਤੀ' ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰਨ ਕਰਨਾ, ਤੇ ਸੂਰਜ ਵੱਲ ਮੁੱਖ ਕਰਕੇ, 'ਆਪੋ ਅਸਮਾਨਿਤੀ' ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਡੁਬਕੀ ਲੈਣੀ। 'ਓਮ। ਪਾਣੀਆਂ, ਸਾਡੀਆਂ ਮਾਵਾਂ, ਸਾਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਣ; ਘੀ ਨਾਲ ਸਾਫ ਕਰਣ ਤੇ ਘੀ ਵਾਂਗ ਪਵਿੱਤਰ ਬਣਾਵਣ। ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਣੀ ਸਾਰੇ ਅਪਵਿੱਤ੍ਰਤਾ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਮੈਂ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।' ਫਿਰ, ਛੂਹਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਬਰਤਨ ਡੁਬੋਣ ਤੇ ਚੁਕਣ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗੋ-ਮੈਲ ਨਾਲ ਲਪੇਟਣਾ, ਅਤੇ 'ਮਾਨਸਤੋਕਾ' ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰਨ ਕਰਨਾ। 'ਓਮ। ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ, ਆਯੁ, ਗਾਂ ਜਾਂ ਘੋੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨੁਕਸਾਨ ਨਾ ਹੋਵੇ; ਰੁਦ੍ਰ ਸਾਡੇ ਵਿਰਾਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਨਾ ਦੇਵੇ। ਅਸੀਂ ਸਦਾ ਤੇਰੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਹੇ ਹਵਨ-ਭਾਗ ਲੈਣ ਵਾਲੇ।' ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਵਿੱਤਰਤਾ, ਆਚਰਨ ਅਤੇ ਨ੍ਹਾਉਣ ਦੀ ਵਿਧੀ ਪੂਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।