ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਮਾਘ ਤੇ ਫਾਲਗੁਣ ਦੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿਚ, ਹਰ ਸਵੇਰੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਵਿਚ ਸਵੇਰੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਯਜਨ ਦੇ ਭੋਜਨ ਦਾ ਸੇਵਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੱਡੇ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪਾਪ ਵੀ ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿਚ ਦੂਰ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ—ਚਾਹੇ ਉਹ ਮਾਂ, ਪਿਓ, ਭਰਾ, ਮਿੱਤਰ ਜਾਂ ਅਧਿਆਪਕ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੋਵੇ। ਜਿਹੜਾ ਵਿਅਕਤੀ ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਦੇ ਭਾਵ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਦਾ ਬਾਰ੍ਹਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਹੀ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਡੁਬੋਵੇ, ਉਸਨੂੰ ਵੀ ਵੱਡਾ ਪੁੰਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਨੁ ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਆਮਲੇ ਦੇ ਫਲ ਚੜ੍ਹਾਉਣ ਨਾਲ ਖਾਸ ਤੌਰ ਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਮਲੇ ਦੇ ਫਲ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਧਨ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਜਾਂ ਧਨ ਦੇ ਨਾਸ ਤੋਂ ਬਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਜਾਂ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਦਿਨਾਂ ਉੱਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਸਮੇਂ ਸਰੀਰ ਤੇ ਸੁਗੰਧਤ ਤੇਲ ਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਆਰੋਗਤਾ ਤੇ ਸਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੀ ਪੂਰਨਤਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ—ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਜਦੋਂ ਉਪਵਾਸੀ ਆਪਣੇ ਵਾਲ ਨਾਈ ਕੋਲੋਂ ਵਟਾਊਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਤਕ ਤੇਲ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ, ਤਦ ਤਕ ਲਕਸ਼ਮੀ ਜੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਤੇ ਸਥਿਰ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਪਿਤਰਾਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਤਰਪਣ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਨਾਭੀ ਤੱਕ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਕੇ, ਮਨ ਨੂੰ ਏਕਾਗ੍ਰ ਕਰਕੇ ਸੋਚੋ: “ਮੇਰੇ ਪਿਤਰ ਆਉਣ ਤੇ ਇਹ ਹਥੇਲੀ ਭਰ ਪਾਣੀ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ।” ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਜਾਂ ਅਕਾਸ਼ ਵੱਲ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਜਾਂ ਤਿੰਨ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਪਾਣੀ ਚੁੱਕ ਕੇ ਤਰਪਣ ਕਰੋ। ਇਸ਼ਨਾਨ ਮਗਰੋਂ ਸੁੱਕੇ ਕੱਪੜੇ ਪਾ ਕੇ, ਘਾਹ ਜਾਂ ਪੱਤਿਆਂ ਉੱਤੇ ਬੈਠੋ। ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਵਿਧੀ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਬਰਤਨ ਵਿਚ ਤਰਪਣ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ; ਜੋ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਤਿੱਖਾ, ਮਾਸ ਵਾਲਾ ਜਾਂ ਅਸ਼ੁੱਧ ਹੈ, ਉਹ ਵਰਤਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ। ਜੋ ਪਾਣੀ ਚੰਜਲ ਜਾਂ ਅਸ਼ੁੱਧ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਟਾ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਲੈ ਕੇ, ਨਿਰਧਾਰਤ ਮੰਤਰ ਪੜ੍ਹੋ। ਇਹ ਪਾਣੀ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਸੁੱਟੋ, ਤਾਂ ਜੋ ਭੂਤ-ਪ੍ਰੇਤ ਆਦਿ ਦੂਰ ਰਹਿਣ। ਜਿਹੜਾ ਪਾਪ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਮਨ, ਬੋਲ ਜਾਂ ਕਰਮ ਰਾਹੀਂ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ, ਇੰਦਰ, ਵਰੁਣ ਤੇ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਉਹ ਪਾਪ ਦੂਰ ਕਰਨ। ਫਿਰ ਇਹ ਮੰਤਰ ਉਚਾਰੋ: “ਸਵਿਤਾ, ਭਗਾ, ਤੇ ਸਨਕ ਆਦਿ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ-ਸਤੰਭ ਤੱਕ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋਵੇ।” ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਪਾਣੀ ਚੁੱਕ ਕੇ ਸੰਖੇਪ ਤਰਪਣ ਕਰੋ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਦਇਆਲੂ ਤੇ ਇਰਖਾ ਰਹਿਤ ਹਨ। ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੁ, ਰੁਦ੍ਰ, ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ, ਮਿਤ੍ਰ ਤੇ ਵਰੁਣ ਦੇ ਮੰਤਰਾਂ ਨਾਲ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਉਪਾਸਨਾ ਤੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰੋ। ਹਰੇਕ ਲਈ ਫੁੱਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੱਖੋ, ਫਿਰ ਵਿਸ਼ਨੁ ਜੋ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ, ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਵੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ। ਜੇ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਪੁਰੁਸ਼-ਸੂਕਤ ਨਾਲ ਫੁੱਲ ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਭੀ ਚੜ੍ਹਾ ਦੇਵੇ, ਉਹ ਪੂਰੇ ਜਗਤ—ਚਲਤ ਤੇ ਅਚਲਤ—ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਹੋਰ ਤੰਤ੍ਰਿਕ ਮੰਤਰਾਂ ਨਾਲ ਜਨਾਰਦਨ ਦੀ ਵੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰੋ; ਪਹਿਲਾਂ ਅਰਘ ਚੜ੍ਹਾਓ, ਫਿਰ ਅਭਿ-ਸ਼ੇਕ ਕਰੋ। ਫੁੱਲ, ਧੂਪ, ਦੀਵੇ, ਫਲ, ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਮੂਰਤੀ ਨੂੰ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਵਾਓ, ਮੂਰਤੀ ਨੂੰ ਧੋਵੋ ਤੇ ਆਪਣੀ ਮੁਖ-ਸ਼ੁੱਧੀ ਲਈ ਪਾਣੀ ਚੁੱਕੋ। ਤੀਨ ਵਾਰੀ ਅਘਮਰਸ਼ਣ ਸੁਕਤ ਪੜ੍ਹ ਕੇ, ਤੀਨ ਵਾਰੀ ਦਿਨ ਵਿਚ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਲਈ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਸੰਸਕਾਰਿਤ ਕਰੋ; ਇਹ ਨਿਯਮਤ ਕਰਮ ਹੈ। ਇਹ ਇਸ਼ਨਾਨ ਦੀ ਰੀਤ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਨੇ ਦੱਸੀ ਹੈ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਖ਼ਤਰੀ ਤੇ ਵੈਸ਼ ਲਈ ਮੰਤਰਾਂ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨਾ ਉਚਿਤ ਹੈ। ਸ਼ੂਦਰ ਲਈ ਚੁੱਪਚਾਪ, ਭਾਵਪੂਰਕ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪਾਠ, ਬ੍ਰਹਮ-ਯਜ੍ਯ ਤੇ ਪਿਤਰ ਤਰਪਣ ਪਾਣੀ ਚੁੱਕ ਕੇ ਕਰਨੇ ਹਨ। ਹੋਮ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ, ਬਲੀ ਭੂਤਾਂ ਲਈ, ਤੇ ਅਤਿਥੀ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਦੇਣਾ ਯਜ੍ਯ ਨਹੀਂ; ਗਊ ਨੂੰ ਗਊਸ਼ਾਲਾ ਵਿੱਚ ਦਾਨ ਦੇਣ ਨਾਲ ਦਸ ਗੁਣਾ ਪੂਣ, ਤੇ ਅਗਨਿਕੁੰਡ ਵਿੱਚ ਸੌ ਗੁਣਾ ਵੱਧ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰਾਂ, ਤੀਰਥਾਂ ਤੇ ਦੇਵ ਮੰਦਰਾਂ ਵਿਚ ਪੁੰਨ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨਹੀਂ, ਲੱਖਾਂ-ਕਰੋੜਾਂ ਪੁੰਨ—ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਜਿੱਥੇ ਵਿਸ਼ਨੁ ਮੌਜੂਦ ਹੋਣ। ਪੰਜਵੇਂ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਾਂਝ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਪਿਤਰਾਂ ਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਪੁੰਨ ਲੱਖਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਪਹਿਲਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਦੋਸਤਾਂ ਨਾਲ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਭੋਜਨ ਦਾ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਰਨ ਮਗਰੋਂ ਸੁਰਗ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਮਿੱਠਾ ਭੋਜਨ, ਫਿਰ ਵਿਚਕਾਰ ਨਮਕੀਨ ਤੇ ਖੱਟਾ, ਤੇ ਆਖ਼ਰ ਵਿੱਚ ਤਿੱਖਾ, ਕੌੜਾ, ਕਸੈਲਾ ਤੇ ਦੁੱਧ ਖਾਓ। ਰਾਤ ਨੂੰ ਜਮੀਨ ਉੱਤੇ ਉੱਗੀਆਂ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਨਾ ਖਾਓ, ਤੇ ਇਕੋ-ਜਿਹੇ ਸੁਆਦ ਵਾਲੇ ਭੋਜਨ ਨਾਲ ਲਗਾਵਟ ਨਾ ਰੱਖੋ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਲਈ ਅਨਾਜ, ਖ਼ਤਰੀ ਲਈ ਦੁੱਧ, ਵੈਸ਼ ਲਈ ਭੋਜਨ, ਤੇ ਸ਼ੂਦਰ ਲਈ ਲਹੂ ਭੋਜਨ ਵਜੋਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹੈ। ਅਮਾਵੱਸਿਆ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਰਹੋ ਜਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਸਾਲ ਲਈ। ਇੱਥੇ ਨਿਸ਼ਚਤ ਤੌਰ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ; ਘਰ ਦਾ ਅੱਗ ਪੇਟ ਵਿੱਚ, ਦੱਖਣੀ ਅੱਗ ਪਿੱਠ ਉੱਤੇ, ਹਵਨ ਦੀ ਅੱਗ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ, ਸੱਚ ਤੇ ਉਤਸਵ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਇਹ ਪੰਜ ਅੱਗਾਂ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਗਨਿਸ਼ਠਾਪਕ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਰੀਰ ਪਾਣੀ, ਸੋਮਾ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭੋਜਨ ਰੂਪ ਹੈ; ਪ੍ਰਾਣ ਅੱਗ ਤੇ ਸੂਰਜ ਹਨ, ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਦਾ ਭੋਗੀ ਇੱਕ ਹੀ ਹੈ। ਭੋਜਨ ਮੈਨੂੰ, ਧਰਤੀ, ਪਾਣੀ, ਅੱਗ ਤੇ ਹਵਾ ਨੂੰ ਤਾਕਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਜਦ ਇਹ ਪਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਿਰੰਤਰ ਬਣੀ ਰਹੇ। ਹੱਥ ਸਾਫ਼ ਕਰਕੇ, ਪਾਨ ਚਬਾਓ; ਫਿਰ ਪੂਰੀ ਤਵੱਜੋ ਨਾਲ ਇਤਿਹਾਸ ਸੁਣੋ। ਦਿਨ ਦੇ ਛੇਵੇਂ ਜਾਂ ਸੱਤਵੇਂ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਇਤਿਹਾਸ ਤੇ ਪੁਰਾਣੇ ਪੜ੍ਹੋ; ਫਿਰ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਸ਼ਾਮ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ। ਹੇ ਦੁਜਾਤੀਓ, ਮੈਂ ਦਿਨ ਦੀ ਦਿਨਚਰਿਆ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਹੈ; ਜੋ ਵੀ ਗਿਆਨਵਾਨ ਇਸ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਦਾ ਜਾਂ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੁਰਗ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਨਿਸ਼ਚਤ ਹੀ, ਹੇ ਦੁਜਾਤੀਓ, ਕੇਸ਼ਵ ਹੀ ਆਚਾਰ ਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਮੂਲ ਹਨ। ਹੁਣ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ: “ਹੁਣ ਮੈਂ ਇਸ਼ਨਾਨ ਦੀ ਵਿਧੀ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਇਸ਼ਨਾਨ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹਨ। ਮਿੱਟੀ, ਗੋਬਰ, ਤਿਲ, ਦਰਭਾ ਘਾਹ ਤੇ ਸੁਗੰਧਤ ਫੁੱਲ ਵਰਤਣੇ ਹਨ। ਇਸ਼ਨਾਨ ਵੇਲੇ, ਸਾਰੇ ਸਮਾਨ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਨਾਲ ਲਿਆਉਣੇ ਹਨ, ਤੇ ਸੁਤਰੇ, ਸੁੰਨਵੇਲੇ ਸਥਾਨ ਜਾਂ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਰੱਖਣੇ ਹਨ। ਮਿੱਟੀ ਤੇ ਗੋਬਰ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿਚ ਵੰਡੋ, ਫਿਰ ਪੈਰ ਤੇ ਹੱਥਾਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਤੇ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਧੋਵੋ।