ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਧਰਮ ਦੀ ਗੱਲ ਚਲਦੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਸਿਆਣੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਸਿਖਾਇਆ ਕਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਸਵੇਰੇ-ਸਵੇਰੇ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਨੂ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕੋਈ ਦੇਵਤਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਦੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਪਰ, ਸਮਝਦਾਰ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਹੀਂ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਆਠ ਸ਼ੁਭ ਵਸਤੂਆਂ ਹਨ: ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਗਾਂ, ਅੱਗ, ਸੋਨਾ, ਘੀ, ਸੂਰਜ, ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਰਾਜਾ। ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੋਨਾ, ਘੀ, ਸੂਰਜ, ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਦੇਖਣਾ ਤੇ ਪੂਜਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਸੱਜੇ ਵੱਲ ਘੁੰਮ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਵੈਦ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੰਜ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ: ਵੈਦ ਦਾ ਅਧਿਐਨ, ਵਿਚਾਰ, ਦੁਹਰਾਈ, ਉਚਾਰਨ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਸਿਖਾਉਣਾ। ਜਿਸ ਨੇ ਵੈਦ, ਯਜਨਾ ਅਤੇ ਧਰਮ-ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਲਿਖ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੀਮਤ 'ਤੇ ਦਿੱਤਾ, ਉਹ ਵੈਦ-ਗਿਆਨੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੇ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣ ਲਿਖ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ, ਉਹ ਦੂਣੀ ਗਿਆਨ-ਦਾਨ ਦਾ ਫਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜੀਵਨ ਦੇ ਤੀਜੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੇ ਆਸਰੇ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨ ਦੀ ਗੱਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ: ਮਾਂ, ਪਿਤਾ, ਅਧਿਆਪਕ, ਭਰਾ, ਪੁੱਤਰ, ਗਰੀਬ ਅਤੇ ਜੋ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਮਹਿਮਾਨ ਜੋ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅੱਗ ਵੀ ਆਸਰੇ ਵਾਲੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਆਸਰੇ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨਾ ਸਵਰਗ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦਾ ਸਾਧਨ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਹਰ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਸਰੇ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਜਤਨ ਕਰੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਕ ਮਨੁੱਖ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਈ ਉਸ ਤੋਂ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੇ ਲਈ ਖਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਜੀਉਂਦੇ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਮਰੇ ਹੋਏ ਹਨ; ਕੁੱਤਾ ਵੀ ਆਪਣਾ ਪੇਟ ਭਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਧਨ ਵਧਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਤੋਂ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਾੜਾਂ ਤੋਂ ਨਦੀਆਂ ਵਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਧਰਤੀ, ਜਿਸ 'ਚ ਸਾਰੇ ਰਤਨ, ਅਨਾਜ, ਪਸ਼ੂ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਹਨ, 'ਧਨ' ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਉਪਯੋਗੀ ਕੰਮ ਲਈ ਯੋਗ ਹੈ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਨਾ ਪਹੁੰਚਾਏ, ਜਾਂ ਘੱਟ ਤੋਂ ਘੱਟ ਨੁਕਸਾਨ ਕਰੇ, ਅਤੇ ਐਸਾ ਜੀਵਨ ਜਿਉਂਦਾ ਰਹੇ, ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਸੰਕਟ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਧਨ ਤਿੰਨ ਤਰੀਕਿਆਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ: ਸ਼ੁਧ, ਮਿਲਿਆ-ਜੁਲਿਆ, ਅਤੇ ਅੰਧਕਾਰ; ਅਤੇ ਧਨ ਦੀ ਵੰਡ ਸੱਤ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਹੋਦੀ ਹੈ। ਧਨ ਜੋ ਵਾਰਸਾਤੀ ਮਿਲੇ, ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਜਾਂ ਪਤਨੀ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲੇ—ਇਹ ਤਿੰਨ ਤਰੀਕਿਆਂ ਦਾ ਧਨ ਸਾਰੇ ਵਰਗਾਂ ਲਈ ਬਰਾਬਰ ਹੈ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਧਨ ਤਿੰਨ ਤਰੀਕਿਆਂ ਦਾ ਹੈ: ਯਜਨਾ ਕਰਵਾਉਣ, ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਅਤੇ ਸ਼ੁਧ ਦਾਨ ਲੈਣ। ਕਸ਼ਤਰੀ ਦਾ ਧਨ ਤਿੰਨ ਤਰੀਕਿਆਂ ਦਾ ਹੈ: ਸ਼ੁਧ ਧਨ, ਟੈਕਸਾਂ ਤੋਂ ਮਿਲਿਆ, ਅਤੇ ਜੰਗ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਵੈਸ਼ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣ ਧਨ ਤਿੰਨ ਤਰੀਕਿਆਂ ਦਾ ਹੈ: ਖੇਤੀ, ਪਸ਼ੂ-ਪਾਲਣ, ਅਤੇ ਵਪਾਰ। ਸ਼ੂਦਰ ਲਈ ਧਨ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਹੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੰਕਟ ਵੇਲੇ ਖੁਦ ਕਰਜ਼ਾ ਦੇਣ, ਖੇਤੀ ਜਾਂ ਵਪਾਰ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ; ਐਸਾ ਕਰਨ 'ਚ ਕੋਈ ਪਾਪ ਨਹੀਂ। ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਦੇ ਕਈ ਤਰੀਕੇ ਸਿਆਣਿਆਂ ਨੇ ਦੱਸੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕਰਜ਼ਾ ਦੇਣਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਕਿਸਾਨੀ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਸੁਕਾ, ਰਾਜਿਆਂ ਦਾ ਡਰ, ਚੂਹਿਆਂ ਦੀ ਬਲਾਵਾ ਆਦਿ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਆ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਕਰਜ਼ਾ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਇਹ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀਆਂ। ਚਾਂਦਨੀ ਜਾਂ ਅੰਧੇਰੀ ਪਖਵਾਡੀ, ਰਾਤ ਜਾਂ ਦਿਨ, ਗਰਮੀ, ਮੀਂਹ ਜਾਂ ਠੰਡ—ਕਰਜ਼ਾ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਰੁਕਦਾ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਵਪਾਰੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਸ਼ਾਂ 'ਚ ਵਪਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਲਾਭ ਸਿਰਫ਼ ਕਰਜ਼ਾ ਦੇਣ ਦੀ ਸਹੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨਾਲ ਹੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਲਾਭ ਮਿਲੇ, ਉਸ ਨਾਲ ਪਿਤਰਾਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਸਤਕਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਜਦ ਉਹ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਪਾਪ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਵਪਾਰੀ ਵਜੋਂ, ਵਿਆਜ ਵਜੋਂ ਕਪੜੇ, ਅਨਾਜ, ਸੋਨਾ ਆਦਿ ਦੇਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ; ਕਿਸਾਨ ਵਜੋਂ, ਭੋਜਨ, ਪੀਣ, ਵਾਹਨ, ਬਿਸਤਰੇ ਅਤੇ ਕੁਰਸੀਆਂ ਦੇਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ। ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਵੀਹ, ਅਤੇ ਪਸ਼ੂ, ਸੋਨਾ ਆਦਿ ਦੀ ਸੌ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸਮਝਦਾਰ ਮਨੁੱਖ ਚੌਥਾਈ-ਚੌਥਾਈ ਕਰਕੇ ਆਪਣਾ ਧਨ ਸੰਭਾਲੇ। ਆਧਾ ਧਨ ਨਾਲ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਤਵਿਆਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਚੌਥਾਈ ਨਾਲ ਮੁੱਖ ਧਨ ਵਧਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਵਿਦਿਆ, ਕਲਾ, ਧਨ, ਸੇਵਾ, ਪਸ਼ੂ-ਪਾਲਣ, ਵਪਾਰ, ਖੇਤੀ, ਭਿਖ ਮੰਗਣਾ ਅਤੇ ਕਰਜ਼ਾ ਦੇਣਾ—ਇਹ ਦਸ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਹਨ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਲਈ ਧਨ ਦਾਨ ਲੈ ਕੇ, ਕਸ਼ਤਰੀ ਲਈ ਜੰਗ 'ਚ ਜਿੱਤ ਕੇ, ਵੈਸ਼ ਲਈ ਕਾਨੂੰਨੀ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਸ਼ੂਦਰ ਲਈ ਸੇਵਾ ਕਰਕੇ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਲਈ ਵਧੀਆ ਧਨ: ਪਾਣੀ ਵਾਲੀ ਨਦੀ, ਸਬਜ਼ੀਆਂ, ਜੜਾਂ, ਪੱਤੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਲੱਕੜ, ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਸ, ਅੱਗ ਅਤੇ ਵੈਦ-ਪਾਠ ਦੀ ਧੁਨ। ਬਿਨਾ ਮੰਗੇ ਜੋ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਪਾਪ ਨਹੀਂ; ਦੇਵਤਾ ਇਸ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ ਇਨਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਜੋ ਗੁਰੂ ਦੀ ਸੰਪਤੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਦਾਨ ਲੈ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਆਪਣੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ ਨਹੀਂ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਗੁਣਵਾਨ ਤੋਂ ਦਾਨ ਲਵੇ, ਜਾਂ ਗੁਣਵਾਨ ਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਚੰਗੇ ਗੁਣ ਅਤੇ ਘੱਟ ਪਾਪ ਹੋਣ; ਗੁਣ-ਰਹਿਤ ਮਨੁੱਖ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕਰਜ਼ਾ ਦੇਣ ਆਦਿ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਜਿਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਵਧੀਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਚੌਥੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ, ਨ੍ਹਾਉਣ ਲਈ ਮਿੱਟੀ ਇਕੱਠੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਤਿਲ, ਫੁੱਲ, ਦਰਭਾ ਘਾਸ ਆਦਿ ਵਸਤੂਆਂ ਨਾਲ ਕੁਦਰਤੀ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਨ੍ਹਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਰੋਜ਼ਾਨਾ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼, ਇੱਛਾ-ਅਧਾਰਤ ਕਰਮ, ਅਪਵਿੱਤ੍ਰਤਾ ਦੀ ਸਫਾਈ, ਧੋਣਾ, ਚੁਲੂ ਕਰਨਾ, ਡੁੱਬਣਾ—ਇਹ ਅੱਠ ਤਰੀਕਿਆਂ ਦੇ ਨ੍ਹਾਉਣ ਹਨ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਨ੍ਹਾਇਆ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਵੈਦ-ਪਾਠ, ਅੱਗ ਦੀ ਆਹੂਤੀ ਆਦਿ ਕਰਮਾਂ ਲਈ ਯੋਗ ਨਹੀਂ; ਇਸ ਲਈ ਸਵੇਰੇ ਨ੍ਹਾਉਣਾ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਨ੍ਹਾਉਣ ਲਈ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ। ਚੰਡਾਲ, ਲਾਸ਼, ਗੰਦ ਜਾਂ ਮਾਸਿਕ ਔਰਤ ਨੂੰ ਛੂਹਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨ੍ਹਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਨ੍ਹਾਉਣ ਹੈ। ਪੁਸ਼ਯ ਨ੍ਹਾਉਣ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜੋ ਜਨਮ-ਕੁੰਡਲੀ ਦੇ ਅਧਾਰ 'ਤੇ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹਨ, ਇੱਛਾ ਹੋਣ 'ਤੇ ਹੀ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਵੈਦ-ਪਾਠ, ਪਵਿੱਤ੍ਰਤਾ, ਦੇਵਤਾ-ਪੂਜਾ ਜਾਂ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨ੍ਹਾਉਣਾ ਕਰੇ; ਇਹ ਕਰਮ ਦਾ ਅੰਗ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਧਰਮ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਜੀਵਨ ਦੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਸਿਆਣਪ, ਪਵਿੱਤ੍ਰਤਾ, ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਪੂਜਾ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਦੱਸਾਈ ਗਈ।