ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਸੂਤਾ ਜੀ ਨੇ ਵਰਨਣ ਕੀਤਾ ਕਿ ਛੰਦਾਂ ਦੀ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਕਿੰਨੀ ਅਦਭੁਤ ਹੈ। ਇੱਕ ਛੰਦ ਹੈ ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਵਾਂਗ ਲਹਿਰਾਂ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇਸਨੂੰ ਸਤ੍ਰਗਵੀਣੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸਦੀ ਹਰ ਪੰਕਤੀ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਚਤੁਰ ਜਸਉ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਭੁਜੰਗਪ੍ਰਯਾਤ ਛੰਦ ਨੂੰ ਚਾਰ ਪੰਕਤੀਆਂ ਵਾਲਾ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਮਣਿਮਾਲਾ ਛੰਦ ਪ੍ਰਯੰਵਦਾ, ਨਭਜ੍ਰੈ ਅਤੇ ਤਯਉ, ਤਯਉ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਨਾਲ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਗੁਹਾਵਕਤ੍ਰ ਦੇ ਨਾਲ, ਸਨਨਿਦ੍ਰਾ ਛੰਦ ਲਲਿਤਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਟਭਉ, ਜਰਉ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਉੱਜਵਲਾ ਛੰਦ ਮਾਪੇ ਹੋਏ ਅੱਖਰਾਂ ਅਤੇ ਸਜਸਸੈ ਦੇ ਨਾਲ ਨਨਉ ਅਤੇ ਭਰਉ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਮਮਉ ਅਤੇ ਯਯਉ ਦੇ ਨਾਲ ਇਹ ਵੈਸ਼ਵਦੇਵੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਇਹ ਪੰਜਾਹ ਘੋੜਿਆਂ ਵਾਲੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਯਤੀ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮਭਉ ਅਤੇ ਸਮਉ, ਜਲਧਰਮਾਲਾ ਅਤੇ ਅਬਧਿਆ ਦੇ ਨਾਲ, ਵੀ ਯਤੀ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਨਉ, ਤਤਉ ਅਤੇ ਗਹ ਕਸ਼ਮਾਵ੍ਰਿੱਤ ਹਨ, ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਘੋੜਿਆਂ ਅਤੇ ਰਸ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਇਹ ਯਤੀ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਹਰਸ਼ਿਣੀ ਵਿੱਚ ਮਨਉ, ਜ੍ਰਉ ਅਤੇ ਗਹ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਦੱਸ ਅੱਗਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਇਹ ਵੀ ਯਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਭਉ, ਸਜਉ ਅਤੇ ਗਹ ਮਿਲ ਕੇ ਰੁਚਿਰਾ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਚਾਰ ਗ੍ਰਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਇਹ ਯਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਮੱਤਮਯੂਰ ਛੰਦ ਮਤਯਾਹ ਅਤੇ ਸਗਉ ਦੇ ਨਾਲ ਯਤੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦਿਵਿ-ਗ੍ਰਹ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਮੰਜੁਭਾਸ਼ਿਨੀ ਸਜਸਾ ਅਤੇ ਜਗਉ ਨਾਲ ਹੈ। ਸੁਨੰਦਿਨੀ ਸਜਸਾ ਅਤੇ ਮਗਉ ਨਾਲ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਨਨਉ, ਤਤਉ ਅਤੇ ਚੰਦ੍ਰਿਕਾ ਗਹ, ਜਦੋਂ ਸੱਤ ਰਸਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਇਹ ਯਤੀ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਸੰਬਾਧਾ ਛੰਦ ਮਤਨਸਾ ਅਤੇ ਗਗਉ ਦੇ ਨਾਲ ਯਤੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬਾਣ ਗ੍ਰਹ ਹਨ। ਨਨਰਾਹ ਲਘੁਗੁਰੂ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਵਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਅਪਰਾਜਿਤਾ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਨਨਉ, ਭਨਉ ਅਤੇ ਪ੍ਰਹਰਣਕਲਿਕਾ ਲਗਉ ਹਨ। ਵਸੰਤਤਿਲਕਾ, ਸਿੰਹੋਨਤਾ ਅਤੇ ਟਭਜਾ ਜਗਉ ਗੁਰੂ ਹਨ। ਭਜਉ, ਸਨਉ ਅਤੇ ਗਗਾਵਿੰਦੁ ਵਦਨਾਥ ਅਤੇ ਸੁਕੇਸ਼ਰਮ ਹਨ। ਨਰਨਾ, ਰਲਗਾਹ ਅਤੇ ਪਾਦੇ, ਸ਼ਰਕਰੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝਾਏ ਗਏ ਹਨ। ਚੌਦਾਂ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲਾ ਛੰਦ ਸਰਵੋਤਮ ਹੈ, ਜੋ ਚੰਦ੍ਰਕਲਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਹੈ। ਰਸਗ੍ਰਹ ਛੰਦ, ਸ੍ਰਕਸ੍ਰਾ ਅਤੇ ਵਸੁਸ਼ੈਲ ਛੰਦ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਨ। ਮਣਿਗੁਣ ਸਮੂਹ ਮਾਲਿਨੀ ਛੰਦ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਨਨਮਾ ਅੱਗੇ ਵਧਦੀ ਹੈ। ਵਸੁਸਵਰ ਛੰਦ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ, ਅਤੇ ਨਜਉ, ਭਜਰਾ, ਪ੍ਰਭਦ੍ਰਕ ਵੀ। ਇਲਾ, ਸਯਉ ਅਤੇ ਨਨਉ—ਜੋ ਵੀ ਅੱਠ ਚਿਤ੍ਰਲੇਖਾ ਨੋਟਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹੈ; ਮਰਉ ਅਤੇ ਮਯਉ—ਜੋ ਵੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ਰਕਰੀ ਛੰਦ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਵਰਾਂ ਤੋਂ, ਖੰ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ, ਗਜ, ਜ੍ਰੰਭਿਤਾ, ਭ੍ਰਣਨਾ ਅਤੇ ਨਗਉ; ਨਜਭਜਰਾ, ਵਾਣਿਨੀ ਅਤੇ ਗਹ, ਇਹ ਪਿੰਗਲਾ ਛੰਦ ਅੱਠ ਦੇ ਨਾਲ ਘੋਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਰਸਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਨਾਲ, ਸ਼ਿਖਰਿਨੀ ਛੰਦ, ਯਮਉ ਅਤੇ ਨਸਭਲਾ, ਗੁਰੂ; ਵਸੁਗ੍ਰਯਤੀ ਛੰਦ ਪૃਥਵੀ, ਜਸਉ ਅਤੇ ਜਸਯਲਾ, ਗੁਰੂ। ਦੱਸ ਨੋਟਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਵੰਸ਼ਪਤ੍ਰ ਛੰਦ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਭ੍ਰੌਨਭਾ ਲਘੁ ਹੈ; ਛੇ ਵੇਦਾਸ਼ਵ ਦੇ ਨਾਲ, ਹਰਿਨੀ ਛੰਦ, ਨਸਮਾ ਅਤੇ ਰਸਲਾ, ਗੁਰੂ। ਮੰਦਾਕ੍ਰਾਂਤਾ ਛੰਦ, ਛੇ ਨਾਗ, ਮਭਨਾ ਅਤੇ ਤਤਗਾ, ਗੁਰੂ; ਨਰਡਟਕ, ਨਜਭਜਾ, ਜਲਉ ਅਤੇ ਗੋ ਵੀ ਇੱਕ ਛੰਦ ਹੈ। ਸਪਤਅਰਤਵ ਛੰਦ, ਕੋਕਿਲਾ ਅਤੇ ਕਮਤਯਸ਼ਟੀ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਹਨ; ਭੂਤਅਰਤਵ ਅਤੇ ਅਸ਼ਵ ਦੇ ਨਾਲ, ਕੁਸੁਮਿਤਲਤਾ, ਮਤਉ, ਨਯਉ ਅਤੇ ਯਯਉ, ਧ੍ਰਿਤੀ ਹੈ। ਰਸਅਰਤਵ ਅਤੇ ਅਸ਼ਵ, ਯਮਉ, ਨਸਉ ਅਤੇ ਰਉ ਦੇ ਨਾਲ, ਮੇਘਵਿਸਫੂਰਜਿਤ ਛੰਦ, ਰਗਉ; ਸ਼ਾਰਦੂਲਵਿਕ੍ਰੀਡਿਤ, ਮਹ, ਸੂਰਿਆਸ਼ਵ, ਸਜਸਤਾ ਅਤੇ ਸਤਗਉ। ਅਤਿਧ੍ਰਿਤੀ ਛੰਦ ਦਾ ਉੱਚਾਰਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕ੍ਰਿਤੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ; ਸੱਤ ਅਸ਼ਵ ਅਤੇ ਰਿਤੁ ਦੇ ਨਾਲ, ਸੁਵਦਨਾ, ਭ੍ਰਉ, ਮਨਉ ਅਤੇ ਯਭਲਾ, ਗੁਰੂ। ਵ੍ਰਿਤ ਛੰਦ, ਰਜਉ, ਰਜਉ ਪੈਰ ਵਿੱਚ, ਰਜਉ, ਗੋ ਅਤੇ ਲਹ, ਕ੍ਰਿਤੀ ਹੈ; ਤਿੰਨ ਸੱਤਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਸਨਗਧਰਾ, ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਅਤੇ ਮਨਭਨੈਸਤ੍ਰਿਯੈ। ਦਿਗਰਕਾ ਨਾਲ, ਭਦ੍ਰਕ ਛੰਦ, ਭ੍ਰਉ, ਨ੍ਰਉ, ਨਰਨਾ ਅਤੇ ਗੋ, ਰੂਪ ਅਨੁਸਾਰ; ਨਜਉ, ਭਸ਼ਵਾਅਸ਼ਵ, ਲਲਿਤਾ, ਜਭਉ ਅਤੇ ਜਭਲਗਾ, ਇਹ ਛੰਦ ਹੈ। ਮੱਤਾਕ੍ਰੀਡਾ ਅਤੇ ਅੱਠ ਬਾਣਾ ਅਤੇ ਦੱਸ, ਮਉ, ਤਨਉ ਅਤੇ ਨਨਉ; ਨਲਉ ਅਤੇ ਗੁਰੂ, ਵਿਕ੍ਰਿਤੀ ਛੰਦ, ਅਤੇ ਛਿੰਨਾ ਨੂੰ ਸੰਕ੍ਰਿਤੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੰਜ ਅਸ਼ਵ ਅਤੇ ਅਰਕ, ਭਤਉ, ਤਨਵੀ, ਨਸਭਾ ਅਤੇ ਭਨਯਾ, ਗਣ; ਕ੍ਰੌਂਚ ਪੈਰ, ਬਾਣ, ਸ਼ਰ, ਵਸੁਸ਼ੈਲ, ਭਮਉ ਅਤੇ ਸਭਉ। ਨਉ, ਨਉ ਅਤੇ ਗੋ—ਅਤਿਕ੍ਰਿਤੀ ਛੰਦ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਉਤਕ੍ਰਿਤੀ ਛੰਦ; ਵਸਵੀ, ਈਸ਼, ਅਸ਼ਵ ਅਤੇ ਮਮਤਨੈ ਦੇ ਨਾਲ, ਭੁਜੰਗਵਿਜ੍ਰੰਭਿਤਾ ਛੰਦ। ਨਨਰਸ ਅਤੇ ਲਘੁ ਦੇ ਨਾਲ, ਅਪਵਾਹਾਖ੍ਯਕਾ ਛੰਦ; ਛੇ ਗੁਹਾ ਅਤੇ ਰਸ, ਬਾਣ, ਮੋਨਾਹ ਅਤੇ ਛੇ ਸਗਗਾ, ਗਣ। ਚੰਡਾ ਛੰਦ, ਪ੍ਰਪਾਤ, ਦੰਡਕ, ਨਉ, ਫਿਰ ਅਗਰਾ; ਰਫੇ, ਵ੍ਰਿਧਾਂਤ ਅਤੇ ਹੋਰ, ਵਿਆਲਾ, ਜੀਮੂਤਾ ਅਤੇ ਹੋਰ। ਸੂਤਾ ਨੇ ਦੱਸਿਆ: ਜੇ 'ਸਸਸਲਗਾ' ਵਿਅਕਤੀ ਪੈਰ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਪਚਿਤ੍ਰਕ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਜੇ ਜੁੜੇ ਪੈਰ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਭਉ, ਭਗਗਾ ਦ੍ਰੁਤਮਧਿਆ ਹਨ, ਅਤੇ ਭਭਉ, ਭਗਉ। ਵਿਅਕਤੀ ਪੈਰ ਵਿੱਚ 'ਗਹ' ਮਿਲਦੀ ਹੈ; ਹੋਰਥਾਂ 'ਨਜਉ', 'ਜਯਉ', 'ਗਣਉ' ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। 'ਗਹ' ਵਿਅਕਤੀ ਛੰਦ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ ਹੈ; ਜੁੜੇ ਛੰਦ ਵਿੱਚ 'ਭਉ', 'ਭੋ', 'ਗਗਉ', 'ਗਣਾ'। ਵਿਅਕਤੀ ਪੈਰ ਵਿੱਚ 'ਤਜਉ', 'ਰੋ', 'ਗਹ'; ਜੁੜੇ ਛੰਦ ਵਿੱਚ 'ਮਸਉ', 'ਜਗਉ', 'ਗਰੁਹ'। 'ਭਦ੍ਰਵਿਰਾਟਕੇਤੁਮਤੀ' ਵਿਅਕਤੀ ਛੰਦ ਵਿੱਚ 'ਸਜਉ' ਹੈ। 'ਸਗਉ' ਜੁੜੇ ਛੰਦ ਵਿੱਚ, 'ਭ੍ਰਉ', 'ਨਗਗਾ', 'ਆਖਿਆਨਕੀ'; ਫਿਰ, ਵਿਅਕਤੀ ਛੰਦ ਵਿੱਚ 'ਤਉ', 'ਜੋ', 'ਗਗਉ'। ਜੁੜੇ ਪੈਰ ਵਿੱਚ 'ਪਾਦੇ', 'ਜਟਜਾ' ਅਤੇ ਦੋ 'ਗੁਰੂਕਾ'। 'ਵਿਪਰੀਤਾਖਿਆਨਕ' ਵਿਅਕਤੀ ਛੰਦ ਵਿੱਚ 'ਜਸ', 'ਤਜਉ', 'ਗਗਉ' ਵਜੋਂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ; 'ਤਤਉ', 'ਜਗਉ' ਜੁੜੇ ਛੰਦ ਵਿੱਚ; 'ਗਹ' ਪਿੰਗਲਾ ਵਲੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ। ਪੈਰ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਵਿਅਕਤੀ ਛੰਦ ਵਿੱਚ ਵੀ, 'ਪੁਸ਼ਪਿਤਾਗ੍ਰਾ', 'ਨਨਉ', 'ਰਯਉ'; ਜੁੜੇ ਛੰਦ ਵਿੱਚ 'ਨਜਉ', 'ਜਰਉ', 'ਗਹ'—ਇਹ 'ਵੈਤਾਲੀਆ' ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਛੰਦ 'ਅਪਰਵਕਤ੍ਰ' ਅਤੇ 'ਔਪਚੰਦਸਿਕਾ' ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। 'ਵਾਂਮਤੀ' 'ਰਜਰਾ' ਹੈ; ਜੋੜੇ ਪੈਰ ਵਿੱਚ 'ਜਰਜਾ' ਅਤੇ 'ਰਗਉ'। ਸੂਤਾ ਨੇ ਦੱਸਿਆ: ਪਹਿਲੇ ਪੈਰ ਵਿੱਚ ਅੱਠ ਅੱਖਰ, ਦੂਜੇ ਵਿੱਚ ਬਾਰਾਂ, ਤੀਜੇ ਵਿੱਚ ਸੋਲਾਂ, ਚੌਥੇ ਵਿੱਚ ਵੀਹ ਅੱਖਰ ਹਨ। 'ਆਪੀਡਾ' ਨੂੰ 'ਸਰਵਲਾ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੋ ਲਾਈਨਾਂ ਹਨ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ 'ਤੇ ਖਤਮ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਦੂਜੇ ਪੈਰ ਵਿੱਚ 'ਕਲਿਕਾ' ਵਿੱਚ ਅੱਠ ਅੱਖਰ ਹਨ; ਪਹਿਲੇ ਵਿੱਚ 'ਅਰਕਜਾ'; ਤੀਜੇ ਵਿੱਚ 'ਲਵਲੀ', ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਅੱਠ ਅੱਖਰ। ਜਦੋਂ ਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅੱਠ-ਅੱਠ ਅੱਖਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਇਸਨੂੰ 'ਅਮ੍ਰਿਤਧਾਰਾ' ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। (ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਾਰ-ਪੈਰੀ ਛੰਦਾਂ ਦਾ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।) ਪਹਿਲੇ ਵਿੱਚ 'ਸਜਉ' ਅਤੇ 'ਸਲਉ'; ਦੂਜੇ ਵਿੱਚ 'ਨਸਜਾ' ਅਤੇ 'ਗੋ'; ਤੀਜੇ ਵਿੱਚ 'ਭਨਭਾ' ਅਤੇ 'ਗਹ'; ਚੌਥੇ ਵਿੱਚ 'ਸਜਸਾ' ਅਤੇ 'ਜਗਉ'। ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ, 'ਸੌਰਭਕ' ਆਉਂਦਾ ਹੈ; ਤੀਜੇ ਵਿੱਚ 'ਘ੍ਰਉ', 'ਰਨਉ' ਅਤੇ 'ਭਗਉ'। 'ਲਲਿਤਾ' 'ਅਦਗਤਾ' ਵਾਂਗ ਹੈ; ਤੀਜੇ ਵਿੱਚ 'ਘ੍ਰਉ', 'ਨਨਉ' ਅਤੇ 'ਸਸਉ'। (ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ 'ਉਦਗਤਾ' ਦਾ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।) 'ਉਪਸਥਿਤ' ਅਤੇ 'ਪ੍ਰਚੁਪਿਤ': ਪਹਿਲੇ ਵਿੱਚ 'ਘ੍ਰਉ', 'ਮਸਉ' ਅਤੇ 'ਜਭਉ'; ਦੂਜੇ ਵਿੱਚ 'ਗਉ'; ਤੀਜੇ ਵਿੱਚ 'ਸਨਜਰਾ', 'ਗਹ' ਅਤੇ 'ਨਨਉ'; ਚੌਥੇ ਵਿੱਚ 'ਨਉ', 'ਨਜਉ' ਅਤੇ ਹੋਰ ਪੈਰ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੂਤਾ ਜੀ ਨੇ ਛੰਦਾਂ ਦੇ ਇਹ ਸੁੰਦਰ ਰੂਪ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀ ਅਤੇ ਜੁੜੇ ਪੈਰ, ਗਣਾਂ, ਅੱਖਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਅਤੇ ਵਿਭਿੰਨ ਵਿਧੀਆਂ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਉਚਾਰਣ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਕਾਵਿ-ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ ਅਤੇ ਰੰਗੀਨੀ ਸਾਫ਼ ਝਲਕਦੀ ਹੈ।