ਇਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਵਿਦਵਾਨ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਆਯੁਰਵੇਦ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਬਾਰੇ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਕਈ ਔਸ਼ਧੀਆਂ, ਪਦਾਰਥਾਂ ਅਤੇ ਮਾਪਾਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਾਂਝੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕਾਸੀਸ਼ਾ ਅਤੇ ਪੁਸ਼ਪਕਾਸੀਸ਼ਾ ਅੱਖਾਂ ਲਈ ਉਪਚਾਰ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਧਾਤੁਕਾਸੀਸ਼ਾ ਅਤੇ ਕਾਸੀ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਸੌਰਾਠੀ ਮਿੱਟੀ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਅਲਕਲੀ ਹੈ; ਕਾਕਸ਼ੀ ਨੂੰ ਪੰਕ-ਪਰਪਟੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਸਮਾਕਸ਼ਿਕਾ ਖਣਿਜ ਹੈ, ਅਤੇ ਤਾਪਿਆ ਤਾਪਯੁਤਥਾ ਤੋਂ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਿਲਾ ਅਤੇ ਮਨਹਸ਼ਿਲਾ, ਨੇਪਾਲੀ ਅਤੇ ਕੁਲਟੀ ਵੀ ਜਾਣਣਯੋਗ ਹਨ। ਆਲਾ ਜਾਂ ਮਨਸਤਾਲਕਾ ਨੂੰ ਹਰਿਤਾਲਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗੰਧਕਾ ਨੂੰ ਗੰਧਪਾਸ਼ਾਣ, ਰਸਾ ਨੂੰ ਪਾਰਾ, ਤਾਮ੍ਰਮੌਦੁੰਬਰਾ, ਸ਼ੁਲਬ ਅਤੇ ਮਲੇਛਮੁਖਾ ਵੀ ਉਲਲੇਖ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅਦ੍ਰਿਸਾਰਾ ਤੇਜ਼ ਲੋਹਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਲੋਹਕੰਚਾ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਾਕਸ਼ਿਕਾ, ਮਧੁ ਅਤੇ ਖ਼ਸੌਦਰਾ ਫੁੱਲਾਂ ਦਾ ਸਰ ਹੈ। ਜੈਸ਼ਠਾ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਕਾਂਜਿਕਾ ਅਤੇ ਸੁਵੀਰਕਾ ਬਣਦਾ ਹੈ; ਸੀਤਾ, ਸਿਤੋਪਲਾ ਅਤੇ ਮਤਸਯੰਡੀ ਚੀਨੀ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਹਨ। ਤਵਗ, ਇਲਾ ਅਤੇ ਪਤ੍ਰਕਾ ਨੂੰ ਬਰਾਬਰ ਮਿਲਾ ਕੇ ਤ੍ਰਿਸੁਗੰਧੀ ਜਾਂ ਤ੍ਰਿਜਾਤਕਾ ਬਣਦਾ ਹੈ; ਜਦ ਨਾਗਕੇਸ਼ਰ ਮਿਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਚਤੁਰਜਾਤਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਿੱਪਲੀ, ਪਿੱਪਲੀ ਦੀ ਜੜ, ਚਵਿਆ, ਚਿਤ੍ਰਕਾ, ਅਤੇ ਨਾਗਰਾ ਦੀ ਵੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਪੰਚਕੋਲਾ, ਅਤੇ ਕੋਲਕਾ ਵੀ ਨਾਮ ਹਨ। ਪ੍ਰਿਯੰਗੂ ਨੂੰ ਕੰਗੁਕਾ, ਕੋਰਦੂਸ਼ਾ ਨੂੰ ਕੋਡਰਵਾ, ਤ੍ਰਿਪੁਟਾ ਨੂੰ ਪੁਟਾ, ਅਤੇ ਕਲਾਪਾ ਨੂੰ ਲੰਗਕਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਤੀਨਾ, ਵਰਤੁਲਾ, ਵੇਣੂ, ਪਿਕੁਕਾ, ਪਿਤਲਾ, ਚਾਕਸ਼ਾ, ਅਤੇ ਬਿਡਾਲਪਦਕਾ ਵੀ ਉਲਲੇਖ ਹਨ। ਮਾਪਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਵਿੱਚ, ਕਰਸ਼ਾ, ਸੁਵਰਣਾ, ਕਵਲਗ੍ਰਹਾ, ਅੱਧਾ ਪਲਾ (ਸ਼ੁਕਤੀ), ਅਤੇ ਅਠ ਮਾਸ਼ਕਾ ਨੂੰ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪਲਾ ਨੂੰ ਬਿਲਵਾ, ਮੁਸ਼ਟੀ ਦੋ ਪਲਾ, ਪ੍ਰਸ੍ਰਿਤੀ ਵੀ ਦੋ ਪਲਾ, ਅੰਜਲੀ ਅਤੇ ਕੁਡਵਾ ਚਾਰ-ਚਾਰ ਪਲਾ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹਨ। ਅਠ ਪਲਾ ਇੱਕ ਅਸ਼ਟਮਾਨਾ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਮਾਪ ਦਾ ਮਾਪਦੰਡ ਹੈ। ਚਾਰ ਕੁਡਵਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਥਾ, ਚਾਰ ਪ੍ਰਸਥਾ ਇੱਕ ਆਢ਼ਾਕਾ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਕਾਸਾ ਪਾਤ੍ਰ ਵੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਦ੍ਰੋਣਾ ਚਾਰ ਆਢ਼ਾਕਾ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ। ਤੁਲਾ ਸੌ ਪਲਾ, ਭਾਗਾ ਵੀਵੀ ਪਲਾ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਸਥ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੀ ਮਾਪ-ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ; ਤਰਲ ਪਦਾਰਥਾਂ ਲਈ ਇਹ ਦੋ ਗੁਣਾ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਭਦ੍ਰਦਾਰੁ ਦੇਵਤਾਵਾਂ ਦੀ ਲੱਕੜ ਹੈ; ਦਾਰੁ ਨੂੰ ਦੇਵਦਾਰੁ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੁਸ਼ਟਾ ਇੱਕ ਔਸ਼ਧੀਕ ਪੌਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਮਾਂਸੀ ਨਲਦਾ ਦੀ ਜੜ ਹੈ। ਸ਼ੰਖਾ ਸੰਖ, ਸ਼ੁਕਤੀ ਸੀਪੀ, ਨਖਾ ਨਖ, ਸ਼ੰਖਾ ਵੀ ਸੰਖ; ਵਿਆਘ੍ਰ ਬਾਘ, ਵਿਆਘ੍ਰਨਖਾ ਬਾਘ ਦਾ ਨਖ; ਪੁਰਾ ਪਲੰਕਸ਼ਾ, ਮਹਿਸ਼ਾਕਸ਼ਾ ਗੁੱਗਲੁ। ਰਸਾ ਪਾਰਾ, ਗੰਧਰਸਾ ਬੋਲੇ ਮਿੱਟੀ, ਸਰਜਾ ਸਰਜਾ ਰੁੱਖ ਦੀ ਗੂੰਦ। ਪ੍ਰਿਯੰਗੂ, ਫਲਿਨੀ, ਸ਼ਿਆਮਾ, ਗਉਰੀ ਵੀ ਔਸ਼ਧੀਕ ਪੌਦੇ ਹਨ। ਕਰੰਜਾ, ਨਕਤਮਾਲਾ, ਪੂਤਿਕਾ, ਚਿਰਬਿਲਵਾ, ਸ਼ਿਗਰੂ (ਸ਼ੋਭਾਂਜਨਾ), ਅਤੇ ਗਿਆਨਮਾਨਾ ਵੀ ਨਾਮ ਹਨ। ਜਯਾ, ਜਯੰਤੀ, ਸ਼ਰਣੀ, ਨਿਰਗੁੰਡੀ, ਸਿੰਧੁਵਾਰ, ਮੋਰਟਾ, ਪੀਲੂਪਰਨ, ਅਤੇ ਤੁੰਡੀ (ਤੁੰਡੀਕੇਰਿਕਾ) ਵੀ ਉਲਲੇਖ ਹਨ। ਮਦਨਾ, ਗਾਲਵਾ, ਬੋਧਾ, ਘੋਟਾ, ਘੋਟੀ ਦੇ ਨਾਮ ਹਨ। ਚਤੁਰੰਗੁਲਾ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਨੂੰ ਵਿਅਧੀਘਾਤ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਰਗਵਧਾ ਨੂੰ ਰਾਜਵ੍ਰਿਕਸ਼ ਅਤੇ ਰੈਵਤਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੰਤੀ, ਕਾਕੇਂਦੁ-ਤਿਕਤਾ, ਕੰਟਕੀ, ਵਿਕੰਕਤਾ ਵੀ ਨਾਮ ਹਨ। ਨਿੰਬਾ ਨੂੰ ਅਰਿਸ਼ਟ, ਪਟੋਲਾ ਨੂੰ ਕੋਲਕਾ, ਵਯਸਥਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਲਿਆ ਨੂੰ ਚਿਨਨਾ ਅਤੇ ਚਿਨਨਰੁਹਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਸ਼ਾ ਅਤੇ ਦੰਤਯਮ੍ਰਿਤਾ ਗੁਡੂਚੀ ਦੇ ਨਾਮ ਹਨ। ਕਿਰਾਤਤਿਕਤਾ, ਭੂਨਿੰਬਾ, ਅਤੇ ਕਾਂਡਤਿਕਤਾ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਸੂਤਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਹੇ ਹਰੀ! ਇਹ ਜੰਗਲੀ ਔਸ਼ਧੀਕ ਪੌਦਿਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਹਨ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਵਿਆਕਰਨ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਾਂਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਕੁਮਾਰ ਨੇ ਸ਼ੌਣਕਾ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਸੀ।" ਕੁਮਾਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਹੇ ਕਾਟਿਆਯਨ! ਹੁਣ ਮੈਂ ਵਿਆਕਰਨ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਸਮਝਾਵਾਂਗਾ, ਤਾਂ ਕਿ ਢੁਕਵਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਹੋਵੇ।" ਜੋ ਸ਼ਬਦ 'ਸੁਪ' ਜਾਂ 'ਤਿੰਗ' ਨਾਲ ਖਤਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਪਦ ਹਨ। 'ਸੁਪ' ਸੱਤ ਵਿਭਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ; 'ਸਵੌਜਸ' ਪਹਿਲੀ ਵਿਭਕਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਮੂਲ ਸ਼ਬਦ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸੰਬੋਧਨ, ਲਿੰਗ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਸੰਗਾਂ ਵਿੱਚ, ਜਦ ਕਰਤਾ ਜਾਂ ਕਰਮ ਪ੍ਰਗਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਤਾਂ ਅਰਥਵਾਨ ਮੂਲ ਸ਼ਬਦ, ਕ੍ਰਿਆ-ਪ੍ਰਤਯਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 'ਅਮੌਸ਼ਸ' ਦੂਜੀ ਵਿਭਕਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਰਮ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਦੂਜੀ ਵਿਭਕਤੀ ਕਰਮ ਲਈ, ਖਾਸ ਤੌਰ ਤੇ ਜਦ ਹੋਰ ਨਾਲ ਜੋੜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। 'ਟਾਭਿਆੰਭਿਸ' ਤੀਜੀ ਵਿਭਕਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਧਨ ਜਾਂ ਕਰਤਾ ਲਈ ਹੈ। ਜਿਸ ਨਾਲ ਕਿਰਿਆ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਧਨ; ਜੋ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਰਤਾ। ਚੌਥੀ ਵਿਭਕਤੀ 'ਙੇਭਿਆੰ' ਅਤੇ 'ਭ੍ਯਸ' ਤੋਂ ਬਣਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਲਈ ਹੈ; ਜਿੱਥੇ ਦੇਣਾ, ਦਾਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੋਵੇ, ਉਥੇ ਚੌਥੀ ਵਿਭਕਤੀ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪੰਜਵੀਂ ਵਿਭਕਤੀ 'ਙਸਿ', 'ਭ੍ਯਾਮ', 'ਭ੍ਯਸ' ਤੋਂ ਬਣਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਅਪਾਦਾਨ ਲਈ ਹੈ; ਜਿੱਥੇ ਵਿਛੋੜਾ, ਲੈਣਾ, ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਜਾਂ ਡਰ ਹੋਵੇ, ਉਥੇ ਅਪਾਦਾਨ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਛੇਵੀਂ ਵਿਭਕਤੀ 'ਙਸ', 'ਆਮ' ਤੋਂ ਬਣਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਮੂਲ ਸੰਬੰਧ (ਮਾਲਕੀ) ਲਈ ਹੈ; 'ਙ' ਅਤੇ 'ਸੁ' ਤੋਂ ਸੱਤਵੀਂ ਵਿਭਕਤੀ ਬਣਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਅਧਾਰ (ਸਥਾਨ) ਲਈ ਹੈ। ਅਧਾਰ ਸਥਾਨ ਹੈ, ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਚਾਹਿਆ ਜਾਂ ਨਾ-ਚਾਹਿਆ ਹੋਵੇ, ਅਪਾਦਾਨ ਮੰਨਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਵੀਂ ਵਿਭਕਤੀ 'ਪਰਿਉਪਾਂ' ਨਾਲ, ਹੋਰ ਅਰਥਾਂ ਲਈ, ਜਿੱਥੇ 'ਐਨ' ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦੂਜੀ ਵਿਭਕਤੀ ਕਿਰਿਆ-ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਦੁਹਾਈ ਕਿਰਿਆ, ਸਹਾਇਤਾ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ, ਵੰਡ ਅਤੇ ਪੂਰੀ ਵੰਡ ਲਈ; ਸਾਥ, ਘਾਟ, ਅਤੇ ਨੇੜਤਾ ਦੇ ਅਰਥਾਂ ਲਈ ਇਹ ਵਰਣਨ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਦੂਜੀ ਅਤੇ ਚੌਥੀ ਵਿਭਕਤੀ ਯਤਨ ਅਤੇ ਚਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਲਈ; ਜੜਤ ਪਦਾਰਥਾਂ ਲਈ ਦੋ ਵਿਭਕਤੀਆਂ, ਅਪਰਾਧੀ ਕਿਰਿਆ ਲਈ ਲਾਗੂ ਹਨ। ਨਮ: (ਨਮਸਕਾਰ), ਸਵਸਤੀ, ਸਵਧਾ, ਸਵਾਹਾ, ਅਲਮ, ਵਸ਼ਟ ਉਚਾਰਨ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਚੌਥੀ ਵਿਭਕਤੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ, ਅਤੇ ਅਨੰਤ ਕਿਰਿਆ ਜਾਂ ਅਵਸਥਾ ਦਰਸਾਉਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਤੀਜੀ ਵਿਭਕਤੀ ਸਾਥ, ਤਿਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਲਈ, ਸੱਤਵੀਂ ਵਿਭਕਤੀ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਅਵਸਥਾ ਲਈ, ਅਤੇ 'ਏਤੈਰ' ਨਾਲ ਛੇਵੀਂ ਵਿਭਕਤੀ ਵੀ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਮਾਲਕ, ਰਾਜਾ, ਸ਼ਾਸਕ, ਗਵਾਹ, ਵਾਰਸ, ਅਤੇ ਉਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਨਾਲ, ਨਿਰਧਾਰਨ ਲਈ ਦੋ ਵਿਭਕਤੀਆਂ; ਕਾਰਨ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ ਛੇਵੀਂ ਵਿਭਕਤੀ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ ਔਸ਼ਧੀਆਂ, ਮਾਪ, ਅਤੇ ਵਿਆਕਰਨ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਭਰੀ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਵਿਅਖਿਆ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਕਿ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਸਮਝ ਮਿਲੇ।