ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਅਤੇ ਪੌਦਿਆਂ ਦੇ ਨਾਂਮਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰੂਪਾਂ ਬਾਰੇ ਗਿਆਨ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਹੇਮਾਭਾ ਨੂੰ ਨਾਗਕੇਸ਼ਰ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਈ ਵਾਰੀ ਇਸ ਨੂੰ ਨਾਗ ਨਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਸ੍ਰਿਕ ਕੁੰਕੁਮਾ, ਕਸ਼ਮੀਰ ਅਤੇ ਬਾਹਲਿਕ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਹਨ। ਆਯੋ ਨੂੰ ਲੋਹਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਧਾਤੂਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਨਾਂ ਵੀ ਹਨ। ਪੁਰਾ, ਕੁਟਨਟਾ, ਮਹਿਸ਼ਾਕਸ਼ਾ ਅਤੇ ਪਲੰਕਸ਼ਾ ਵੀ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕਸ਼ਮਰੀ ਨੂੰ ਕਟਫਲਾ, ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀਪਰਣਾ ਨੂੰ ਵੀ ਇਹੀ ਨਾਂ ਮਿਲਿਆ ਹੈ। ਸ਼ੱਲਕੀ, ਗਜਭਕਸ਼ਿਆ, ਪਤਰੀ ਅਤੇ ਸੁਗੰਧਿਤ ਸਰਾਵ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਹਨ। ਧਾਤਰੀ ਨੂੰ ਆਮਲਕੀ, ਵਿਭੀਤਕ ਨੂੰ ਅਕਸ਼, ਪਥਿਆ ਨੂੰ ਅਭਯਾ, ਅਤੇ ਪੂਤਨਾ ਨੂੰ ਹਰੀਤਕੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤ੍ਰਿਫਲਾ ਤਿੰਨ ਫਲਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਹੈ, ਅਤੇ ਲੰਬੇ ਡੰਡੇ ਵਾਲੀ ਔਸ਼ਧੀ ਉਦਕੀਰਿਆ ਨੂੰ ਕਰੰਜਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਯਸ਼ਟੀ ਨੂੰ ਯਸ਼ਟਿਆਹਵਯਾ, ਮਧੂਕ ਨੂੰ ਮਧੁਯਸ਼ਟੀਕਾ, ਧਾਤਕੀ ਨੂੰ ਤਾਮਰਪਰਨਾ, ਅਤੇ ਸਮੰਗਾ ਨੂੰ ਕੁੰਜਰਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਿਤਾ ਨੂੰ ਮਲਯਜ, ਜੋ ਠੰਢਾ ਹੈ, ਗੋਸ਼ੀਰਸ਼ ਨੂੰ ਚਿੱਟਾ ਚੰਦਨ, ਰਕਤ ਨੂੰ ਚੰਦਨ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਲਾਲ ਚੰਦਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਾਕੋਲੀ ਨੂੰ ਵੀਰਾ, ਵਯਸਿਆ ਨੂੰ ਅਰਕਪੁਸ਼ਪਿਕਾ, ਸ਼੍ਰਿੰਗੀ, ਕਰਕਟਸ਼੍ਰਿੰਗੀ ਅਤੇ ਮਹਾਘੋਸ਼ਾ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਹਨ। ਤੁਗਾਕਸ਼ੀਰੀ, ਸ਼ੁਭ ਵਾਂਸ਼ੀ, ਵਾਂਸ਼ਲੋਚਨਾ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮ੍ਰਿਦਵਿਕਾ ਨੂੰ ਦ੍ਰਾਕਸ਼ਾ, ਗੋਸਤਨਿਕਾ ਨੂੰ ਵੀ ਇਹੀ ਨਾਂ ਮਿਲਿਆ ਹੈ। ਉਸ਼ੀਰਾ, ਮ੍ਰਿਣਾਲਾ, ਸੇਵਿਆ, ਲਾਮੱਜਕਾ, ਸਾਰਾ, ਗੋਪਵੱਲੀ ਅਤੇ ਗੋਪੀ ਭਦਰਾ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਦੰਤੀ, ਕਟੰਕਟੇਰੀ, ਦਾਰੁਨਿਸ਼ਾ, ਹਰਿਦ੍ਰਾ (ਜਿਸ ਨੂੰ ਰਜਨੀ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ), ਪੀਤਿਕਾ (ਰਾਤ੍ਰਿਨਾਮਿਕਾ) ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਹਨ। ਵ੍ਰਿਕਸ਼ਾਦਨੀ, ਛਿੰਨਰੁਹਾ, ਨੀਲਵੱਲੀ, ਰਸਾਮ੍ਰਿਤਾ, ਵਸੁਕੋਟਾ ਅਤੇ ਵਾਸ਼ਿਰਾ (ਕਾਂਪਿਲਾ) ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਾਸ਼ਾਣਭੇਦਕ, ਅਰਿਸ਼ਟ, ਕੁਟਟਭੇਦਕ, ਘੰਟਾਕਾ, ਸ਼ੁਸ਼ਕਕਾ, ਵਚਾ ਅਤੇ ਸੂਚਕਾ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਸੁਰਸੋ, ਬੀਜਕ, ਪੀਤਸ਼ਾਲਾ, ਵਜਰਵ੍ਰਿਕਸ਼, ਮਹਾਵ੍ਰਿਕਸ਼, ਸਨੁਹੀ, ਸਨੁਕ, ਸੁਧਾ ਅਤੇ ਗੁੜਾ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਹਨ। ਤੁਲਸੀ ਨੂੰ ਸੁਰਸਾ ਅਤੇ ਉਪਸਥਾ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੁਠੇਰਕਾ, ਅਰਜੁਨਕਾ, ਪਰਨ ਅਤੇ ਸੌਗੰਧਿ ਪਰਣਿਕ੍ਰਾ ਵੀ ਹਨ। ਨੀਲਾ, ਸਿੰਧੁਵਾਰਾ, ਨਿਰਗੁੰਡਿ (ਸੁਗੰਧਿਤ), ਸੁਗੰਧਿ ਪਰਣੋਤੀ, ਵਾਸੰਤੀ ਅਤੇ ਕੁਲਜਾ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਕਾਲਿਕਾ ਪੀਲੇ ਲੱਕੜ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ, ਕਟਕਾ ਵੀ ਉਸਦਾ ਨਾਂ ਹੈ। ਗਾਯਤਰੀ-ਖਦਿਰਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਵੱਖਰੀ ਕਿਸਮ ਕੰਧਰਾ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇੰਦੀ ਸਰਵੋਤਮ ਹੈ, ਕੁਵਲਯਾ ਨੀਲਾ ਕਮਲ, ਪਦਮਾ ਕਮਲ, ਨੀਲੋਤਪਲਾ, ਸੌਗੰਧਿਕਾ, ਸ਼ਤਦਲਾ, ਅਬਜਾ ਅਤੇ ਕਮਲਾ—all ਕਮਲ ਦੇ ਨਾਂ ਹਨ। ਅਜਵਰਨ ਨੂੰ ਊਰਜਾ, ਵਾਜਿਕਰਨ ਨੂੰ ਅਸ਼ਵਕਰਨਕਾ, ਸ਼ਲੇਸ਼ਮਾਂਤਕ, ਸ਼ੇਲੁਰ ਅਤੇ ਬਹੁਵਾਰਾ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਹਨ। ਸੁਨੰਦਕ, ਕਕੁਦਭਦਰਾ, ਛਤ੍ਰਾਕੀ, ਛਤ੍ਰਸੰਜ਼ਕ, ਕਬਰੀ, ਕੁੰਭਕਾ, ਧ੍ਰਿਸ਼ਟ, ਖੁਦਵਿਧਾ ਅਤੇ ਧਨਕ੍ਰਿਤ ਵੀ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਰਜਕ, ਕਰਾਲਾ, ਕਾਲਮਾਨਾ, ਪ੍ਰਾਚੀ, ਬਲਾ, ਨਦੀਕ੍ਰਾਂਤਾ, ਕਾਕਜੰਘਾ ਅਤੇ ਵਾਯਸੀ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਮੂਸ਼ਿਕਪਰਨ, ਭ੍ਰਮੰਤੀ, ਆਖੁਪਰਨਿਕਾ, ਵਿ਷ਮੁਸ਼ਟੀ, ਦ੍ਰਾਵਣ, ਕੇਸ਼ਮੁਸ਼ਟੀ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਹਨ। ਕਿੰਲਿਹੀ, ਕਟੁਕੀ, ਅੰਤਕਾ (ਆਮਲਵੇਤਸਾ), ਅਸ਼ਵੱਥ, ਬਹੁਪਤਰਾ ਅਤੇ ਆਮਲਕੀ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਅਰੂਸ਼ਕ੍ਰ, ਪਤਰਾ, ਸ਼ੂਕਾ, ਖ਼ੀਰੀ, ਰਾਜਾਦਨਾ, ਮਹਾਪਤਰਾ, ਦਾਡਿਮਾ ਅਤੇ ਕਰਕਾ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਹਨ। ਮਸੂਰੀ, ਵਿਦਲੀ, ਸ਼ਸ਼ਪਾ (ਕਾਲਿੰਦੀ), ਕੰਟਕਾਖਿਆ, ਮਹਾਸ਼ਯਾਮਾ ਅਤੇ ਵ੍ਰਿਕਸ਼ਪਾਦੀ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਵਿਦਿਆ, ਕੁੰਤੀ, ਨਿਕੁੰਭਾ, ਤ੍ਰਿਭੰਗੀ, ਤ੍ਰਿਪੁਟੀ, ਤ੍ਰਿਵ੍ਰਿਤ, ਸਪਤਲਾ, ਯਵਤਿਕਤਾ, ਚਰਮਾ ਅਤੇ ਚਰਮਕਸਾ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਹਨ। ਸ਼ੰਖਿਨੀ, ਸੁਕੁਮਾਰੀ, ਤਿਕਤਾਕਸ਼ੀ, ਅਕਸ਼ੀਪੀਲੁਕਾ, ਗਵਾਕਸ਼ੀ, ਅਮ੍ਰਿਤਾ, ਸ਼੍ਵੇਤਾ, ਗਿਰਿਕਰਨ ਅਤੇ ਗਵਾਦਿਨੀ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਕਾਂਪਿਲਕਾ, ਰਕਤਾਂਗਾ, ਗੁੰਡਾ, ਰੋਚਨਿਕਾ, ਹੇਮਕਸ਼ੀਰੀ (ਜਿਸ ਨੂੰ ਪੀਤਾ, ਗੌਰੀ, ਕਾਲਦੁਘਿਕਾ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਹਨ। ਗਾਂਗੇਰੁਕੀ, ਨਾਗਬਲਾ, ਵਿਸ਼ਾਲਾ, ਇੰਦ੍ਰਵਾਰੁਣੀ, ਤਾਰਕਸ਼, ਸ਼ੈਲਾ, ਨੀਲਵਰਨ, ਅੰਜਨ ਅਤੇ ਰਸਾਂਜਨ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਸ਼ਾਲਮਲੀ ਦਾ ਗੂੰਦ ਮੋਚਰਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਤਯਕਪੁਸ਼ਪੀ, ਖਰੀ, ਅਪਾਮਾਰਗ ਅਤੇ ਮਯੂਰਕਾ ਵੀ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਿੰਹਾਸਿਆ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਵਾਸਾ, ਮਾਟਰੂਸ਼ਕਾ, ਜੀਵਕ, ਜੀਵਸ਼ਾਕ, ਕਰਬੁਰਾ ਅਤੇ ਸ਼ਟੀ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਕਟਫਲਾ, ਸੋਮਵ੍ਰਿਕਸ਼, ਅਗਨਿਗੰਧਾ, ਸੁਗੰਧਿਕਾ, ਸ਼ਤਾਂਗ, ਸ਼ਤਪੁਸ਼ਪਾ, ਮਿੰਸਿਰ ਅਤੇ ਮਧੁਰਿਕਾ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਪੁਸ਼ਕਰਮੂਲ, ਪੁਸ਼ਕਰ ਅਤੇ ਪੁਸ਼ਕਰਾਹਵਯਾ, ਯਾਸਾ, ਧਨਵਯਾਸਾ, ਦੁਸ਼ਪਰਸ਼ ਅਤੇ ਦੁਰਲਭਾ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਹਨ। ਵਾਕੁਚੀ, ਸੋਮਰਾਜੀ, ਸੋਮਵੱਲੀ, ਮਾਰਕਵਾ, ਕੇਸ਼ਰਾਜ ਅਤੇ ਭ੍ਰਿੰਗਰਾਜ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਗਿਆਨਵਾਨ ਵਿਦਵਾਨ ਵੈਦਗਜ ਨੂੰ ਚਕ੍ਰਮਰਦਕਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਸੁਰੰਗੀ ਨੂੰ ਟਗਰਾ, ਉਸ ਦੀ ਨਸ ਕਲਨਾਸ਼ਾ, ਅਤੇ ਵਾਯਸੀ ਵੀ ਉਸਦੇ ਨਾਂ ਹਨ। ਮਹਾਕਾਲਾ ਨੂੰ ਬੇਲਾ, ਟੰਡੁਲੀਆ ਨੂੰ ਘਣਸ੍ਤਨਾ, ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਨੂੰ ਕਰੇਲਾ, ਅਤੇ ਤਿਕਤਾਲਬੁ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਧਾਮਾਰਗਵ ਅਤੇ ਕੋਸ਼ਾਤਕੀ, ਯਾਮਿਨੀ, ਅਤੇ ਕੋਸ਼ਾਤਕੀ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਤਭੇਦਨਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੀਮੂਤਾ ਨੂੰ ਖੁੱਡਾਕਾ ਅਤੇ ਦੇਵਤਾਡਕਾ, ਗ੍ਰਿਧਰਨਖੀ, ਅਤੇ ਹਿੰਗੁਕਾਕਾਦਨੀ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਸ਼ਵਾਰੀ, ਕਰਵੀਰ (ਅਸ਼ਵਮਾਰਕਾ), ਸਿੰਧੁ, ਸੈਧਵ ਅਤੇ ਸਿੰਧੂਥਾ—all ਮਣਿਮੰਥ ਦੇ ਨਾਂ ਹਨ। ਕਸ਼ਾਰ ਅਤੇ ਯਵਾਗ੍ਰਜਾ ਦੋਵੇਂ ਨੂੰ ਯਵਕਸ਼ਾਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਰਜਿਕਾ ਅਤੇ ਸਰਜਿਕਾਕਸ਼ਾਰ ਨੂੰ ਦੂਜਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਪੌਦਿਆਂ, ਔਸ਼ਧੀਆਂ, ਫਲਾਂ ਅਤੇ ਲੱਕੜ ਦੇ ਅਨੇਕ ਨਾਂਮਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਜੋ ਇਹ ਗਿਆਨ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਢੰਗ ਨਾਲ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਯਾਦ ਰਹੇ।