ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਮਹਾਨ ਭੈਰਵ ਜੀ ਨੇ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਵਖਰੇ ਵਖਰੇ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਸੰਕੇਤਾਂ ਬਾਰੇ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਆਖਿਆ ਕਿ ਜਦੋਂ ਸਿੰਘ ਵਲਦ ਦੀ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਸੁਭਾਗ, ਚੜ੍ਹਦੀ ਕismet ਅਤੇ ਧਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੁੱਤਾ ਵਲਦ ਦੀ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਤਾਕਤ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਵਲਦ ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਤੇ ਦਿੱਸੇ, ਤਾਂ ਮਾਣ, ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਜੇ ਥਾਂ ਤੇ ਖਚਰ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਵੱਡਾ ਲਾਭ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਹਾਥੀ ਵਲਦ ਦੀ ਥਾਂ ਤੇ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਇਸ ਨਾਲ ਇਸਤਰੀਆਂ, ਹਾਥੀਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕਾਂ ਵਲਦ ਦੀ ਥਾਂ ਤੇ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਥਾਂ ਅਤੇ ਮਨ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਖਚਰ ਦੀ ਥਾਂ ਤੇ ਝੰਡਾ ਦਿੱਸੇ, ਤਾਂ ਰੋਗ, ਦੁੱਖ ਤੇ ਹੋਰ ਬੁਰੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਖਚਰ ਦੀ ਥਾਂ ਤੇ ਧੂੰਆਂ ਵਰਗਾ ਰੂਪ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਚੋਰਾਂ ਆਦਿਕ ਤੋਂ ਡਰ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਸਿੰਘ ਖਚਰ ਦੀ ਥਾਂ ਤੇ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਮਾਣ, ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਤੇ ਜਿੱਤ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਜੇ ਕੁੱਤਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਤਕਲੀਫ਼ ਤੇ ਧਨ ਦੀ ਹਾਨੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਵਲਦ ਖਚਰ ਦੀ ਥਾਂ ਤੇ ਦਿੱਸੇ, ਤਾਂ ਖੁਸ਼ੀ ਅਤੇ ਪਿਆਰਿਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਖਚਰ ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਤੇ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਦੁੱਖ ਤੇ ਪੀੜਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਹਾਥੀ ਖਚਰ ਦੀ ਥਾਂ ਤੇ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਖੁਸ਼ੀ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਕਾਂ ਖਚਰ ਦੀ ਥਾਂ ਤੇ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਝਗੜਾ ਤੇ ਰੋਗ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਹਾਥੀ ਦੀ ਥਾਂ ਤੇ ਝੰਡਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਤੇ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ, ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਤੇ ਸੁਖ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਧੂੰਆਂ ਵਰਗਾ ਰੂਪ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਧਨ ਤੇ ਅਨਾਜ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਸਿੰਘ ਹਾਥੀ ਦੀ ਥਾਂ ਤੇ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਜਿੱਤ ਤੇ ਕਾਰਜ-ਸਿਧੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਕੁੱਤਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਤੰਦਰੁਸਤੀ ਤੇ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਵਲਦ ਹਾਥੀ ਦੀ ਥਾਂ ਤੇ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਰਾਜਸੀ ਮਾਣ, ਆਦਰ ਤੇ ਧਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਖਚਰ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੁੱਖ ਤੇ ਫਿਰ ਖੁਸ਼ੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਹਾਥੀ ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਤੇ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਖੇਤਾਂ, ਅਨਾਜ, ਆਰਾਮ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਕਾਂ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਧਨ ਤੇ ਅਨਾਜ ਦੀ ਵਾਧੂਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਕਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਤੇ ਝੰਡਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਕਾਰਜਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਧੂੰਆਂ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਦੁੱਖ ਤੇ ਵਿਪੱਤ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਕਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਤੇ ਸਿੰਘ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਵਿਵਾਦ ਤੇ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਕੁੱਤਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਘਰ ਨਾਸ ਹੋਣ ਦਾ ਡਰ ਤੇ ਹੋਰ ਖਤਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਵਲਦ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਅਪਣੀ ਥਾਂ ਜਾਂ ਪਦਵੀ ਗੁਆਉਣ ਦਾ ਡਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਖਚਰ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਧਨ ਦੀ ਹਾਨੀ ਤੇ ਹਾਰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਹਾਥੀ ਕਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਤੇ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਧਨ, ਯਸ਼ ਆਦਿ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਕਾਂ ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਤੇ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਵਿਦੇਸ਼ ਜਾਂ ਹੋਰ ਸਫ਼ਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਭੈਰਵ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਦੇਵੀ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਹਵਾ ਦੀ ਜਿੱਤ, ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਜਿੱਤ ਅਤੇ ਫਤਿਹ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਸਮਝਾਵਾਂਗਾ। ਚਾਰ ਸ਼ੁਭ ਸੰਕੇਤ ਹਨ—ਵਾਯੂ, ਅੱਗ, ਪਾਣੀ ਤੇ ਇੰਦਰ। ਵਾਯੂ ਜੇ ਖੱਬੇ ਜਾਂ ਸੱਜੇ ਹੋਵੇ, ਵਧਦਾ ਹੈ; ਅੱਗ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਵਰੁਣ (ਪਾਣੀ) ਹੇਠਾਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮਹਿੰਦਰ (ਇੰਦਰ) ਵਿਚਕਾਰ ਵੱਸਦਾ ਹੈ—ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਖੱਬੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਸੱਜੇ, ਅਤੇ ਚੜ੍ਹਾਈ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਪਹਿਲੀ ਤੀਥ ਤੋਂ ਕ੍ਰਮ ਉਲਟ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਹਾਲਤ ਡਿੱਗਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਚੜ੍ਹਾਈ ਸੂਰਜ ਦੇ ਰਸਤੇ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਡੁੱਬ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਗੁਣ ਵਧਦੇ ਹਨ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤ ਵਿੱਚ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਬਦਲਾਅ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਅੱਧੇ ਪਹਿਰ 'ਚ ਹਵਾ ਬਦਲੇ, ਤਾਂ ਤੰਦਰੁਸਤੀ ਘਟਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਹਵਾ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਹਵਾ ਸੱਜੇ ਨੱਕ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਖਾਣਾ ਤੇ ਮਿਲਾਪ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਤਲਵਾਰ ਵਾਲਾ ਜੰਗ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਖੱਬੇ ਵੱਲ ਚਲਣੀ ਹਵਾ ਸਭ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਭ ਤੇ ਸੋਹਣੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮਹਿੰਦਰ, ਵਰੁਣ ਅਤੇ ਵਾਯੂ ਦੀ ਥਾਂ ਤੇ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਹਵਾ ਸੱਜੇ ਵੱਲ ਚੱਲਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਸੁੱਕਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਖੱਬੇ ਚੱਲਣ ਤੇ ਮੀਂਹ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।" ਫਿਰ ਧਨਵੰਤਰੀ ਜੀ ਨੇ ਘੋੜਿਆਂ ਦੀ ਆਯੁਰਵੇਦਿਕ ਵਿਦਿਆ ਬਿਆਨ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਘੋੜਿਆਂ ਦੀ ਚੁੰਚ ਕਾਂ ਵਰਗੀ, ਜੀਭ ਕਾਲੀ, ਮੂੰਹ ਰੁੱਖ ਵਰਗਾ, ਅਤੇ ਤਲੂ ਗਰਮ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਘੋੜੇ ਚੰਗੇ ਨਹੀਂ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਡਰਾਉਣਾ, ਦੰਦ ਘੱਟ, ਸਿੰਗ ਵਾਲੇ, ਜਾਂ ਦੰਦ ਛਿੜੇ ਹੋਣ, ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਜੰਮਦੇ ਸਮੇਂ ਹੀ ਵੱਡੇ ਹੋਣ, ਜਾਂ ਮੂੰਹ ਤੇ ਢੱਕਣ ਹੋਵੇ, ਦੋ ਖੁਰ ਹੋਣ, ਜਾਂ ਥਣ ਹੋਣ—ਇਹ ਵੀ ਚੰਗੇ ਨਹੀਂ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੈਰ ਬਿੱਲੀ ਵਰਗੇ, ਰੂਪ ਬਾਘ ਵਰਗਾ, ਕੋੜ ਜਾਂ ਫੋੜੇ ਵਾਲੇ ਲੱਗਣ, ਜਾਂ ਜਮਾਂ ਦੇ ਘੋੜੇ, ਬੌਨੇ, ਬਿੱਲੀ ਵਰਗੇ ਜਾਂ ਭੂਰੇ ਨੈਣ ਵਾਲੇ ਹੋਣ, ਉਹ ਘੋੜੇ ਤਿਆਗਣ ਯੋਗ ਹਨ। ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਘੋੜਾ ਤੁਰੁਸ਼ਕਾ ਜਾਤ ਦਾ ਹੈ, ਮੱਧਮ ਪੰਜ ਹੱਥ ਦਾ, ਤੇ ਛੋਟਾ ਤਿੰਨ ਹੱਥ ਦਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਘੋੜਿਆਂ ਦੀ ਬਣਾਵਟ ਠੀਕ ਨਹੀਂ, ਕੰਨ ਛੋਟੇ, ਜਾਂ ਚਿੱਟੇ-ਕਾਲੇ ਚਿੱਟੇ ਹੋਣ, ਉਹ ਕਮਜ਼ੋਰ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਮੰਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਤੋਂ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਨੀਮ ਦੇ ਪੱਤੇ, ਗੁਗਲ, ਸਾਰੋਂ ਦਾ ਤੇਲ ਅਤੇ ਘਿਉ ਦੀ ਆਹੁਤੀ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਤਿਲ, ਵਚ ਤੇ ਹਿੰਗ ਘੋੜਿਆਂ ਦੀ ਗਲ ਵਿੱਚ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜ਼ਖਮ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ—ਬਾਹਰੀ ਕਾਰਣਾਂ ਕਰਕੇ ਜਾਂ ਅੰਦਰਲੀ ਗੜਬੜ ਕਰਕੇ। ਹਵਾ ਵਾਲੇ ਜ਼ਖਮ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਕਫ਼ ਵਾਲੇ ਜਲਦੀ ਠੀਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਪਿੱਤ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਗਲੇ ਵਿੱਚ ਜਲਣ ਤੇ ਖੂਨ ਕਰਕੇ ਸੁਸਤ ਦਰਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਬਾਹਰੀ ਕਾਰਣਾਂ ਜਿਵੇਂ ਹਥਿਆਰ ਆਦਿ ਨਾਲ ਹੋਏ ਜ਼ਖਮਾਂ ਦੀ ਸਫ਼ਾਈ ਅਰੰਡ ਦੀ ਜੜੀ, ਚਿਤਰਕ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦਵਾਈਆਂ ਨਾਲ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਦੋ ਵਾਰੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਲਸਣ ਤੇ ਕਲਾ ਨਮਕ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਛਾਛ, ਤਿਲ ਦੀ ਖਲੀ, ਦਹੀਂ ਤੇ ਕਲਾ ਨਮਕ, ਅਤੇ ਨੀਮ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲੀ ਰੋਟੀ ਜ਼ਖਮਾਂ ਦੀ ਸਫ਼ਾਈ ਤੇ ਠੀਕ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਟੋਲਾ, ਨੀਮ, ਵਚ, ਚਿਤਰਕ, ਪੀਪਲੀ ਤੇ ਅਦਰਕ—all ਪੀਸ ਕੇ ਮਿਲਾ ਲਓ। ਇਹ ਪਿਲਾਉਣ ਨਾਲ ਕੀੜੇ, ਕਫ਼ ਅਤੇ ਸੁਸਤ ਹਵਾ ਨਾਸ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਨੀਮ, ਪਟੋਲਾ, ਤ੍ਰਿਫਲਾ ਤੇ ਖਦੀਰ ਨੂੰ ਉਬਾਲ ਕੇ, ਜਦ ਘੋੜੇ ਨੂੰ ਖੂਨ ਵਗ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਦਿਓ, ਤਾਂ ਘੋੜੇ ਦੀ ਕੋੜ ਦੂਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜ਼ਖਮ ਤੇ ਕੋੜ ਲਈ ਸਾਰੋਂ ਦਾ ਤੇਲ ਲਾਭਕਾਰੀ ਹੈ। ਲਸਣ ਆਦਿ ਦੀ ਕਾਢ ਪਿਲਾਉਣ ਨਾਲ ਵੀ ਲਾਭ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਨੱਕ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਲਈ ਮਾਤੁਲੁੰਗ ਦਾ ਰਸ ਜਾਂ ਮਾਂਸੀ ਦਾ ਰਸ, ਹੋਰ ਹਵਾਵਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਤੁਰੰਤ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ ਦੋ ਪਲ, ਹਰ ਦਿਨ ਇੱਕ ਪਲ ਵਧਾ ਕੇ, ਆਖਰੀ ਦਿਨ ਅਠਾਰਾਂ ਪਲ ਤਕ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਭੈਰਵ ਜੀ ਨੇ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਸੰਕੇਤਾਂ ਦੀ ਮਹਾਨ ਗਿਆਨਮਈ ਕਥਾ, ਅਤੇ ਧਨਵੰਤਰੀ ਜੀ ਨੇ ਘੋੜਿਆਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਦੀ ਵਿਦਿਆ, ਬੜੀ ਪਿਆਰ ਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ, ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਸਮਝਾਈ।