ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਹ ਗਾਥਾ ਅਜਿਹੀ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸਦਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੁੰਦਰ, ਮਨਮੋਹਣੀ ਅਤੇ ਪੂਰੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਸਮਝਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਰਚਨਾ ਤੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਦਾ ਕਰਤਾ ਮੰਨ ਕੇ ਚਿੰਤਨ ਕਰੇ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਅੱਗ ਦੀ ਲਪਟਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾਰ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਲੋਕ ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ, ਦਸ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ, ਚਾਰ ਮੁਖਾਂ ਵਾਲਾ, ਪੀਲੇ ਨੈਤਰਾਂ ਵਾਲਾ ਤੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਭਾਲਾ ਫੜਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖੇ। ਉਸ ਦੀ ਰੂਪ ਭਿਆਨਕ ਹੈ, ਵੱਡੇ ਦੰਦਾਂ ਨਾਲ, ਤੀਖੇ ਤੇ ਤੀਨ ਨੈਤਰਾਂ ਵਾਲਾ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ; ਇੰਝ ਭੈਰਵ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਕਾਰਜ ਸਫਲ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਸੱਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨਾ ਹੋਵੇ, ਉਥੇ ਗਰੁੜ ਦਾ ਭਾਵਨਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਡਰਾਉਣਾ ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਹੈ; ਉਸ ਦੇ ਪੈਰ ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ ਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਪੱਖਾਂ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਦਿਸਾ ਘੇਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਉਸ ਦੀ ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਸੱਤ ਲੋਕ ਹਨ, ਉਸ ਦੇ ਗਲੇ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ ਹੈ; ਪੂਰਬ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਈਸ਼ਾਨ ਦਿਸਾ ਤੱਕ ਉਸ ਦਾ ਸੀਸ ਸੋਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸਦਾ-ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਚੂੜ ਵਿੱਚ ਤੇ ਤ੍ਰਿਕੁਟੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਿੱਚ, ਪਰਮ ਸ਼ਿਵ ਤਾਰਕ੍ਸ਼੍ਯ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਹਨ, ਪ੍ਰਤੱਖ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ, ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ, ਜ਼ਹਿਰ ਤੇ ਸੱਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਡਰਾਉਣੇ ਤੇ ਗ੍ਰਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮੂੰਹ ਵਾਲਾ, ਮੰਤ੍ਰ ਰੂਪ ਗਰੁੜ ਹੈ। ਸਭ ਕਾਰਜਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਕਾਲ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਸੜਕਦਾ ਹੋਇਆ ਸੋਚੋ; ਜਦ ਇਹ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰ ਲਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਕੁਝ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੋਚਿਆ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਸਿੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੰਝ ਮਨੁੱਖ ਗਰੁੜ-ਸਮਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਭੂਤ, ਪ੍ਰੇਤ, ਯਕਸ਼, ਸੱਪ, ਗੰਧਰਵ ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਨਾਂ ਹੀ ਚੌਥੀ ਕਿਸਮ ਦੇ ਜ਼ੁਕਾਮ ਜਾਂ ਹੋਰ ਰੋਗ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਧਨਵੰਤਰੀ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਰੁੜ ਨੇ ਕਸ਼੍ਯਪ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਗੌਰੀ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਦਿੱਤਾ ਸੀ; ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਸੁਣੋ। ਭੈਰਵ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੁਣ ਮੈਂ ਸਦਾ-ਤਾਜ਼ਗੀ ਵਾਲੀ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਾਂਗਾ, ਜੋ ਭੋਗ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਮੰਤ੍ਰ ਹਨ: "ਓਮ ਹ੍ਰੀੰ, ਆਓ ਦੇਵੀ, ਐਂ ਹ੍ਰੀੰ ਹ੍ਰੀੰ..." ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਰੇਖਾ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। "ਓਮ ਹ੍ਰੀੰ, ਕਲੇਦਿਨੀ, ਭਂ, ਨਮਸਕਾਰ, ਮਦਨ-ਕ੍ਸ਼ੋਭਿਨੀ ਨੂੰ ਵੀ।" ਫਿਰ ਮਦਨ ਰੇਖਾ ਵਿੱਚ ਨਿਰੰਜਨਾ, ਵਾਗਤੀ, ਖਨੇਤ੍ਰ-ਅਵਲੀਤੀ, ਵੇਗਵਤੀ ਆਦਿ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਵੱਡੇ ਆਤਮਾ ਦੇ ਆਸਨ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ। ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਦੇ ਪੱਛਮੀ, ਉੱਤਰੀ, ਦੱਖਣੀ ਅਤੇ ਉਪਰਲੇ ਚਿਹਰੇ ਲਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਆਹਵਾਨ ਕਰੋ। ਫਿਰ ਨੂਸ, ਅੰਕੁਸ਼, ਖਪਰੀ ਆਦਿ ਲਈ ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰੋ। ਪਹਿਲਾ ਭੈ, ਮਸਤਕ, ਚੂੜ, ਕਵਚ ਅਤੇ ਅਸਤ੍ਰ ਲਈ ਵੀ ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰੋ। ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਕਾਮਰੂਪ, ਅਸਿਤਾਂਗ, ਭੈਰਵ, ਬ੍ਰਹਮਾਣੀ; ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਕੰਡਾ, ਰੁਰੂ ਭੈਰਵ, ਮਾਹੇਸ਼ਵਰੀ; ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਚੰਡਾ, ਉੱਤਰੀ ਵਿੱਚ ਚੋਲਕ, ਕ੍ਰੋਧ, ਵੈਸ਼ਨਵੀ; ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਅਘੋਰਾ, ਉਨਮੱਤ ਭੈਰਵ, ਵਾਰਾਹੀ; ਉੱਤਰੀ-ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਸਾਰਾ, ਕਪਾਲਿਨ ਭੈਰਵ, ਮਾਹੇਂਦ੍ਰੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ। ਉੱਤਰੀ-ਪੱਛਮ ਕੋਨੇ ਵਿੱਚ ਜਲੰਧਰ, ਭੈਰਵ ਤੇ ਚਮੁੰਡਾ; ਉੱਤਰੀ-ਪੂਰਬ ਕੋਨੇ ਵਿੱਚ ਵਟੁਕ, ਸੰਹਾਰ, ਤੇ ਚੰਡਿਕਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ। ਫਿਰ ਰਤੀ, ਪ੍ਰੀਤੀ, ਕਾਮ ਤੇ ਪੰਜ ਬਾਣਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ। ਧਿਆਨ, ਪੂਜਾ, ਜਾਪ ਤੇ ਹੋਮ ਰਾਹੀਂ, ਦੇਵੀ ਸਦਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਨਿਤਿਆ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ, ਜਵਾਲਾਮੁਖੀ ਦੀ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ, ਰੋਗ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਵਾਲਾਮੁਖੀ ਦਾ ਕ੍ਰਮ ਵਿਚਾਰੋ, ਜੋ ਮੰਗਲਮਈ ਹੈ ਤੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਪੂਜਾ ਯੋਗ ਹੈ। ਨਿਤਿਆਰੁਣਾ, ਜੋ ਵਾਸਨਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਤੇ ਮੋਹ ਦੀ ਮੂਲ ਹੈ, ਮਾਹੇਂਦ੍ਰੀ, ਕਾਲਨਾਕਰਸ਼ਿਨੀ, ਭਾਰਤੀ, ਬ੍ਰਹਮਾਣੀ, ਮਾਹੇਸ਼ੀ, ਕੌਮਾਰੀ, ਵੈਸ਼ਨਵੀ, ਵਾਰਾਹੀ, ਮਾਹੇਂਦ੍ਰੀ, ਚਮੁੰਡਾ, ਅਪਰਾਜਿਤਾ, ਵਿਜਯਾ, ਅਜਿਤਾ, ਮੋਹਿਨੀ, ਤ੍ਵਰਿਤਾ, ਸਤੰਭਿਨੀ, ਜ੍ਰਿੰਭਿਨੀ, ਤੇ ਕਲਿਕਾ (ਕਮਲ ਦੇ ਬਾਹਰ) ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ। ਜਵਾਲਾਮੁਖੀ ਦੇ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਜ਼ਹਿਰ ਆਦਿ ਦਾ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭੈਰਵ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੁਣ ਮੈਂ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਲਈ ਮੋਤੀ ਸਮਾਨ ਚੂੜ ਦੀ ਵਿਧੀ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਸੂਰਜ, ਦੇਵੀ, ਗਣ ਤੇ ਸੋਮ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਨੂੰ ਲਿਖੇ। ਤਿੰਨ ਰੇਖਾਵਾਂ, ਜੋ ਗਾਇ ਦੇ ਪਿਸ਼ਾਬ ਜਾਂ ਵਹਿੰਦੇ ਜਲ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਨ, ਜਾਂ ਦਿਸਾਵਾਂ ਦੇ ਸਥਾਨ ਤੇ ਬਣੀਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਚ ਚਿੰਨ੍ਹ (ਝੰਡਾ ਆਦਿ) ਗਿਣੋ। ਝੰਡਾ, ਧੂੰਆਂ, ਸ਼ੇਰ, ਕੁੱਤਾ, ਬੈਲ, ਗਧਾ, ਹਾਥੀ ਤੇ ਗਿੱਧ—ਇਹ ਅੱਠ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੋ। ਜੇਕਰ ਝੰਡਾ ਝੰਡੇ ਦੇ ਥਾਂ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਰਾਜ, ਧਨ ਆਦਿ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਝੰਡੇ ਦੇ ਥਾਂ ਧੂੰਆਂ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਧਾਤੂ ਤੇ ਲਾਭ ਦੀ ਸੋਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਝੰਡੇ ਦੇ ਥਾਂ ਸ਼ੇਰ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਧਨ ਆਦਿ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਕੁੱਤਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਨੌਕਰ, ਸੁਖ ਆਦਿ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਬੈਲ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਪਦਵੀ ਤੇ ਲਾਭ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਗਧਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਦੁੱਖ ਤੇ ਕਲੇਸ਼ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਹਾਥੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਪਦਵੀ, ਜਿੱਤ ਆਦਿ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਗਿੱਧ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਨੁਕਸਾਨ ਤੇ ਦੁੱਖ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਧੂੰਏ ਦੇ ਥਾਂ ਝੰਡਾ ਹੋਵੇ, ਪਹਿਲਾਂ ਦੁੱਖ ਤੇ ਫਿਰ ਧਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਧੂੰਏ ਦੇ ਥਾਂ ਧੂੰਆਂ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਝਗੜਾ ਤੇ ਦੁੱਖ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਧੂੰਏ ਦੇ ਥਾਂ ਸ਼ੇਰ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਮਨ, ਧਨ ਆਦਿ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਕੁੱਤਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਜਿੱਤ ਤੇ ਲਾਭ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਬੈਲ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਇਸਤਰੀ, ਘੋੜਾ, ਧਨ ਆਦਿ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਗਧਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਰੋਗ ਤੇ ਧਨ ਨਾਸ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਹਾਥੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਰਾਜ, ਜਿੱਤ ਆਦਿ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਗਿੱਧ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਰਾਜ ਤੇ ਧਨ ਨਾਸ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਸ਼ੇਰ ਦੇ ਥਾਂ ਝੰਡਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਰਾਜ ਆਦਿ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਧੂੰਆ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਕੁਆਰੀ, ਧਨ ਆਦਿ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਸ਼ੇਰ ਆਪਣੇ ਥਾਂ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਜਿੱਤ ਤੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਸ਼ੇਰ ਘਰ ਵਿੱਚ ਆਵੇ, ਤਾਂ ਇਸਤਰੀ ਤੇ ਪਿੰਡ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਬੈਲ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਘਰ, ਖੇਤ, ਧਨ ਆਦਿ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਹਾਥੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਪਿੰਡ ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਕਾਂ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਕੁਆਰੀ, ਅਨਾਜ ਤੇ ਗੁਣ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਕੁੱਤੇ ਦੇ ਥਾਂ ਝੰਡਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਪਦਵੀ ਤੇ ਸੁਖ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਧੂੰਆ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਝਗੜਾ ਤੇ ਕਾਰਜ ਨਾਸ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਸ਼ੇਰ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਕਾਰਜ ਸਫਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਕੁੱਤਾ ਆਪਣੇ ਥਾਂ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਧਨ ਨਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਬੈਲ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਰੋਗੀ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਗਧਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਝਗੜੇ ਦਾ ਡਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਹਾਥੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਇਸਤਰੀ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕਾਂ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਦੁੱਖ ਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਸ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਬੈਲ ਦੇ ਥਾਂ ਝੰਡਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਰਾਜ ਮਾਨ ਤੇ ਸੁਖ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਧੂੰਆ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਰਾਜ ਮਾਨ ਤੇ ਸੁਖ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਲਾਭ, ਨੁਕਸਾਨ, ਰੋਗ, ਜਿੱਤ, ਮਿਲਾਪ, ਤੇ ਵਿਛੋੜਿਆਂ ਬਾਰੇ ਸੰਕੇਤ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਭ ਗਿਆਨ, ਸਤਿਕਾਰ ਯੋਗ ਭਾਵ ਨਾਲ, ਸਿੱਧੀ ਰੀਤ ਨਾਲ, ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਜਿਵੇਂ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।