ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੇ ਉੱਚੇ ਤੇ ਹੇਠਲੇ ਭੇਦਾਂ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਦੱਸ ਕੇ, ਸਰੀਰ ਦੇ ਹਰ ਹਿੱਸੇ 'ਤੇ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ 'ਰ' ਅੱਖਰ ਵਾਲੇ ਅੰਗਾਂ 'ਤੇ, ਨਿਆਸਾ ਕਰਨ ਦੀ ਵਿਧੀ ਸਿਖਾਈ। ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਨਿਆਸਾ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਚਿੱਤ, ਹਥੇਲੀ, ਸਰੀਰ, ਕੰਨ, ਤੇ ਅੱਖਾਂ 'ਤੇ ਨਿਆਸਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਮੰਤ੍ਰ ਜਪਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ, ਚਾਰ ਮੁਖਾਂ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਸਾਥ, ਸਾਰੇ ਸਿਧੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਮਨ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਚੌਕੋਣੀ, ਪੀਲੀ ਰੰਗ ਦੀ, ਤੇ ਇੰਦਰ ਦੇਵਤਾ ਨਾਲ ਜੋੜੀ ਹੋਈ ਸੋਚੋ; ਇਸ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵਰੁਣ ਦਾ ਚਕਰ ਹੈ। ਉਸ ਚਕਰ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿਚ, ਇੱਕ ਕਮਲ ਸੋਚੋ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਅਰਧਚੰਦ ਹੈ, ਜੋ ਠੰਢਾ, ਨੀਲਮ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ, ਮ੍ਰਦੁ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਹੈ, ਜਾਂ ਫਿਰ ਅੱਗ ਦਾ ਚਕਰ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਉਪਰ, ਤਿਕੋਣੀ ਆਕਾਰ, ਜਿਸ 'ਤੇ ਸਵਸਤਿਕ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹਨ, ਅੱਗ ਦੇ ਗੁੱਛੇ ਵਾਂਗ, ਕਾਲੀ ਕਾਜਲ ਵਾਂਗ, ਗੋਲ ਆਕਾਰ ਤੇ ਬਿੰਦੂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਹੋਇਆ, ਇਸ ਤਿਕੋਣ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਅਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਦੀ ਲਹਿਰ ਵਾਂਗ, ਸਾਫ ਕ੍ਰਿਸਟਲ ਦੀ ਚਮਕ ਵਾਲਾ, ਪੂਰੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਵਿਆਪਕ ਕਰਦਾ, ਅਕਾਸ਼-ਅੰਬ੍ਰਿਤ ਵਾਂਗ ਸੋਚੋ। ਧਰਤੀ ਦੇ ਚਕਰ ਵਿਚ ਵਾਸੁਕੀ ਤੇ ਸ਼ੰਖਪਾਲ, ਪਾਣੀ ਦੇ ਚਕਰ ਵਿਚ ਕਰਕੋਟ ਤੇ ਪਦਮਨਾਭਾ, ਅੱਗ ਦੇ ਚਕਰ ਵਿਚ ਕੁਲਿਕਾ ਤੇ ਤਕਸ਼ਕਾ, ਤੇ ਹਵਾ ਦੇ ਚਕਰ ਵਿਚ ਪੰਜ ਤੱਤ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨੇ ਹਨ। ਅੰਗੂਠੇ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਉਂਗਲੀ ਤੱਕ, ਸਿੱਧਾ ਤੇ ਉਲਟਾ, ਤੇ ਉਂਗਲੀਆਂ ਦੇ ਜੋੜਾਂ 'ਤੇ ਜਯਾ ਤੇ ਵਿਜਯਾ ਨੂੰ ਰੱਖੋ। ਮੂੰਹ ਤੇ ਹੋਰ ਸਰੀਰ ਦੇ ਅੰਗਾਂ 'ਤੇ, ਛੋਟੀ ਉਂਗਲੀ, ਹਿਰਦੇ, ਸਿਰ ਤੇ ਹੱਥਾਂ 'ਤੇ, ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਅੱਖਰਾਂ ਨਾਲ ਨਿਆਸਾ ਕਰੋ। ਸਾਰੇ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦਿਆਂ, ਉਂਗਲੀਆਂ ਦੇ ਜੋੜਾਂ 'ਤੇ, ਫਿਰ ਤੱਤਾਂ, ਤੇ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਦੀ ਨਿਆਸਾ ਵਿਧੀ ਕਰੋ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਣਵ (ਓਮ) ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਨਾਮ, ਤੇ ਨਾਮ ਦੇ ਅੱਖਰਾਂ ਨਾਲ, ਇਹ ਵਿਧੀ ਸਾਰੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਤੇ ਪੂਜਾ ਲਈ ਸਿਖਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਨਾਮ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਅੱਖਰ ਮੰਤ੍ਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਅਠ ਨਾਗਾਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦਿਆਂ, 'ਓਮ ਸਵਾਹਾ' ਦੇ ਅਨੁਕ੍ਰਮ ਨਾਲ, ਤਾਰਕਸ਼, ਇਹ ਸਭ ਕਰਮ ਪੂਰੇ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਵਿਆੰਜਨ ਅੱਖਰਾਂ ਨਾਲ ਕਰ-ਨਿਆਸਾ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਸਰੀਰ 'ਤੇ ਨਿਆਸਾ ਕਰੋ; ਪ੍ਰਾਣ ਨੂੰ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਜਲਦਾ, ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਸੋਚੋ। ਫਿਰ, ਬੀਜ ਦੇ ਅੱਖਰ ਨੂੰ, ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ, ਅੰਬ੍ਰਿਤ-ਸਰੂਪ ਸਮਝੋ; ਭਰਨ ਦੀ ਕ੍ਰਿਆ ਕਰਕੇ, ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਦੇ ਉੱਤੇ ਸੋਚੋ। ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਪੈਰਾਂ 'ਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੋ, ਜੋ ਤਪੇ ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ, ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਰਖਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ। ਸਿਆਣਾ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੇ; ਇਸ ਨੂੰ ਕਾਲੀ ਰੰਗ ਦੀ ਸੋਚੇ, ਤਾਂ ਧਰਤੀ ਦੂਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੀ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ। ਤਿਕੋਣੀ ਸੂਰਜ ਮੰਡਲ, ਜੋ ਅੱਗ ਦੀ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਘੇਰਿਆ, ਭਰਮਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਤੱਕ ਸਭ ਕੁਝ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਨਾਭੀ ਤੇ ਗਲੇ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੋ। ਫਿਰ, ਤੇਜ਼ ਹਵਾ ਵਾਲਾ ਮੰਡਲ, ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਆਪਕ ਕਰਦਾ, ਕਾਲੀ ਕਾਜਲ ਵਾਂਗ, ਤੇ ਆਤਮਾ-ਸਰੂਪ ਵਿਚ ਸਥਾਪਿਤ, ਇਸ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਕਰੋ। ਚੋਟੀ ਦੇ ਉਪਰ, ਸ਼ੁੱਧ, ਕ੍ਰਿਸਟਲ ਵਾਂਗ ਚਮਕ, ਜਿਸ ਦੀ ਮਾਪ ਨਹੀਂ, ਆਕਾਸ਼ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ ਵਿਚ ਵਿਆਪਕ, ਤੇ ਅੰਬ੍ਰਿਤ ਵਾਂਗ ਸੋਚੋ। ਤੱਤਾਂ ਤੇ ਨਾਗਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਕੇ, 'ਲਾ' ਅੱਖਰ ਤੇ ਬਿੰਦੂ ਨਾਲ, ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਅਨੁਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਮੰਤ੍ਰ ਵਰਤੋ। ਫਿਰ, ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਬੀਜ-ਅੱਖਰ ਲਾਗੂ ਕਰਕੇ, ਮੰਡਲ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰੋ; ਵਿਧੀ ਸਮੇਂ, ਮੰਡਲ ਦੇ ਹਰੇਕ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅੱਖਰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਧਿਆਨ ਕਰੋ। ਅਗਲੇ ਪੜਾਅ 'ਤੇ, ਗਰੁੜ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰੋ, ਜਿਸ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਤੇ ਪੰਖਾਂ 'ਤੇ ਕਾਲੇ ਨਾਗ ਲਪਟੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਜੋ ਹਲੇ ਜਾਂ ਅਚਲੇ ਵਿਸ਼ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਗ੍ਰਹਾਂ, ਭੂਤ-ਪ੍ਰੇਤ, ਡਾਕਿਨੀਆਂ, ਯਕਸ਼ਾਂ, ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਆਦਿ ਨੂੰ ਨਾਗਾਂ ਨਾਲ ਘੇਰ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰੋ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਨਾਗਾਂ ਤੇ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਦੋਹਰੀ ਸਥਾਪਨਾ ਬਿਆਨ ਕੀਤੀ ਗਈ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ, ਆਤਮਾ ਦੇ ਤੱਤ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਮ ਕਰੋ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਤਿੰਨ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ, ਫਿਰ ਪਰਮ ਸ਼ਿਵ-ਤੱਤ ਨੂੰ, ਸਰੀਰ, ਦੇਵਤਾ, ਤੇ ਉਂਗਲੀਆਂ ਦੇ ਜੋੜਾਂ 'ਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੋ। ਸਰੀਰ 'ਤੇ ਸਿੱਧਾ ਤੇ ਉਲਟਾ ਨਿਆਸਾ ਕਰਕੇ, ਬਲਬ, ਡੰਠਲ, ਕਮਲ, ਧਰਮ, ਗਿਆਨ ਆਦਿ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੋ। ਦੂਜੇ ਵਿਆੰਜਨ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਆਖਰੀ ਅੱਖਰ 'ਤੇ ਖਤਮ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, 'ਸ਼' ਨੂੰ ਪਰਿਕਰਪ ਦੇ ਕੇਂਦਰ, 'ਮ' ਨੂੰ ਉਪਰ, 'ਰ' ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ, ਪੂਜਾ ਕਰੋ। 'ਅ', 'ਕ', 'ਚ', 'ਟ', 'ਤ', 'ਪ', 'ਯ' ਅੱਖਰਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਬੀ ਦਿਸ਼ਾ 'ਤੇ ਰੱਖੋ; ਪੰਖੜੀਆਂ ਤੇ ਡੰਠਲਾਂ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ, ਹਰ ਦਿਸ਼ਾ 'ਤੇ ਦੋ-ਦੋ ਅੱਖਰ ਰੱਖੋ। ਡੰਠਲਾਂ 'ਤੇ 'ਈ' ਤੋਂ 'ਅੰ' ਤੱਕ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸਵਰ, ਸੋਲਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ; ਖੱਬੇ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ, ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੋ, ਫਿਰ ਤਿੰਨ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ। ਫਿਰ, ਸਿਰ 'ਤੇ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਆਹਵਾਨ ਕਰੋ, ਤੇ ਪਰਿਕਰਪ ਵਿਚ, ਉਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗਾਂ ਨਾਲ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰੋ, ਉਸ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖੋ। ਪੱਛਮੀ ਪੰਖੜੀ 'ਤੇ ਧਰਤੀ, ਉੱਤਰੀ 'ਤੇ ਪਾਣੀ, ਦੱਖਣੀ 'ਤੇ ਅੱਗ, ਤੇ ਪੂਰਬੀ 'ਤੇ ਹਵਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ। ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸੇ ਬੀਜ-ਅੱਖਰ ਤੇ ਰੂਪ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੋ; ਹਵਾ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਨੂੰ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ, ਤੇ 'ਰ' ਨੂੰ ਅੱਗ ਵਿਚ। ਹਮੇਸ਼ਾ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ 'ਤੇ 'ਵੰ', ਤੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ 'ਓਮ' ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰੋ; ਸੁਖਸ਼ਮ ਤੇ ਸਥੂਲ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਪੂਜੋ। ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ; ਹਿਰਦੇ ਨੂੰ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ 'ਤੇ, ਸਿਰ ਨੂੰ ਈਸ਼ਾਨ ਖੇਤਰ 'ਚ। ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ 'ਚ ਚੋਟੀ, ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ 'ਚ ਕਵਚ, ਹਥਿਆਰ ਬਾਹਰ, ਤੇ ਅੱਖ ਉੱਤਰੀ ਦਿਸ਼ਾ 'ਚ ਰੱਖੋ। ਪੱਤੇ ਦੇ ਥੱਲੇ ਤੇ ਕੇਂਦਰ 'ਤੇ ਬੀਜ-ਅੱਖਰ ਪੂਜੋ; ਅਠ ਨਾਗ, ਅਨੰਤ ਤੋਂ ਕੁਲੀਰਾ ਤੱਕ, ਕਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੋ। ਪੂਰਬੀ ਦਿਸ਼ਾ ਤੋਂ ਈਸ਼ਾ ਤੱਕ, ਹਰੇਕ ਦੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੂਜਾ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰੋ। ਹਿਰਦੇ ਦੇ ਕਮਲ 'ਚ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਤੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਪਥਰ 'ਤੇ ਚਕਰ ਰੱਖ ਕੇ, ਇਹ ਵਿਧੀ ਦਿਨ-ਪ੍ਰਤੀਦਿਨ ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਮਾਂ ਲਈ ਲਾਗੂ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੀ ਬਖ਼ਸ਼ੀ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਨਿਆਸਾ, ਧਿਆਨ, ਤੇ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ, ਆਤਮਾ, ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ, ਸ਼ੁੱਧ ਤੇ ਆਤਮ-ਸੰਯੁਕਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।