ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਜਦੋਂ ਵੀ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਚਮਕ, ਸੱਪਾਂ ਦਾ ਡਰ, ਜ਼ਹਿਰ, ਬੀਮਾਰੀ, ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਜਾਂ ਕੋਈ ਵੀ ਤਕਲੀਫ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸਦਾ, ਹਰ ਵਾਰੀ, ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਡਰ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਣ ਤੇ ਇਹ ਮੰਤ੍ਰ ਜਾਪਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੰਤ੍ਰ ਭਗਵਾਨ ਦਾ ਹੈ—ਸਭ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ, ਮਹਾਨ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤੇ ਗੁਪਤ ਕਵਚ। ਇਹ ਸੱਪਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਜੋ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ, ਤੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਅੰਤ ਵਾਲੀ ਗਹਿਰਾਈ ਵਰਗਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹੈ। ਇਸ ਮੰਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ: "ਹੇ ਆਦਿ ਤੇ ਅਨੰਤ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਬੀਜ, ਪਦਮਨਾਭ! ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਓਮ, ਕਾਲ ਨੂੰ, ਸਵਾਹਾ! ਓਮ, ਕਾਲਪੁਰਖ ਨੂੰ, ਸਵਾਹਾ! ਓਮ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੂੰ, ਸਵਾਹਾ! ਓਮ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੇ ਰੂਪ ਨੂੰ, ਸਵਾਹਾ! ਓਮ, ਉਗ੍ਰ ਰੂਪ ਨੂੰ, ਸਵਾਹਾ! ਓਮ, ਸਭ ਤੋਂ ਉਗ੍ਰ ਰੂਪ ਨੂੰ, ਸਵਾਹਾ! ਓਮ, ਸਭ ਨੂੰ, ਸਵਾਹਾ! ਓਮ, ਸਭ ਰੂਪ ਨੂੰ, ਸਵਾਹਾ! ਓਮ, ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ—ਇਥੇ, ਵਿਟਿ ਸਿਵਿਟਿ ਸਿਵਿਟਿ, ਸਵਾਹਾ! ਓਮ, ਲੋਹੇ ਦੇ ਹਲ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ—ਯੇ ਯੇ, ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਵੋ!" ਇਹ ਮੰਤ੍ਰ ਸਮੂਹ ਦੈਤਿਆਂ, ਦਾਨਵਾਂ, ਯਕਸ਼ਾਂ, ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ, ਭੂਤ-ਪ੍ਰੇਤਾਂ, ਕੁਸ਼ਮਾਂਡਾਂ, ਮਿਰਗੀ, ਉਲਟੀ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੁਖਾਰ, ਲੂਟਾ, ਕੀੜੇ, ਕਾਂਟਿਆਂ, ਪੂਤਨਾ, ਸੱਪਾਂ, ਅਚਲ ਤੇ ਚਲਿਤ ਜ਼ਹਿਰ—ਇਹਨਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਤੋਂ ਸਰੀਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ। "ਫੱਟੋ, ਫੱਟੋ, ਭਿਆਨਕ ਦੰਦਾਂ ਨਾਲ ਟੁੱਟੋ, ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ। ਓਮ, ਹੇ ਹੇ, ਹਜ਼ਾਰ ਸੂਰਜਾਂ ਵਾਲੇ ਕਾਲ ਵਲੋਂ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਜਿੱਤ ਹੋਵੇ! ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ। ਓਮ, ਨਿਵਿ ਨਿਵਿ, ਮਹਾਨ ਕਪਿਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਜਲਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ। ਓਮ, ਵਿਲੀ ਵਿਲੀ, ਮਿਲੀ ਮਿਲੀ, ਗਰੁੜੀ, ਗੌਰੀ, ਗਾਂਧਾਰੀ, ਜ਼ਹਿਰ, ਮੋਹ, ਜ਼ਹਿਰ ਨਾਸ ਹੋਵੇ, ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ।" "ਮੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ, ਹਰ ਜੀਵ ਤੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਡਰ ਤੇ ਖਤਰੇ ਤੋਂ ਬਚਾਓ, ਜਿੱਤ ਹੋਵੇ!" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦਾ ਡਰ ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਘੱਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਨਿਰਭੈਤਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। "ਸਭ ਰੇਸ਼ਮੇ, ਜੋ ਯੁੱਗਾਂ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਚੱਕਰਾਂ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਮੇਰੇ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਹੰਸਾਂ ਵਾਂਗ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਨ। ਵਾਸੁਦੇਵ, ਸਨਕਰਸ਼ਣ, ਪ੍ਰਦਯੁਮਨਾ, ਅਨੀਰੁੱਧ, ਵਿਸ਼ਣੁ, ਨਾਰਾਯਣ, ਹਰੀ—ਇਹ ਮੇਰੇ ਸਾਰੇ ਬੁਖਾਰ ਨਾਸ ਕਰਨ।" ਫਿਰ ਹਰੀ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: "ਹੁਣ ਉਹ ਗਿਆਨ ਸੁਣੋ ਜੋ ਸੱਤ ਰਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰੇ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਵਾਸੁਦੇਵ! ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਪ੍ਰਦਯੁਮਨਾ, ਅਨੀਰੁੱਧ, ਸਨਕਰਸ਼ਣ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਜੋ ਸ਼ੁੱਧ ਗਿਆਨ ਤੇ ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਰੂਪ ਹੋ। ਆਪਣੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸੰਨ, ਸ਼ਾਂਤ, ਅਦਵੈਤ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਾਲੇ, ਸਾਰੇ ਰੂਪਾਂ ਦੇ ਅਧਾਰ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਨਮਸਕਾਰ। ਹੇ ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼! ਮਹਾਨ, ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੇ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਵੱਸਦਾ ਤੇ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਆਰੰਭ ਤੋਂ ਟਿਕਿਆ ਹੈ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਤੁਸੀਂ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਨ! ਜਿਸ ਤੱਕ ਮਨ, ਬੁੱਧੀ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਜਾਂ ਪ੍ਰਾਣ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਦੇ, ਤੁਸੀਂ ਅੰਦਰ ਬਾਹਰ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਹੋ—ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।" "ਓਮ, ਪਰਮ ਪੁਰਖ, ਮਹਾਂਭੂਤਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਮਲ ਚਰਨ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਧੂੜ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੁੰਦੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਕਮਲਾਂ ਦੇ ਪਰਾਗ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ—ਹੇ ਪਰਮਾਤਮਾ, ਤੁਹਾਡੇ ਜੋੜੇ ਕਮਲ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਇਸ ਗਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਚਿਤ੍ਰਕੇਤੂ ਨੇ ਵਿਦਿਆਧਰ ਦਾ ਪਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।" ਫਿਰ ਹਰੀ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ: "ਇਸ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਜਾਪ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵਿਸ਼ਣੁਧਰਮ ਦੇ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ ਇੰਦਰ ਦਾ ਪਦ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਇਹ ਵਿਧੀ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਪੈਰ, ਘੁੱਟਣ, ਰਾਨਾਂ, ਪੇਟ, ਹਿਰਦਾ, ਛਾਤੀ, ਮੂੰਹ ਤੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਓਮ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ ਅੱਖਰ ਰੱਖੋ। 'ਨਾਰਾਯਣ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ' ਆਖ ਕੇ, ਫਿਰ ਉਲਟੇ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਬਾਰ੍ਹਾਂ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲੇ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਹੱਥਾਂ ਉੱਤੇ ਮੰਤ੍ਰ ਨੂੰ ਸਥਾਪਤ ਕਰੋ।" "ਪ੍ਰਣਵ ਤੋਂ 'ਯ' ਤੱਕ ਦੇ ਅੱਖਰਾਂ ਨੂੰ ਅੰਗੂਠੇ ਦੇ ਗਠਿਆਂ ਤੇ, 'ਓਮ' ਨੂੰ ਹਿਰਦੇ ਤੇ, ਤੇ ਮੰਤ੍ਰ ਨੂੰ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਸਥਾਪਤ ਕਰੋ। 'ਓਮ' ਨੂੰ ਭ੍ਰੂ-ਮੱਧ, ਚੋਟੀ, ਅੱਖਾਂ ਤੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਰੱਖੋ; ਇਹ ਮੰਤ੍ਰ-ਨਿਆਸ ਕਰੋ: 'ਓਮ ਵਿਸ਼ਣੁ ਲਈ।' ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰੋ, ਜੋ ਸਭ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੈ; ਹਰੀ ਮੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ, ਮੱਛ ਰੂਪ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਮੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ। ਤ੍ਰਿਵਿਕ੍ਰਮ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ, ਵਾਮਨ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ, ਨਰਸਿੰਹ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਰਾਮ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ। ਵਰਾਹ ਧਰਤੀ ਤੇ, ਨਾਰਾਯਣ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ, ਕਪਿਲ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰੇ, ਦੱਤਾਤ੍ਰੇਯ ਬੀਮਾਰੀ ਤੋਂ ਬਚਾਏ।" "ਹਯਗ੍ਰੀਵ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੋਂ, ਕੁਮਾਰ ਕਾਮਦੇਵ ਤੋਂ, ਨਾਰਦ ਹੋਰ ਉਪਾਸਨਾਵਾਂ ਤੋਂ, ਕੂਰਮ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ। ਧਨਵੰਤਰੀ ਅਪਵਿੱਤ੍ਰਤਾ ਤੋਂ, ਨਾਗ ਕ੍ਰੋਧ ਤੋਂ, ਯਜ्ञ ਬੀਮਾਰੀ ਤੇ ਸਭ ਦੁੱਖਾਂ ਤੋਂ, ਵਿਅਾਸ ਅਜਾਣਤਾ ਤੋਂ ਬਚਾਏ। ਬੁੱਧ ਕੂਮਤਾਂ ਤੋਂ, ਕਲਕੀ ਅਸ਼ੁੱਧਤਾ ਤੋਂ, ਵਿਸ਼ਣੁ ਦੁਪਹਿਰ ਵਿੱਚ, ਨਾਰਾਯਣ ਸਵੇਰੇ; ਮਧੁਸੂਦਨ ਦੁਪਹਿਰ ਬਾਅਦ, ਮਾਧਵ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ; ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ ਸਾਂਝ ਵੇਲੇ, ਜਨਾਰਦਨ ਸਵੇਰ; ਸ਼੍ਰੀਧਰ ਅੱਧੀ ਰਾਤ, ਪਦਮਨਾਭ ਰਾਤ ਦੇ ਮੱਝ ਵਿੱਚ।" "ਚਕ੍ਰ, ਗਦਾ, ਤੇ ਤੀਰ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ। ਸ਼ੰਖ ਤੇ ਕਮਲ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਤੋਂ, ਸ਼ਾਰੰਗ ਧਨੁਸ਼ ਤੇ ਗਰੁੜ ਵੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ। ਪਾਸਿਆਂ ਦੇ ਗਹਣੇ ਬੁੱਧੀ, ਇੰਦ੍ਰੀ, ਮਨ ਤੇ ਪ੍ਰਾਣ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ। ਸ਼ੇਸ਼, ਸੱਪ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਰ ਪਾਸੇ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ; ਨਰਸਿੰਹ ਸਾਰੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਤੇ ਉਪਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ। ਜੋ ਇਹ ਕਵਚ ਪਹਿਨਦਾ, ਜੋ ਕੁਝ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਵੇਖਦਾ, ਉਹ ਮਾਲਕ ਬਣ ਜਾਂਦਾ, ਪਾਪ ਤੇ ਰੋਗ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਸਵਰਗ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।" ਫਿਰ ਧਨਵੰਤਰੀ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ: "ਹੁਣ ਮੈਂ ਗਰੁੜ ਪੁਰਾਣ ਦੀ ਕਥਾ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਗਰੁੜ ਨੇ ਕਸ਼੍ਯਪ, ਸੁਮਿਤ੍ਰਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੁ ਨੂੰ ਜ਼ਹਿਰ ਮੁਕਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਗਰੁੜ ਨੂੰ ਦੱਸੀ ਸੀ। ਧਰਤੀ, ਪਾਣੀ, ਅੱਗ, ਹਵਾ ਤੇ ਆਕਾਸ਼—ਇਹ ਪੰਜ ਮਹਾਂਭੂਤ ਹਨ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਗੋਲੇ ਹਨ, ਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਚੱਕਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਹਨ।" "ਦੇਵਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਵਿਸ਼ਣੁ ਦੇ ਸੇਵਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਲੰਮੇ ਉਚਾਰਣ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਨਪੁੰਸਕ ਲਿੰਗ ਤੋਂ ਰਹਿਤ। ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਛੇ ਅੰਗਾਂ ਨਾਲ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ: ਹਿਰਦਾ, ਸਿਰ, ਚੋਟੀ; ਕਵਚ, ਅੱਖ ਤੇ ਸ਼ਸਤਰ, ਤੇ ਹਰ ਇੱਕ ਅੰਗ ਤੇ ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਹਨ।" "ਸਭ ਸਿੱਧੀਆਂ ਦੇ ਦਾਤਾ ਦੇ ਅੰਤ 'ਹੇਠਾਂ ਅੱਗ ਤੇ ਹਵਾ' ਆਉਂਦੇ ਹਨ; ਛੇਵਾਂ ਅੱਖਰ ਚੰਦ੍ਰਮਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਹੋਇਆ, ਪਰਮ ਹੈ। ਉੱਚ-ਨੀਚ ਦੇ ਭੇਦ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਦੱਸਿਆ, ਹਰ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ, 'ਰ' ਅੱਖਰ ਵਾਲੇ ਅੰਗਾਂ ਤੇ, ਨਿਆਸ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਹਿਰਦੇ, ਹੱਥਾਂ, ਸਰੀਰ, ਕੰਨਾਂ, ਅੱਖਾਂ ਉੱਤੇ ਨਿਆਸ ਕਰਕੇ, ਮੰਤ੍ਰ ਜਾਪਣ ਨਾਲ, ਚਤੁਰਮੁਖ ਬ੍ਰਹਮਾ ਸਮੇਤ ਸਭ ਸਿੱਧੀਆਂ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।" "ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਚੌਕੋਰ, ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਵਿੱਚ, ਇੰਦਰ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਨਾਲ, ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਵਰੁਣ ਦਾ ਚਕਰ ਧਿਆਨ ਕਰੋ। ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਕਮਲ, ਨੀਲੇ ਰਤਨ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾਰ, ਠੰਢਾ, ਮ੍ਰਿਦੁ, ਜਾਂ ਅੱਗ ਦਾ ਚਕਰ ਵਿਜੁਅਲਾਈਜ਼ ਕਰੋ। ਤਿਕੋਣ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਸਵਾਸਤਿਕ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹਨ, ਅੱਗ ਦੇ ਗੁੱਛੇ ਵਾਂਗ, ਕਾਜਲ ਵਾਂਗ ਕਾਲਾ, ਗੋਲ ਤੇ ਬਿੰਦੂ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕਰੋ।" "ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਦੀ ਲਹਿਰ ਵਾਂਗ, ਸਫੈਦ ਰਤਨ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾਰ, ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਡੁੱਬੋਣ ਵਾਲਾ, ਆਕਾਸ਼ ਅੰਬਰ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਾਂਗ ਧਿਆਨ ਕਰੋ। ਵਾਸੁਕੀ ਤੇ ਸ਼ੰਖਪਾਲ ਧਰਤੀ ਦੇ ਚਕਰ ਵਿੱਚ, ਕਰਕੋਟ ਤੇ ਪਦਮਨਾਭ ਪਾਣੀ ਦੇ ਚਕਰ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹਨ। ਅੱਗ ਦੇ ਚਕਰ ਵਿੱਚ ਕੁਲਿਕ ਤੇ ਤਕਸ਼ਕ, ਮਹਾ ਕਮਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹਨ; ਹਵਾ ਦੇ ਚਕਰ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਤੱਤ ਵਿਉਂਥਿਤ ਕਰੋ।" "ਅੰਗੂਠੇ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਉਂਗਲ ਤੱਕ, ਅੱਗੇ ਤੇ ਉਲਟੇ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ, ਤੇ ਉਂਗਲਾਂ ਦੇ ਗਠਿਆਂ ਤੇ ਜਯਾ ਤੇ ਵਿਜਯਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੋ। ਆਪਣੇ ਮੂੰਹ ਤੇ ਹੋਰ ਸਰੀਰ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਉੱਤੇ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਅੱਖਰ ਲਗਾਓ; ਛੋਟੀ ਉਂਗਲ, ਹਿਰਦੇ, ਸਿਰ ਤੇ ਹੱਥਾਂ ਉੱਤੇ ਨਿਆਸ ਕਰੋ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇਹ ਵਿਧੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਡਰਾਂ, ਬੀਮਾਰੀਆਂ, ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਤੋਂ ਨਿਰਭੈ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਤੇ ਸਿੱਧੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।