ਪੁਰਾਤਨ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਰੁਦ੍ਰ ਜੀ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਿਆਂ, ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਰੋਗਾਂ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾਉਣ ਦੇ ਅਨੇਕ ਉਪਾਏ ਵਰਨਣ ਕੀਤੇ। ਉਹ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜੇਕਰ ਕੇਲਾ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਨੂੰ ਗੁੜ ਅਤੇ ਘਿਉ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਅੱਗ ‘ਤੇ ਪਕਾ ਕੇ ਖਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਪੇਟ ਵਿਚ ਮੌਜੂਦ ਕੀੜੇ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਨੀਮ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਅਤੇ ਆਵਲੇ ਦਾ ਚੂਰਨ, ਜੇ ਹਰ ਸਵੇਰੇ ਲਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਕੋੜ ਜਿਹਾ ਭਿਆਨਕ ਰੋਗ ਵੀ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਰੀਤਕੀ, ਵਿਡੰਗ, ਹਲਦੀ, ਸਫੈਦ ਰਾਈ, ਸੋਮਰਾਜਾ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਅਤੇ ਕਰੰਜ ਦੇ ਰੌਂਧਵਾ—all in cow urine—ਇਹ ਸਭ ਮਿਲਾ ਕੇ ਪੀਸ ਕੇ ਲਾਉਣ ਨਾਲ ਕੋੜ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤ੍ਰਿਫਲਾ ਦਾ ਇੱਕ ਭਾਗ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵਾ ਦੇ ਦੋ ਭਾਗ, ਉੱਤੇ ਸੋਮਰਾਜਾ ਦੇ ਬੀਜ, ਜਦੋਂ ਪਾਥਿਆ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਖਾਏ ਜਾਣ, ਤਾਂ ਚਮੜੀ ਦੇ ਫੋੜੇ-ਫੁੰਸੀ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਖੱਟਾ ਛਾਛ ਅਤੇ ਗੌਮੂਤਰ, ਨਮਕ ਨਾਲ ਉਬਾਲ ਕੇ ਕਾਂਸੀ ਉੱਤੇ ਮਲ ਕੇ, ਜਦੋਂ ਇਹ ਮੈਲਦਾਰ ਲੇਪ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕੋੜ ਤੇ ਚਮੜੀ ਦੇ ਰੋਗ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹਲਦੀ, ਹਰਿਤਾਲ, ਦੂਰਵਾ, ਗੌਮੂਤਰ ਅਤੇ ਸੈਂਧਵ ਲੂਣ, ਇਹ ਪੀਸ ਕੇ ਲੇਪ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਚਮੜੀ ਦੇ ਰੋਗ, ਖੁਜਲੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸੋਮਰਾਜਾ ਦੇ ਬੀਜ, ਨਵੇਂ ਮੱਖਣ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਸ਼ਹਿਦ ਨਾਲ ਚੱਖਣ ਨਾਲ ਸਫੈਦ ਕੋੜ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਇਹ ਛਾਛ ਜਾਂ ਚਾਵਲ ਦੇ ਮੰਡ ਨਾਲ ਲਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਹੋਰ ਸੋਚਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ। ਸਫੈਦ ਅਪਰਾਜਿਤਾ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਪੀਸ ਕੇ, ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ ਲਗਾਤਾਰ ਲਾਉਣ ਨਾਲ ਸਫੈਦ ਕੋੜ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਹੀਸ਼ ਦਾ ਘਿਉ, ਮੱਖਣ, ਸਿੰਧੂਰ ਅਤੇ ਅਮਰੀਚਕ, ਜਦੋਂ ਚਮੜੀ ਦੇ ਰੋਗਾਂ ਉੱਤੇ ਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ "ਦੁਰਨਾਮ" ਨਾਮਕ ਰੋਗ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗਾਂਭਾਰੀ ਦੀ ਸੁੱਕੀ ਜੜ੍ਹ, ਦੁੱਧ ਵਿੱਚ ਪਕਾ ਕੇ ਖਾਣ ਨਾਲ "ਸ਼ੁਕਲਪਿੱਤ" ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੂਲਕ ਦੇ ਬੀਜ, ਅਪਾਮਾਰਗ ਦੇ ਰਸ ਨਾਲ ਪੀਸ ਕੇ ਲਾਉਣ ਨਾਲ "ਸਿਧਮਕ" ਰੋਗ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਲਦੀ, ਕੇਲੇ ਦੀ ਰਾਖ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਜਾਂ ਰੰਭਾ ਅਤੇ ਅਪਾਮਾਰਗ ਦੀ ਰਾਖ ਅਰੰਡ ਨਾਲ ਮਲਣ ਨਾਲ, ਇਹ ਰੋਗ ਤੁਰੰਤ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੂਸਮਾਂਡ ਅਤੇ ਨਾਲਾ ਦੀ ਰਾਖ, ਗੌਮੂਤਰ ਨਾਲ, ਜਾਂ ਹਲਦੀ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਪੀਸ ਕੇ ਹਲਕਾ ਗਰਮ ਕਰਕੇ ਲਾਉਣ ਨਾਲ ਵੀ ਇਹ ਲਾਭਕਾਰੀ ਹੈ। ਜੇ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਮਹੀਸ਼ ਦੀ ਲੇੜੀ ਲਾ ਕੇ ਮਲਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹਲਦੀ, ਤਿਲ ਅਤੇ ਰਾਈ ਮਿਲਾ ਕੇ ਮਲਣ ਨਾਲ, ਗੰਧੀ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਸੁਗੰਧੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੂਰਵਾ, ਕਾਕਜੰਘਾ, ਅਰਜੁਨ ਦੇ ਫੁੱਲ, ਜੰਬੂ ਅਤੇ ਲੋਧਰ ਦੇ ਫਲ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲੇਪ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਲਾਉਣ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਦੀ ਗੰਧ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਲੋਧਰ, ਭਵਾ, ਨੋਰਾ ਅਤੇ ਸੋਨਾ—ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਚੂਰਨ ਮਲਣ ਨਾਲ ਗਰਮੀ ਵਿਚ ਪਸੀਨੇ ਦੀ ਤਕਲੀਫ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਰਾਤ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਛਿੜਕਣ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਦੀ ਗਰਮੀ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਾਕਜੰਘਾ ਨਾਲ ਮਲਣ ਸੁਗੰਧ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਮੁਲਠੀ, ਚੀਨੀ, ਵਾਸਕਾ ਦਾ ਰਸ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਦ, ਜਦੋਂ ਖਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਖੂਨ, ਪਿੱਤ, ਪੀਲੀਆ ਅਤੇ ਪਾਂਡੂ ਰੋਗ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਵਾਸਕਾ ਦਾ ਰਸ ਸ਼ਹਿਦ ਨਾਲ ਪੀਣ ਨਾਲ ਖੂਨ ਦੀ ਗੜਬੜ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਵੇਰੇ ਪਾਣੀ ਪੀਣ ਨਾਲ ਨੱਕ ਦੀ ਜਾਮੀ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਬੀਭੀਤਕ, ਪਿੱਪਲੀ ਅਤੇ ਸੈਂਧਵ ਦਾ ਚੂਰਨ ਖੱਟੇ ਮੰਡ ਨਾਲ ਲੈਣ ਨਾਲ ਗਲੇ ਦੀ ਰੁਕਾਵਟ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਆਵਲੇ ਦਾ ਚੂਰਨ, ਗਾਂ ਦੇ ਦੁੱਧ ਨਾਲ, ਮਨਸ਼ਿਲਾ, ਬਲਾ, ਕੋਲਪਣ ਅਤੇ ਗੁੱਗਲ ਨਾਲ ਲੈਣ ਨਾਲ ਲਾਭ ਹੋਂਦਾ ਹੈ। ਜਾਤੀ ਦੇ ਪੱਤੇ, ਕੋਲਾ ਦੇ ਪੱਤੇ ਅਤੇ ਮਨਸ਼ਿਲਾ ਦੀ ਲੱਕੜ, ਜਦੋਂ ਬਦਰਾ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸਾੜ ਕੇ ਧੂੰਆਂ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਖੰਘ ਬਿਲਕੁਲ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਤ੍ਰਿਫਲਾ ਅਤੇ ਪਿੱਪਲੀ ਦਾ ਚੂਰਨ, ਸ਼ਹਿਦ ਨਾਲ ਭੋਜਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਲੈਣ ਨਾਲ ਤਿਸ਼ਨਾ ਅਤੇ ਬੁਖਾਰ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਬਿਲਵ ਦੀ ਜੜ੍ਹ, ਸ਼ਹਿਦ ਅਤੇ ਗੁਡੂਚੀ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਉਬਾਲ ਕੇ ਪੀਣ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਲਟੀ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਦੂਰਵਾ ਚਾਵਲ ਦੇ ਮੰਡ ਨਾਲ ਪੀਸ ਕੇ ਪੀਣ ਨਾਲ ਵੀ ਉਲਟੀ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹਰੀ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ ਕਿ ਜਦੋਂ ਪੁਸ਼ਯਾ ਨਕਸ਼ਤਰ ਵਿੱਚ ਸਫੈਦ ਪੁਨਰਨਵਾ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਲੈ ਕੇ, ਉਸ ਦਾ ਪਾਣੀ ਪੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸੱਪ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ। ਜੇਕਰ ਭਾਲੂ ਦੇ ਦੰਦਾਂ ਨਾਲ ਬਣੀ ਤਾਰਕਸ਼ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਰੱਖੀ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਜਦ ਤੱਕ ਨੰਦੀਧਾਰੀ ਭਗਵਾਨ ਜੀਵਤ ਹਨ, ਸੱਪ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ। ਪੁਸ਼ਯਾ ਵਿੱਚ, ਸ਼ਲਮਲੀ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਪੀਣ ਨਾਲ ਸੱਪ ਦੇ ਡੰਕ ਦਾ ਵਿਸ਼ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੁਸ਼ਯਾ ਵਿੱਚ ਹੀ, ਲੱਜਾਲੁਕਾ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਹੱਥ ਉੱਤੇ ਬੰਨ੍ਹਣ ਜਾਂ ਲੇਪ ਕਰਕੇ, ਸੱਪਾਂ ਨੂੰ ਨਿੜਰ ਹੋ ਕੇ ਫੜਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਤਾਰਕ ਦੀ ਜੜ੍ਹ, ਪੁਸ਼ਯਾ ਵਿੱਚ ਠੰਡੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਪੀਣ ਨਾਲ, ਡੰਕ ਅਤੇ ਕਰਵੀਰ ਦੇ ਵਿਸ਼ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮਹਾਕਾਲਾ ਦੀ ਜੜ੍ਹ, ਖੱਟੇ ਮੰਡ ਨਾਲ ਪੀਸ ਕੇ ਲਾਉਣ ਨਾਲ ਵੋਡਰਾ ਅਤੇ ਡੁੰਡੁਭਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤੰਡੁਲੀਆਕਾ ਦੀ ਜੜ੍ਹ, ਚਾਵਲ ਦੇ ਮੰਡ ਅਤੇ ਘਿਉ ਨਾਲ ਪੀਣ ਨਾਲ, ਹਰ ਕਿਸਮ ਦਾ ਵਿਸ਼ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨੀਲੀ ਅਤੇ ਲੱਜਾਲੁਕਾ ਦੀ ਜੜ੍ਹ, ਚਾਵਲ ਦੇ ਮੰਡ ਨਾਲ ਪੀਸ ਕੇ ਪੀਣ ਨਾਲ, ਡੰਕ ਦੇ ਵਿਸ਼ ਦੋਵੇਂ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੀ ਖੁਰਾਕ ਨਾਲ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਤਾਜ਼ਾ ਕੂਸਮਾਂਡ ਦਾ ਰਸ, ਗੁੜ ਅਤੇ ਚੀਨੀ ਨਾਲ ਦੁੱਧ ਵਿੱਚ ਪੀਣ ਨਾਲ, ਡੰਕ ਦਾ ਵਿਸ਼ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੋਦਰਵਾ ਦੀ ਜੜ੍ਹ, ਵਿਹਮ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਇਹ ਯਸ਼ਟੀਮਧੂ ਅਤੇ ਚੀਨੀ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਪੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਲਾਭਕਾਰੀ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਰਾਤਾਂ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਪੀਣ ਨਾਲ ਚੂਹਿਆਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਤਿੰਨ ਮਾਪ ਠੰਡਾ ਪਾਣੀ ਪੀਣ ਨਾਲ ਵੀ। ਜਿਸਦੇ ਮੂੰਹ ਨੂੰ ਪਾਨ ਨਾਲ ਸਾੜ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਲਾਰ ਰੁੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਘਿਉ ਅਤੇ ਚੀਨੀ ਪੀ ਕੇ ਸ਼ਰਾਬ ਦਾ ਨਸ਼ਾ ਨਹੀਂ ਹੋਣ ਦਿੰਦੇ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਕੋਲਾ ਦੀ ਜੜ੍ਹ, ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਬਲੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਪੀਣ ਨਾਲ ਗਰਸ ਦਾ ਵਿਸ਼ ਤਿੰਨ ਰਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗਰਮ ਗਾਂ ਦਾ ਘਿਉ ਅਤੇ ਸੈਂਧਵ ਲੂਣ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਬਿਛੂ ਦੇ ਡੰਕ ਦੀ ਪੀੜਾ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕੁਸੁਭਾ, ਕੇਸਰ, ਹਰਿਤਾਲ, ਅਭਰਕ, ਕਰੰਜ ਅਤੇ ਅਰਕ ਦੀ ਜੜ੍ਹ, ਜਦੋਂ ਪੀਸ ਕੇ ਲਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਵੀ ਇਹ ਵਿਸ਼ਨਾਸ਼ਕ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਰੁਦ੍ਰ ਜੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤਿਕ ਉਪਚਾਰਾਂ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਦੱਸ ਕੇ, ਮਨੁੱਖਤਾ ਨੂੰ ਰੋਗਾਂ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਬਚਣ ਦੇ ਉਪਾਏ ਵਿਅਖਿਆ ਕੀਤੇ।