ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਹਰੀ ਨੇ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਹਿੰਗ, ਕਾਲਾ ਨਮਕ ਅਤੇ ਸੁੰਠ—ਇਹ ਵੱਡੀਆਂ ਦਵਾਈਆਂ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਉਬਾਲ ਕੇ ਪੀ ਲਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦਾ ਦਰਦ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਪਾਮਾਰਗ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਨੂੰ ਸੈਧਾ ਨਮਕ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਚੱਖ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਅਜੀਰਨ ਅਤੇ ਪੇਟ ਦਾ ਦਰਦ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਟ-ਰੋਹਾ ਦੇ ਨਵੇਂ ਅੰਕੁਰ ਨੂੰ ਚਾਵਲ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਘਿਸ ਕੇ ਪੀ ਲਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਵਧੇਰੇ ਦਸਤ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅੰਕੋਟਾ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਦਾ ਅੱਧਾ ਕਰਸ਼ ਚਾਵਲ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਘਿਸ ਕੇ ਪੀ ਲੈਣ ਨਾਲ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਦਸਤ ਅਤੇ ਗ੍ਰਹਣੀ ਰੋਗ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕਾਲੀ ਮਿਰਚ, ਸੁੰਠ, ਕੁਟਜ ਦੀ ਛਾਲ ਅਤੇ ਗੁੜ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਵਧ-ਵਧ ਕੇ ਖਾਣ ਨਾਲ ਗ੍ਰਹਣੀ ਰੋਗ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਫੈਦ ਅਪਰਾਜਿਤਾ ਦੀ ਜੜ੍ਹ, ਹਲਦੀ, ਛਿਲਕਾ ਉਤਰੇ ਚਾਵਲ, ਅਪਾਮਾਰਗ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਕਟੁ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਗੋਲੀਆਂ ਬਣਾਈਆਂ ਜਾਣ, ਤਾਂ ਵਿਸ਼ੂਚਿਕਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੱਡੇ ਰੋਗ ਨਿਸਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਤ੍ਰਿਫਲਾ, ਅਗੁਰੂ, ਸ਼ਿਲਾਜਤ ਅਤੇ ਹਰੀਤਕੀ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਚੂਰਨ ਸ਼ਹਦ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾ ਕੇ ਲੈਣ ਨਾਲ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੀ ਮਧੁਮੇਹ (ਸ਼ੁਗਰ) ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਰਕ ਦਾ ਦੁੱਧ, ਤਿਲ ਦਾ ਤੇਲ, ਮਨਹਸ਼ਿਲਾ, ਕਾਲੀ ਮਿਰਚ ਅਤੇ ਸਿੰਦੂਰ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਰਾਬਰ ਮਾਤਰਾ ਲੈ ਕੇ, ਕਾਂਸੀ ਦੇ ਭਾਂਡੇ ਵਿੱਚ ਧੁੱਪ ਵਿੱਚ ਸੁਕਾ ਕੇ, ਫਿਰ ਇਸ ਚੂਰਨ ਨੂੰ ਸਨੁਹੀ ਦੇ ਦੁੱਧ ਅਤੇ ਪਥਰ ਦੇ ਨਮਕ ਨਾਲ ਪੀ ਲੈਣ ਨਾਲ ਦਰਦ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤ੍ਰਿਕਟੁ, ਤ੍ਰਿਫਲਾ, ਨਕਤਾ, ਤਿਲ ਦਾ ਤੇਲ, ਮਨਹਸ਼ਿਲਾ, ਨੀਮ ਦੇ ਪੱਤੇ, ਚੰਬੇ ਦੇ ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਬੱਕਰੀ ਦਾ ਦੁੱਧ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੱਕਰੀ ਦੇ ਪਿਸਾਬ ਅਤੇ ਸ਼ੰਖ ਚੂਰਨ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਚੰਦਨ ਨਾਲ ਘਿਸ ਕੇ, ਅੰਜਨ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇ ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਲਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਮੋਤੀਆਬਿੰਦ, ਕਾਚਾ ਅਤੇ ਅੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਵਿਭੀਤਕਾ ਦਾ ਚੂਰਨ ਸ਼ਹਦ ਨਾਲ ਲੈਣ ਨਾਲ ਦਮਾ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲੰਬੀ ਮਿਰਚ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਫਲਾ ਦਾ ਚੂਰਨ, ਸ਼ਹਦ ਅਤੇ ਪਥਰ ਦੇ ਨਮਕ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਲੈਣ ਨਾਲ ਹਰ ਰੋਗ, ਜੁਲਾਬ, ਦਮਾ, ਸ਼ਵਾਸ, ਨੱਕ ਵਗਣ ਅਤੇ ਦਿਲ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਦੇਵਦਾਰੂ ਦਾ ਚੂਰਨ, ਇਕੀ ਵਾਰੀ ਬੱਕਰੀ ਦੇ ਦੁੱਧ ਵਿੱਚ ਭਿੱਜ ਕੇ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਲਾਉਣ ਨਾਲ ਰਾਤ ਅੰਨ੍ਹਾ, ਮੋਤੀਆਬਿੰਦ ਅਤੇ ਪਲਕਾਂ ਦੀ ਗਿਰਾਵਟ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਲੰਬੀ ਮਿਰਚ, ਕੇਤਕਾ, ਹਲਦੀ, ਆਮਲਾ ਅਤੇ ਵਚਾ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਅੰਜਨ ਬਣਾ ਕੇ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਲਾਉਣ ਨਾਲ, ਹੇ ਰੁਦ੍ਰ, ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਸਭ ਰੋਗ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕਾਕਜੰਘਾ ਅਤੇ ਸ਼ਿਗਰੂ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਚਬਾਉਣ ਨਾਲ ਦੰਦਾਂ ਦੇ ਕੀੜੇ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਹਰੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ—ਗੁਡੂਚੀ ਦਾ ਰਸ ਸ਼ਹਦ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਪੀਣ ਨਾਲ ਪਿਸ਼ਾਬ ਦੇ ਰੋਗ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਗੋਹਲਿਕਾ ਦੀ ਜੜ੍ਹ, ਤਿਲ ਦੇ ਦਹੀਂ ਅਤੇ ਘੀ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਲੈਣ ਨਾਲ ਵੀ ਲਾਭ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਉਬਾਲ ਕੇ ਪੀਣ ਨਾਲ ਪਿਸ਼ਾਬ ਰੁਕਣ ਦਾ ਰੋਗ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਕਾਲੇ ਨਮਕ ਨਾਲ ਲੈਣ ਨਾਲ ਹਿਚਕੀ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਗੋਰਖਸ਼ਾ-ਕਰਕਟੀ ਦੀ ਜੜ੍ਹ, ਪੀਸ ਕੇ ਠੰਢੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਪੀਣ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪਿਸ਼ਾਬ ਦੀ ਪੱਥਰੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਚੰਬੇ ਦੀ ਜੜ੍ਹ, ਗਰਮੀ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਪੀਸ ਕੇ, ਬੱਕਰੀ ਦੇ ਦੁੱਧ ਅਤੇ ਸ਼ੱਕਰ ਨਾਲ ਪਕਾ ਕੇ ਲੈਣ ਨਾਲ ਪਿਸ਼ਾਬ ਰੁਕਣ ਅਤੇ ਪੀਲੀ ਪੱਥਰੀ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਦ੍ਵਿਜਯਸ਼ਠੀ ਦੀ ਜੜ੍ਹ, ਚਾਵਲ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਪੀਸ ਕੇ ਲਗਾਉਣ ਨਾਲ ਗਿਲਟੀਆਂ ਅਤੇ ਹਠੀਲੀ ਗਲ ਗੰਢ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਰਸਾਂਜਨ ਅਤੇ ਹਰੀਤਕੀ ਦਾ ਚੂਰਨ ਮਿਲਾ ਕੇ ਲਗਾਉਣ ਨਾਲ ਸਭ ਰੋਗ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕਰਵੀਰ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਜਾਂ ਸੁਪਾਰੀ ਦਾ ਫਲ ਪੀਸ ਕੇ ਲਗਾਉਣ ਨਾਲ ਪੁਰਸ਼ ਰੋਗ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਦੰਤੀ ਦੀ ਜੜ੍ਹ, ਹਲਦੀ ਅਤੇ ਚਿਤਰਕ ਪੀਸ ਕੇ ਲਗਾਉਣ ਨਾਲ ਭਗੰਦਰ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਜੇ ਜੋਂਕ ਲਗਾ ਕੇ ਖੂਨ ਚੁਸ ਲਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਹੋਰ ਵੀ ਚੰਗਾ। ਬਿੱਲੀ ਦੀ ਹੱਡੀ, ਤ੍ਰਿਫਲਾ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਘਿਸ ਕੇ ਲਗਾਉਣ ਨਾਲ ਭਗੰਦਰ ਦੀ ਰਕਤਸ੍ਰਾਵੀ ਰੋਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹਲਦੀ, ਵਾਰ ਵਾਰ ਸਨੁਹੀ ਦੇ ਦੁੱਧ ਵਿੱਚ ਭਿੱਜ ਕੇ, ਲਗਾਉਣ ਨਾਲ ਬਾਵਾਸੀਰ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਘੋਸ਼ਾ ਦਾ ਫਲ ਅਤੇ ਪਥਰ ਦਾ ਨਮਕ ਪੀਸ ਕੇ ਲਗਾਉਣ ਨਾਲ ਵੀ ਬਾਵਾਸੀਰ ਦੂਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਗਾਂ ਦਾ ਘੀ, ਪਲਾਸ਼ ਦੀ ਭਸਮ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਘੋਲ ਕੇ, ਤ੍ਰਿਕਟੁ ਦੀ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾ ਮਾਤਰਾ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਲੈਣ ਨਾਲ ਬਾਵਾਸੀਰ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸੜਿਆ ਹੋਇਆ ਬਿਲਵ ਦਾ ਫਲ ਖਾਣ ਨਾਲ ਰਕਤ ਬਾਵਾਸੀਰ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਕਾਲਾ ਤਿਲ ਨਵੇਂ ਮੱਖਣ ਨਾਲ ਖਾਣ ਨਾਲ ਵੀ ਇਹ ਰੋਗ ਦੂਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸੁੰਠ ਦਾ ਚੂਰਨ, ਜੌ ਦੇ ਖਾਰ ਅਤੇ ਗੁੜ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਸਵੇਰੇ ਖਾਣ ਨਾਲ ਅੱਗਿ (ਭੁੱਖ) ਵਧਦੀ ਹੈ। ਸੁੰਠ ਵਾਲਾ ਪਾਣੀ ਪੀਣ ਨਾਲ ਭੁੱਖ ਵਧਦੀ ਹੈ। ਹਰੀਤਕੀ, ਪਥਰ ਦਾ ਨਮਕ, ਚਿਤਰਕ ਅਤੇ ਲੰਬੀ ਮਿਰਚ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਚੂਰਨ ਗਰਮ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਲੈਣ ਨਾਲ ਭੁੱਖ ਤੇਜ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸੂਰ ਦੇ ਮਾਸ ਨੂੰ ਘੀ ਵਿੱਚ ਪਕਾ ਕੇ ਖਾਣ ਨਾਲ ਵੀ ਭੁੱਖ ਵਧਦੀ ਹੈ। ਹਰੀ ਨੇ ਫਿਰ ਦੱਸਿਆ—ਹਸਤੀਕਰਨ-ਪਲਾਸ਼ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦਾ ਚੂਰਨ, ਸੋ ਸ਼ਿਵਾ, ਇੱਕ ਸੌ ਪਲ ਭਾਰ ਲੈ ਕੇ, ਇਹ ਚੂਰਨ ਸਭ ਰੋਗਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਇਹ ਸੱਤ ਦਿਨ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਖਾਧਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਸੁਣਨ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਚਾਲ ਅਤੇ ਤਾਕਤ ਸਿੰਘ ਵਰਗੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਪਦਮਰਾਗੇ ਰਤਨ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਦਾ ਸੋਲਾਂ ਸਾਲ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨ ਵਰਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜੇਕਰ ਨਿਰੰਤਰ ਦੁੱਧ ਪੀਵੇ। ਦੁੱਧ, ਸ਼ਹਦ ਅਤੇ ਘੀ ਮਿਲਾ ਕੇ ਪੀਣ ਨਾਲ ਆਯੁ ਵਧਦੀ ਹੈ; ਜੇਕਰ ਇਹ ਸ਼ਹਦ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਪੀ ਲਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਨਿਯਮਤ ਤੌਰ ਤੇ ਦਹੀਂ ਖਾਣ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਗਿਆਨੀ, ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਵਜਰ ਵਰਗਾ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੇਸਰ ਮਿਲੇ ਭੋਜਨ ਨਾਲ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ; ਜੇਕਰ ਇਸ ਨੂੰ ਖੱਟੇ ਮੰਡ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਖਾਧਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਹੋਰ ਵੀ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ। ਤ੍ਰਿਫਲਾ ਨਾਲ ਸ਼ਹਦ ਮਿਲਾ ਕੇ ਲੈਣ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸੌ ਸਾਲ ਲਈ ਦੇਵੀ-ਦੇਹ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਝੁਰਰੀਆਂ ਅਤੇ ਚਿੱਟੇ ਵਾਲਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਚੂਰਨ ਘੀ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਖਾਣ ਨਾਲ ਅੰਨ੍ਹਾ ਵਿਅਕਤੀ ਵੀ ਵੇਖ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਮੱਝੀ ਦੇ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਲਗਾਉਣ ਨਾਲ ਵਾਲ ਕਾਲੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਧਵਜ! ਤੇਲ ਵਿੱਚ ਇਹ ਚੂਰਨ ਮਿਲਾ ਕੇ ਲਾਉਣ ਨਾਲ ਗੰਜਾ ਮਨੁੱਖ ਵੀ ਵਾਲ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਝੁਰਰੀਆਂ ਅਤੇ ਚਿੱਟੇ ਵਾਲ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹਰੀ ਨੇ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੂੰ ਇਹ ਸਭ ਅਚੂਕ ਆਯੁਰਵੇਦਿਕ ਨੁਸਖੇ ਬੜੀ ਭਕਤੀ ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਸੁਣਾਏ।