ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਭਲਾਈ ਲਈ ਅਨੇਕ ਉਪਾਏ ਅਤੇ ਦਵਾਈਆਂ ਦੀ ਵਿਧੀਆਂ ਸਾਂਝੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਉਹ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਵਿਦਿਆ ਦੇ ਗहरे ਗਿਆਨ ਨਾਲ, ਹਰ ਰੋਗ, ਕਲੇਸ਼ ਅਤੇ ਦੁਖ ਦਾ ਇਲਾਜ ਦੱਸਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜੇਕਰ ਧਾਤਕੀ ਅਤੇ ਸੋਮਰਾਜੀ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਪੀਸ ਕੇ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਮਨੁੱਖ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਹੋਰ ਕੁਝ ਸੋਚਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਤਾਕਤਵਰ ਹੈ, ਉਹ ਤਾਜ਼ਾ ਮੱਖਣ, ਖੰਡ ਅਤੇ ਸ਼ਹਦ ਮਿਲਾ ਕੇ ਚਾਟੇ, ਅਤੇ ਦੁੱਧ ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪੀਣ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਪੂਰੀ ਪੋਸ਼ਣ ਅਤੇ ਅਜੋੜ ਬੁੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕ੍ਰੈਬ ਦਾ ਚੂਰਨ, ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਲੈਣ 'ਤੇ, consumption (ਸ਼ਵਾਸ ਰੋਗ) ਦਾ ਇਲਾਜ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਭੱਲਾਤਕ, ਵਿਦੰਗਾ, ਜੌ ਦਾ ਕਲਕ, ਅਤੇ ਪੱਥਰ ਦਾ ਲੂਣ—ਇਹ ਸਭ ਮਿਲ ਕੇ ਰੋਗ ਨਿਵਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਬੋਰੇਕਸ ਅਤੇ ਸੰਖ ਦਾ ਚੂਰਨ, ਤੇਲ ਵਿੱਚ ਪਕਾ ਕੇ, ਨਿਸਚਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਾਲਾਂ ਨੂੰ ਹਟਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ; ਇਸ 'ਤੇ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ। ਮਾਲੂਰਾ ਫਲ ਦਾ ਰਸ ਲੈ ਕੇ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਜੌਂ (leech) ਪੀਸ ਕੇ ਹੱਥਾਂ 'ਤੇ ਲਗਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਅੱਗ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਇਹ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਉਪਾਏ ਹੈ। ਸਿਲਕ ਕਾਟਨ ਰੁੱਖ ਦਾ ਰਸ, ਗਧੇ ਦੀ ਪਿਸਾਬ ਵਿੱਚ ਪਾ ਕੇ, ਅੱਗ 'ਚ ਸੁੱਟਣ ਨਾਲ ਵੀ ਅੱਗ ਰੁਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਗਿੱਧ ਦੇ ਪੇਟ ਅਤੇ ਡੱਡੂ ਦੀ ਚਰਬੀ ਮਿਲਾ ਕੇ ਗੋਲੀ ਬਣਾਈ ਜਾਵੇ, ਅਤੇ ਅੱਗ 'ਚ ਸੁੱਟੀ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਅੱਗ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦਾ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਉਪਾਏ ਹੈ। ਮੁੰਦੀ ਦੀ ਛਾਲ, ਵਚਾ, ਮੁਸਤ, ਕਾਲੀ ਮਿਰਚ ਅਤੇ ਤਗਰ—ਇਹ ਚਬਾ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀ ਜੀਭ ਨਾਲ ਅੱਗ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਬੁਝਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਗਾਂ ਦੀ ਪਿੱਤ ਅਤੇ ਭ੍ਰਿੰਗਰਾਜਾ ਦਾ ਚੂਰਨ, ਘੀ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਅਤੇ ਦਿਵਿਆ ਜਲ ਨਾਲ, "ਓਮ, ਅੱਗ ਦਾ ਸਥੰਭਨ ਕਰੋ, ਕਰੋ, ਕਰੋ" ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਪਾਠ ਕਰਕੇ, ਅੱਗ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦਾ ਉਪਾਏ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। "ਓਮ, ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਪਾਣੀ ਦਾ ਸਥੰਭਨ ਕਰੋ, ਸੰ ਸੰ ਸੰ, ਕੇਕਾ ਕੇਕਾਹ, ਚਲਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਅਚਲ"—ਇਹ ਮੰਤ੍ਰ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਹੈ, ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਸਥੰਭਿਤ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਵਿਰੋਧੀ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ 'ਤੇ ਗਿੱਧ ਦੀਆਂ ਹੱਡੀਆਂ, ਗਾਂ ਦੀਆਂ ਹੱਡੀਆਂ ਅਤੇ ਮੰਦਰ ਦੇ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ ਦਫਨ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ, ਤਾਂ ਵਿਰੋਧੀ ਨੂੰ ਮੌਤ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪੰਜ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਲਾਲ ਫੁੱਲਾਂ, ਕੇਸਰ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਖੂਨ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਫੁੱਲ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪਲਾ ਰੋਚਨਾ ਨਾਲ ਪੀਸ ਕੇ, ਰੁਦ੍ਰ ਜੀ, ਇਸ ਤਿਲਕ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਮਰਦ ਜਾਂ ਔਰਤ 'ਤੇ ਲਗਾਉਣ ਨਾਲ ਆਕਰਸ਼ਣ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮਦੰਡੀ, ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਖਾਣ-ਪੀਣ ਵਿੱਚ ਵਰਤਣ ਨਾਲ ਆਕਰਸ਼ਣ ਦਾ ਉਪਾਏ ਹੈ; ਇੱਕ ਪਲਾ ਸ਼ਹਦ, ਗਰਮ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਪਕਾ ਕੇ ਪੀਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਟੰਭਿਕਾ ਜੜ ਅਤੇ ਦਿਲ ਦੀ ਪੀੜਾ, ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਜੀ, "ਓਮ ਹ੍ਰੂੰ ਜਹ" ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ, ਰੁਦ੍ਰ ਜੀ, ਬੀਲਕੁਲ ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ (ਜੋ ਬਿਛੂ ਤੋਂ ਆਉਂਦੇ ਹਨ) ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਲੰਬੀ ਮਿਰਚ, ਤਾਜ਼ਾ ਮੱਖਣ, ਅਦਰਕ, ਪੱਥਰ ਦਾ ਲੂਣ, ਕਾਲੀ ਮਿਰਚ, ਦਹੀਂ ਅਤੇ ਕੁਸ਼ਠ—ਇਹ ਨਸਿਕਾ (nasal drops) ਜਾਂ ਮੂੰਹ ਨਾਲ ਲੈਣ 'ਤੇ, ਵਿਸ਼ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਤ੍ਰਿਫਲਾ, ਤਾਜ਼ਾ ਅਦਰਕ, ਕੁਸ਼ਠ, ਚੰਦਨ ਘੀ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਪੀਣ ਜਾਂ ਲਗਾਉਣ 'ਤੇ, ਸ਼ਿਵ ਜੀ, ਵਿਸ਼ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਬੂਤਰ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ, ਮੰਜੀਤ (orpiment) ਅਤੇ ਅਭਰਕ (mica)—ਇਹ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਵਿਸ਼ ਨੂੰ ਐਸਾ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਗਰੁੜ ਸੱਪਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪੱਥਰ ਦਾ ਲੂਣ, ਤ੍ਰਿਉਸ਼ਣ, ਦਹੀਂ, ਸ਼ਹਦ ਅਤੇ ਘੀ—ਇਹ ਉਂਜਣ, ਬਲਧ-ਧਾਰੀ (ਸ਼ਿਵ) ਜੀ, ਬਿਛੂ ਦੇ ਵਿਸ਼ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮਦੰਡੀ ਅਤੇ ਤਿਲ ਨੂੰ ਉਬਾਲ ਕੇ, ਤ੍ਰਿਕਟੁਕਾ ਦਾ ਚੂਰਨ ਪੀਣ ਨਾਲ, ਰੁਦ੍ਰ ਜੀ, ਗਠ ਅਤੇ ਰੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਖੂਨ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੁੱਧ ਅਤੇ ਸ਼ਹਦ ਮਿਲਾ ਕੇ ਪੀਣ 'ਤੇ, ਖੂਨ ਦਾ ਵਹਿਣਾ ਰੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਆਟਰੂਪਕਾ ਦੀ ਜੜ ਨੂੰ ਯੋਨੀ ਅਤੇ ਨਾਭੀ 'ਤੇ ਲਗਾਉਣ ਨਾਲ, ਔਰਤ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਜਨਮ ਦੇ ਸਕਦੀ ਹੈ—ਹੋਰ ਪੁੱਛਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਚਾਵਲ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਦ ਅਤੇ ਖੰਡ ਮਿਲਾ ਕੇ ਪੀਣ ਨਾਲ, ਬਲਧ-ਧਾਰੀ ਜੀ, ਵਧੇਰੇ ਖੂਨ ਦਾ ਵਹਿਣਾ ਠੰਢਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਰੀ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: ਕਾਲੀ ਮਿਰਚ, ਅਦਰਕ ਅਤੇ ਕੁਟਜ ਦੀ ਛਾਲ—ਇਹ ਪੀਣ ਨਾਲ, ਅਜੀਰਨ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਚੰਦ੍ਰ-ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਜੀ। ਲੰਬੀ ਮਿਰਚ, ਇਸ ਦੀ ਜੜ, ਕਾਲੀ ਮਿਰਚ, ਤਗਰ, ਵਚਾ, ਦੇਵਦਾਰੂ ਰੈਸਿਨ, ਪਾਠਾ—ਇਹ ਸਭ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਪੀਸ ਕੇ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਉਪਾਏ ਨਾਲ, ਦਸਤ (diarrhea) ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਕਾਲੀ ਮਿਰਚ ਅਤੇ ਤਿਲ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਆਂਖਾਂ ਦੀ ਉਂਜਣ ਪੀਲੀਆ (jaundice) ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਹਰੀਤਕੀ, ਗੁੜ ਅਤੇ ਸ਼ਹਦ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਰੁਦ੍ਰ ਜੀ, ਬਿਨਾ ਸ਼ੱਕ, ਵਿਸ਼ਟ (purgative) ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਤ੍ਰਿਫਲਾ, ਚਿਤ੍ਰਕ, ਚਿਤ੍ਰਾ ਅਤੇ ਕਟੁਕਰੋਹਿਨੀ—ਇਹ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਵਿਸ਼ਟ ਹੈ ਜੋ ਪਿੰਡਲੀਆਂ ਦੀ ਪੈਰਲਿਸਿਸ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹਰੀਤਕੀ, ਸੁੰਠੀ, ਦੇਵਦਾਰੂ ਅਤੇ ਚੰਦਨ—ਇਹ ਬਕਰੀ ਦੇ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਉਬਾਲ ਕੇ, ਆਪਾਮਾਰਗ ਜਾਂ ਜਯੰਤੀ ਦੀ ਜੜ ਨਾਲ, ਪਿੰਡਲੀਆਂ ਦੀ ਪੈਰਲਿਸਿਸ ਸੱਤ ਰਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਨੰਤਾ ਅਤੇ ਸੁੰਠੀ ਦਾ ਚੂਰਨ ਬਣਾਓ, ਗੁਗਗਲੁ ਗੁੜ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਮਿਲਾ ਕੇ ਗੋਲੀ ਬਣਾਓ; ਇਹ ਨਸਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਿਆ ਵਾਤ ਅਤੇ ਅਜੀਰਨ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੰਖਪੁਸ਼ਪੀ ਦੇ ਫੁੱਲ, ਪੱਤਿਆਂ ਅਤੇ ਜੜ ਨੂੰ ਉਖਾੜ ਕੇ, ਬਕਰੀ ਦੇ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਪੀਣ 'ਤੇ, ਮਿਰਗੀ (epilepsy) ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਸ਼ਵਗੰਧਾ ਅਤੇ ਅਭਯਾ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਪੀਣ 'ਤੇ, ਰਕਤ-ਵਹਿਣਾ ਰੋਗ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਹੋਰ ਸੋਚਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਹਰੀਤਕੀ ਅਤੇ ਕੁਸ਼ਠ ਦਾ ਚੂਰਨ ਬਣਾਓ, ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਭਰੋ, ਅਤੇ ਠੰਢਾ ਪਾਣੀ ਪੀਓ; ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਉਲਟੀ ਰੁਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਗੁਡੂਚੀ, ਪਦਮਕਾ, ਅਰਿਸ਼ਟ, ਧਨਿਆਕ ਅਤੇ ਲਾਲ ਚੰਦਨ—ਇਹ ਉਪਾਏ ਪਿੱਤ ਅਤੇ ਕਫ਼ ਦੇ ਬੁਖਾਰ, ਉਲਟੀ, ਜਲਣ, ਪਿਆਸ, ਅਤੇ ਅੱਗ ਦੀ ਭੁੱਖ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। "ਓਮ ਹੂੰ ਨਮਹ।" ਸ਼ੰਖਪੁਸ਼ਪੀ ਨੂੰ ਕੰਨ ਵਿੱਚ ਬਾਂਧਣ ਨਾਲ, ਮੰਤ੍ਰ "ਓਮ ਜੰਭਿਨੀ ਸਥੰਭਿਨੀ, ਠਾ ਠਾ, ਫਟ" ਨਾਲ, ਬੁਖਾਰ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫੁੱਲ 'ਤੇ ਮੰਤ੍ਰ 108 ਵਾਰੀ ਪਾਠ ਕਰਕੇ, ਨਖ 'ਤੇ ਛੂਹਣ ਨਾਲ, ਚੌਥੇ ਦਿਨ ਵਾਲਾ ਬੁਖਾਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬੁਖਾਰ ਵੀ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਾਂਬੂ ਫਲ, ਹਲਦੀ ਅਤੇ ਸੱਪ ਦੀ ਖਾਲ—ਇਹ ਧੂਣੀ ਦੇਣ ਨਾਲ, ਸਾਰੇ ਬੁਖਾਰ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚੌਥੇ ਦਿਨ ਵਾਲਾ ਬੁਖਾਰ, ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਰਵੀਰਾ, ਭ੍ਰਿੰਗਾ ਪੱਤੇ, ਲੂਣ ਅਤੇ ਕੁਸ਼ਠ-ਕਰਕਟਾ—ਇਹ ਚਾਰ ਗੁਣਾ ਪਿਸਾਬ ਵਿੱਚ ਪਕਾ ਕੇ, ਤੇਲ ਬਣਾਉਣ 'ਤੇ, ਇਸ ਤੇਲ ਦੀ ਮਲਿਸ਼ ਨਾਲ, ਖੁਜਲੀ, ਕੋੜ, ਕੰਢ ਅਤੇ ਜਖਮ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਿੱਪਲੀ ਨੂੰ ਸ਼ਹਦ ਨਾਲ ਪੀਣ ਅਤੇ ਮਿਠੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਖਾਣ ਨਾਲ, ਤਲ (spleen) ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਰੁਦ੍ਰ ਜੀ; ਸੁਰਨਾ ਦੇ ਉਪਯੋਗ ਨਾਲ ਵੀ। ਪਿੱਪਲੀ ਅਤੇ ਹਲਦੀ ਨੂੰ ਗਾਂ ਦੀ ਪਿਸਾਬ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਮਲਦਵਾਰ 'ਤੇ ਲਗਾਉਣ ਨਾਲ, ਬਾਸ਼ੀ (hemorrhoids) ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਬਕਰੀ ਦਾ ਦੁੱਧ ਅਤੇ ਤਾਜ਼ਾ ਅਦਰਕ, ਪੀਣ 'ਤੇ, ਤਲ ਦੇ ਰੋਗ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਪੱਥਰ ਦਾ ਲੂਣ, ਵਿਦੰਗਾ, ਸੋਮਰਾਜੀ ਅਤੇ ਰਾਈ ਵੀ ਇਸ ਲਈ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹਨ। ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਹਰ ਰੋਗ, ਦੁਖ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ ਦਾ ਇਲਾਜ ਦੱਸਿਆ, ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਤਾ ਨੂੰ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਜੀਵਨ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਦਿੱਤੀ।