ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਹਰਿ ਨੇ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਚਤੁਰਾਈ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਨਾਲ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਉਪਚਾਰਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਦੱਸਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਚੌਥੇ ਦਿਨ ਦੀ ਬੁਖਾਰ ਅਤੇ ਡਾਕਿਨੀਆਂ ਦੀ ਬੁਖਾਰ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਅਰਜੁਨ, ਭਲਾਤਕ ਅਤੇ ਵਿਡੰਗ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਧੂਨੀ ਬਹੁਤ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ। ਬਲਾ, ਸਰਜਾ ਰੇਜ਼ਿਨ, ਸੌਵੀਰਾ ਲੂਣ ਅਤੇ ਰਾਈ ਦੇ ਬੀਜਾਂ ਦੀ ਧੂਨੀ ਨਾਲ ਸੱਪ, ਜੂ, ਮੱਖੀਆਂ ਅਤੇ ਮੱਛਰਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭੂਤਲਾ ਦੇ ਚੂਰਨ ਨੂੰ ਯੋਨੀ ਵਿੱਚ ਭਰਣ ਜਾਂ ਲਗਾਉਣ ਨਾਲ ਯੋਨੀ ਵਿੱਚ ਸੰਕੋਚ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਹਰਿ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪਾਨ, ਘੀ, ਸ਼ਹਦ ਅਤੇ ਲੂਣ ਨੂੰ ਤਾਮਬੇ ਦੇ ਪਤਰੇ ਵਿੱਚ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਦਰਦ ਲਈ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਉਪਚਾਰ ਹੈ। ਹਰੀਤਕੀ, ਵਚਾ, ਕੁਸ਼ਠ, ਵਯੋਸ਼, ਹਿੰਗ ਅਤੇ ਮਨਹਸ਼ਿਲਾ—ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਹਦ ਅਤੇ ਘੀ ਨਾਲ ਚਟਣ ਨਾਲ ਖੰਘ, ਦਮ ਅਤੇ ਹcupcup ਦਾ ਇਲਾਜ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਿਪਲੀ, ਤ੍ਰਿਫਲਾ ਚੂਰਨ ਅਤੇ ਸ਼ਹਦ ਦੀ ਚਟਣ ਨਾਲ ਨਜ਼ਲਾ, ਖੰਘ ਅਤੇ ਸਾਹ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚਿਤ੍ਰਕ ਦੀ ਜੜ੍ਹ, ਉਸ ਦੀ ਭਸਮ ਅਤੇ ਪਿਪਲੀ ਚੂਰਨ ਨੂੰ ਸ਼ਹਦ ਨਾਲ ਚਟਣ, ਦਮ, ਖੰਘ ਅਤੇ ਹcupcup ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਨੀਲਾ ਕਮਲ, ਚੀਨੀ, ਮੁਲੇਠੀ ਅਤੇ ਪਦਮਕਾ ਨੂੰ ਸਮਾਨ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਚਾਵਲ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾ ਕੇ ਖੂਨ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਤੋਂ ਰਾਹਤ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਸੁਕਾ ਅਦਰਕ ਅਤੇ ਚੀਨੀ, ਸ਼ਹਦ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਗੋਲੀ ਵਜੋਂ ਖਾਣ ਨਾਲ ਆਵਾਜ਼ ਕੋਕਿਲ ਵਾਂਗ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹਰਤਾਲ ਅਤੇ ਸ਼ੰਖ ਚੂਰਨ, ਕੇਲੇ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਭਸਮ ਨਾਲ ਰਗੜਨ, ਵਾਲਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਟਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਲੂਣ, ਹਰਤਾਲ, ਤੁੰਬਿਨੀ ਦੇ ਫਲ ਅਤੇ ਲਾਕ ਰੇਜ਼ਿਨ ਵਾਲਾਂ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣ ਲਈ ਉੱਤਮ ਹੈ। ਚੂਨਾ, ਹਰਤਾਲ, ਸ਼ੰਖ ਭਸਮ, ਸੁਹਾਗਾ ਅਤੇ ਪੱਥਰੀ ਲੂਣ ਨੂੰ ਬਕਰੀ ਦੇ ਪਿਸਾਬ ਨਾਲ ਪੀਸ ਕੇ, ਇਸ ਪੇਸਟ ਨੂੰ ਲਗਾਉਣ ਨਾਲ ਵਾਲਾਂ ਹਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼ੰਖ, ਆਵਲਾ ਪੱਤਾ ਅਤੇ ਧਾਤਕੀ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨੂੰ ਪੀਸ ਕੇ ਦੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾ ਕੇ ਮੁੰਹ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਦਿਨ ਰੱਖਣ ਨਾਲ ਦੰਦ ਮਸੂੜੇ, ਚਿੱਟੇ ਅਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹਰਿ ਜੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਰਦੀਆਂ, ਪੋਸ਼ ਅਤੇ ਬਰਸਾਤ ਵਿੱਚ ਦਹੀਂ ਖਾਣੀ ਚੰਗੀ ਹੈ, ਪਰ ਪਤਝੜ, ਗਰਮੀ ਅਤੇ ਬਸੰਤ ਵਿੱਚ ਦਹੀਂ ਤਿਆਗਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਖਾਣ-ਪੀਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਚੀਨੀ ਨੂੰ ਤਾਜ਼ਾ ਮੱਖਣ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਪੀਣ ਨਾਲ ਬੁੱਧੀ ਵਧਦੀ ਹੈ; ਪੁਰਾਣਾ ਗੁੜ ਖਾ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਵਿੱਚ ਇਤਨਾ ਬਲ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹਜ਼ਾਰ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਸੰਯੋਗ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕੁਸ਼ਠ ਦਾ ਚੂਰਨ, ਘੀ ਅਤੇ ਸ਼ਹਦ ਨਾਲ ਰਾਤ ਨੂੰ ਖਾਣ ਨਾਲ ਤਾਕਤ ਵਧਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਫੇਦ ਵਾਲ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅਤਸੀ, ਕਾਲਾ ਚਣਾ, ਗੇਹੂੰ, ਪਿਪਲੀ—ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਚੂਰਨ ਘੀ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਰਗੜਨ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਕੰਦੇ ਵਾਂਗ ਬਣਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜੌ, ਤਿਲ, ਅਸ਼ਵਗੰਧਾ, ਮੁਸਲੀ, ਸਰਲਾ ਅਤੇ ਗੁੜ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਖਾਣ ਨਾਲ ਜਵਾਨੀ ਅਤੇ ਤਾਕਤ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹਿੰਗ, ਕਾਲਾ ਲੂਣ ਅਤੇ ਸੁਕਾ ਅਦਰਕ ਉਬਲੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਪੀਣ, ਪਰੀਨਾਮਾ ਦਰਦ ਅਤੇ ਅਜੀਰਨ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਧਾਤਕੀ ਅਤੇ ਸੋਮਰਾਜੀ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਪੀਸ ਕੇ, ਕਮਜ਼ੋਰ ਵਿਅਕਤੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤਾਜ਼ਾ ਮੱਖਣ, ਚੀਨੀ ਅਤੇ ਸ਼ਹਦ ਮਿਲਾ ਕੇ ਚਟਣ, ਦੁੱਧ ਪੀਣ ਨਾਲ ਪੂਰਨ ਪੋਸ਼ਣ ਅਤੇ ਅਤੁਟ ਬੁੱਧੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਕੱਛੂ ਦੇ ਚੂਰਨ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਖਾਣ, ਯਕਸਾ ਦਾ ਇਲਾਜ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਭਲਾਤਕ, ਵਿਡੰਗ, ਜੌ-ਖਾਰ ਅਤੇ ਪੱਥਰੀ ਲੂਣ— ਸੁਹਾਗਾ ਅਤੇ ਸ਼ੰਖ ਚੂਰਨ ਤੇਲ ਵਿੱਚ ਪਕਾ ਕੇ ਲਗਾਉਣ ਨਾਲ ਵਾਲ ਉਤਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮਾਲੂਰਾ ਫਲ ਦਾ ਰਸ, ਜੌਕ ਨੂੰ ਪੀਸ ਕੇ ਹੱਥਾਂ ਤੇ ਲਗਾਉਣ, ਅੱਗ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਉੱਤਮ ਹੈ। ਸਮਲ ਦੇ ਰਸ ਨੂੰ ਗਧੇ ਦੇ ਪਿਸਾਬ ਵਿੱਚ ਪਾ ਕੇ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟਣ, ਅੱਗ ਰੋਕਣ ਦਾ ਵਧੀਆ ਤਰੀਕਾ ਹੈ। ਗਿੱਧ ਦੇ ਪੇਟ ਅਤੇ ਡੱਡੂ ਦੀ ਚਰਬੀ ਨਾਲ ਗੋਲੀ ਬਣਾ ਕੇ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟਣ, ਅੱਗ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੋਕਦਾ ਹੈ। ਮੁੰਡੀ ਦੀ ਛਾਲ, ਵਚਾ, ਮੁਸਤ, ਕਾਲੀ ਮਿਰਚ ਅਤੇ ਤਗਰ—ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਚਬਾ ਕੇ, ਜੀਭ ਨਾਲ ਅੱਗ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਬੁਝਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਗਾਂ ਦੀ ਪਿੱਤ ਅਤੇ ਭ੍ਰਿੰਗਰਾਜ ਚੂਰਨ ਨੂੰ ਘੀ ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ੀ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, “ਓਮ, ਅੱਗ ਦਾ ਸਥੰਭਨ ਕਰੋ, ਕਰੋ, ਕਰੋ” ਮੰਤ੍ਰ ਦੇ ਉਚਾਰਣ ਨਾਲ ਅੱਗ ਰੋਕੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। “ਓਮ, ਭਗਵੰਤ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਪਾਣੀ ਦਾ ਸਥੰਭਨ ਕਰੋ, ਸੰ ਸੰ ਸੰ, ਕੇਕਾ ਕੇਕਹ, ਚਲਤ ਅਤੇ ਅਚਲਤ”—ਇਹ ਮੰਤ੍ਰ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਹੈ। ਗਿੱਧ ਦੀ ਹੱਡੀ, ਗਾਂ ਦੀ ਹੱਡੀ ਅਤੇ ਮੰਦਰ ਦੇ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤੇ ਦੱਬਣ ਨਾਲ, ਉਹ ਦੁਸ਼ਮਣ ਮਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੰਜ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਲਾਲ ਫੁੱਲ, ਕੇਸਰ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਖੂਨ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਫੁੱਲ ਨੂੰ ਰੋਚਨਾ ਨਾਲ ਪੀਸ ਕੇ, ਰੁਦ੍ਰ ਜੀ, ਤਿਲਕਾ ਲਗਾਉਣ ਨਾਲ ਆਕਰਸ਼ਣ ਦਾ ਉਪਾਯ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮਦੰਡੀ, ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਖਾਣ ਜਾਂ ਪੀਣ, ਆਕਰਸ਼ਣ ਲਈ ਉਪਯੋਗੀ ਹੈ; ਸ਼ਹਦ ਦੀ ਇਕ ਪਲਾ ਲੱਕੜ, ਗਰਮ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਪਕਾ ਕੇ ਪੀਣ। ਵਿਸ਼ਟੰਭਿਕਾ ਜੜ੍ਹ ਅਤੇ ਹਿਰਦੇ ਦਰਦ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; “ਓਮ ਹ੍ਰੂੰ ਜਹ”—ਇਹ ਮੰਤ੍ਰ, ਰੁਦ੍ਰ ਜੀ, ਬੀਲਕੁਲ ਸੱਪ ਦੇ ਵਿਸ਼ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਿਪਲੀ, ਤਾਜ਼ਾ ਮੱਖਣ, ਅਦਰਕ, ਪੱਥਰੀ ਲੂਣ, ਕਾਲੀ ਮਿਰਚ, ਦਹੀਂ ਅਤੇ ਕੁਸ਼ਠ—ਨਸਾਰ ਜਾਂ ਮੂੰਹ ਰਾਹੀਂ ਲੈਣ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤ੍ਰਿਫਲਾ, ਤਾਜ਼ਾ ਅਦਰਕ, ਕੁਸ਼ਠ, ਚੰਦਨ ਘੀ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਪੀਣ ਜਾਂ ਲਗਾਉਣ, ਵਿਸ਼ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕਬੂਤਰ ਦੀ ਅੱਖ, ਹਰਤਾਲ ਅਤੇ ਅਭਰਕ—ਇਹਨਾਂ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਗਰੁੜ ਸੱਪਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪੱਥਰੀ ਲੂਣ, ਤ੍ਰਿਉਸ਼ਣ, ਦਹੀਂ, ਸ਼ਹਦ ਅਤੇ ਘੀ—ਇਹ ਉਕਲ, ਰੁਸ਼ਭ-ਧਾਰੀ, ਬੀਲਕੁਲ ਸੱਪ ਦੇ ਵਿਸ਼ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮਦੰਡੀ ਅਤੇ ਤਿਲ, ਪਕਾ ਕੇ, ਤ੍ਰਿਕਟੂਕਾ ਦਾ ਚੂਰਨ ਪੀਣ, ਰੁਦ੍ਰ ਜੀ, ਗਠ ਅਤੇ ਰਕਤ-ਵਹਿਣ ਦੀ ਰੁਕਾਵਟ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹਰਿ ਜੀ ਨੇ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੂੰ ਆਯੁਰਵੈਦ ਦੇ ਇਲਾਜ, ਮੰਤ੍ਰ ਅਤੇ ਉਪਾਯਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਲੜੀ, ਸਤਿਕਾਰ ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ, ਵਿਸ਼ਵਾਸਯੋਗ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਮਝਾਈ।