ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਪਵਿੱਤਰ ਗਰੁੜ ਪੁਰਾਣ ਦੀਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਉਪਦੇਸ਼ਮਈ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ, ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਰੋਗਾਂ ਅਤੇ ਦੁੱਖਾਂ ਦੇ ਨਿਵਾਰਣ ਲਈ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਅਤੇ ਗ੍ਰਹਸਥ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਅਨੇਕ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਨੁਸਖਿਆਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਬਿਆਨ ਕੀਤੀ। ਭਗਵਾਨ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜੇ ਲਾਲ ਚੰਦਨ, ਮੰਜੀਠ, ਲਾਖ, ਜਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਥੋੜੀ ਮਾਤਰਾ, ਮੁਲੇਠੀ, ਸ਼ਹਦ ਅਤੇ ਕੇਸਰ ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਕੇ ਸੱਤ ਦਿਨ ਲਗਾਤਾਰ ਵਰਤਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਚਿਹਰੇ 'ਤੇ ਨੂਰ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਸੁੰਠ, ਪੀਪਲ, ਗੁਡੂਚੀ ਅਤੇ ਕੰਟਕਾਰੀ ਦਾ ਚੂਰਨ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਉਬਾਲ ਕੇ ਪੀਣ ਨਾਲ ਅੰਦਰੂਨੀ ਅੱਗ ਵਧਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਭੁੱਖ ਚੰਗੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮਹਾਦੇਵ! ਵਾਤ ਰੋਗ ਜਾਂ ਸ਼ੋਸ਼ ਰੋਗ ਹੋਣ 'ਤੇ ਕਰੰਜਾ, ਪਰਪਟਾ, ਉਸੀਰਾ, ਬਹਾਤੀ ਅਤੇ ਕਟੁ-ਰੋਹিণੀ ਵਰਤਣ ਦੀ ਸਿਫਾਰਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਗੋਕਸ਼ੁਰਾ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਉਬਾਲ ਕੇ ਪੀਣ ਨਾਲ ਥਕਾਵਟ, ਜਲਨ, ਪਿੱਤ, ਜ਼ੁਕਾਮ, ਕਮਜ਼ੋਰੀ, ਬੇਹੋਸ਼ੀ ਅਤੇ ਸ਼ੋਸ਼ ਰੋਗ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪੀਪਲ ਚੂਰਨ ਨੂੰ ਸ਼ਹਦ, ਘੀ ਅਤੇ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਉਬਾਲ ਕੇ ਪੀਣ ਨਾਲ ਹਿਰਦੇ ਰੋਗ, ਖ਼ੰਘੀ ਅਤੇ ਅਨਿਯਮਤ ਜ਼ੁਕਾਮ ਦੂਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਦੇਕੋਖਣਾਂ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਅੱਧ ਕਰਸ਼ਾ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਉਮਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਮਾਤਰਾ ਬਦਲਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਗਾਏ ਦੇ ਪਿਸਾਬ ਨਾਲ ਦੁੱਧ ਮਿਲਾ ਕੇ ਪੀਣ ਨਾਲ ਅਨਿਯਮਤ ਜ਼ੁਕਾਮ ਅਤੇ ਕਕਜੰਧਰਾ ਦੂਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸੁੰਠ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਵਿੱਚ ਉਬਾਲ ਕੇ ਪੀਣ, ਜਾਂ ਮੁਲੇਠੀ, ਮੁਸ਼ਤਾ, ਸੈਂਧਾ ਨਮਕ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਹਤੀ ਫਲ ਦੇ ਨਾਲ ਵੀ ਜ਼ੁਕਾਮ ਦਾ ਨਿਵਾਰਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨੀਂਦ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨੀਂਦ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਦੇਣ ਨਾਲ ਨੀਂਦ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਨੀਂਦ ਬਿਲਕੁਲ ਹੀ ਉਡ ਗਈ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਕਾਲੀ ਮਿਰਚ ਦਾ ਚੂਰਨ ਅਤੇ ਥੋੜ੍ਹਾ ਲਾਰ ਮਿਲਾ ਕੇ ਦੇਣ ਨਾਲ ਨੀਂਦ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਕਾਕਜੰਘਾ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਨੂੰ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਰੱਖਣ ਜਾਂ ਖੱਟੇ ਮਾਂਝ ਨਾਲ ਬਣੇ ਤੇ ਸਰਜਾ ਰੇਜ਼ਿਨ ਵਾਲੇ ਤੇਲ ਦੀ ਮਲਿਸ਼ ਵੀ ਨੀਂਦ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਤੇਲ ਜਦੋਂ ਠੰਡੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜਲਨ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜ਼ੁਕਾਮ ਜਾਂ ਰਕਤ-ਜਵਰ ਦੀ ਤਪਸ਼ ਵੀ ਘਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸ਼੍ਰੀਕਸ਼ੈਲ, ਮੰਥਾ, ਸੁੰਠ, ਪਾਪਨਾ, ਭੇਦਕਾ, ਸੌਭਾਂਜਨਾ, ਗੋਕਸ਼ੁਰਾ ਜਾਂ ਵਰੁਣ ਛਾਲ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ, ਹਿੰਗ ਅਤੇ ਜੌ ਦੀ ਖਾਰ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਉਬਾਲ ਕੇ ਪੀਣ ਨਾਲ ਵਾਤ ਰੋਗ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪੀਪਲ, ਉਸ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਅਤੇ ਭੱਲਾਤਕ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਉਬਾਲ ਕੇ ਪੀਣ ਨਾਲ ਤੇਜ਼ ਪੇਟ ਦਰਦ ਦੂਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਸ਼ਵਗੰਧਾ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਨੂੰ ਦੀਮਕਾਂ ਵਾਲੀ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਮਲ ਕੇ, ਉਡੀਕਣ ਨਾਲ ਜੰਘਾ ਦੀ ਲਕਵਾ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਬ੍ਰਿਹਤੀ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਪੀਸ ਕੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਪੀਣ ਨਾਲ ਵਾਤ ਰੋਗ ਦੂਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਤਾਜ਼ਾ ਟਗਰਾ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਛਾਛ ਨਾਲ ਪੀਣ ਨਾਲ ਝਿੰਝਣੀ-ਵਾਤ ਇੰਦਰ ਦੇ ਵਜਰ ਵਾਂਗ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਹੱਡੀ ਦੀ ਜੋੜ ਜਾਂ ਮਾਸ ਦੇ ਰਸ ਨਾਲ ਲੈਣ ਨਾਲ ਹੱਡੀਆਂ ਦੇ ਫੱਟ ਜਾਂ ਵਾਤ ਰੋਗ ਦੂਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਘੀ ਲਾ ਕੇ ਸੁਕਾਈ ਹੋਈ ਅਤੇ ਬੱਕਰੀ ਦੇ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਮਿਲਾਈ ਹੋਈ ਚੀਜ਼ ਪੈਰ ਉੱਤੇ ਲਗਾਉਣ ਨਾਲ ਸੋਜ ਘਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸ਼ਹਦ, ਘੀ, ਸੈਂਧਾ ਨਮਕ, ਮੌਮ, ਗੁੜ ਅਤੇ ਗੁੱਗਲ ਨੂੰ ਸਰਜਾ ਰੇਜ਼ਿਨ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਲਗਾਉਣ ਨਾਲ ਤਲੀ ਸਾਫ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪੈਰ ਉੱਤੇ ਤਿੱਖੇ ਤੇਲ ਨੂੰ ਧੂੰਏਂ ਰਹਿਤ ਅੱਗ 'ਤੇ ਗਰਮ ਕਰਕੇ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਢੱਕਣ ਨਾਲ ਪੈਰ ਬਲਦ ਵਾਂਗ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਰਜਾਰਸ, ਸਿਕਥਕਾ, ਜੀਰਾ, ਅਤੇ ਹਰੀਤਕੀ ਨੂੰ ਘੀ ਵਿੱਚ ਪੀਸ ਕੇ ਲਗਾਉਣ ਨਾਲ ਜਲਣ ਵਾਲੇ ਜ਼ਖਮ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਤਿਲ ਦਾ ਤੇਲ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸਾੜ ਕੇ ਜੌ ਦੀ ਰਾਖ ਮਿਲਾ ਕੇ ਵਾਰ ਵਾਰ ਲਗਾਉਣ ਨਾਲ ਜਲਣ ਦੇ ਜ਼ਖਮ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਤਾਜ਼ਾ ਮੱਝ ਦਾ ਮੱਖਣ, ਸਾੜੇ ਹੋਏ ਤਿਲ, ਅਤੇ ਭੱਲਾਤਕ ਦੀ ਨੱਕ ਵਿੱਚ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਨਾਲ ਜ਼ਖਮ ਅਤੇ ਸਿਰ ਦਰਦ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਹਰਾ! ਕਪੂਰ ਅਤੇ ਗਾਏ ਦੇ ਘੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਜਾਂ ਹਥਿਆਰ ਨਾਲ ਲੱਗਾ ਚੋਟ ਦਾ ਜ਼ਖਮ, ਜਦੋਂ ਚਿੱਟਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਪੱਕਣ ਤੇ ਦਰਦ ਦੋਵੇਂ ਨੂੰ ਛੂਹਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਅੰਬ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਦਾ ਰਸ ਹਥਿਆਰ ਦੇ ਜ਼ਖਮ ਵਿੱਚ ਪਾ ਕੇ, ਫਿਰ ਘੀ ਨਾਲ ਧੋਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਜ਼ਖਮ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਰਪੁੰਖਾ, ਲੱਜਾਲੁਕਾ ਅਤੇ ਪਾਥਾ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਪੀਸ ਕੇ ਲਗਾਉਣ ਨਾਲ ਹਥਿਆਰ ਦੇ ਜ਼ਖਮ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕਾਕਜੰਘਾ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਤਿੰਨ ਰਾਤਾਂ ਲਈ ਸੁਕਾ ਕੇ ਲਗਾਉਣ ਨਾਲ ਪੱਕਣ ਅਤੇ ਦਰਦ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜ਼ਖਮ ਚੰਗਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤਿਲ ਦਾ ਤੇਲ, ਅਪਾਮਾਰਗ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਮਿਲਾ ਕੇ ਲਗਾਉਣ ਨਾਲ ਚੋਟ ਦੀ ਤਕਲੀਫ ਦੂਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਹਰੜ, ਸੈਂਧਾ ਨਮਕ ਅਤੇ ਸੁੰਠ ਪੀਸ ਕੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਲੈਣ ਨਾਲ ਅਜੀਰਨ ਦੂਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਨੀਮ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਕਮਰ ਉੱਤੇ ਬੰਨ੍ਹਣ ਨਾਲ ਅੱਖਾਂ ਦਾ ਦਰਦ ਦੂਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਣੇ ਦੀ ਜੜ੍ਹ, ਪਾਨ ਨਾਲ ਸਾੜ ਕੇ, ਇੰਦਰੀਆਂ ਦਾ ਦਰਦ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਪੱਕੀ ਹੋਈ ਹਲਦੀ, ਸਫੈਦ ਰਾਈ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਅਤੇ ਮਾਤੁਲੁੰਗਾ ਦੇ ਬੀਜ ਨੂੰ ਚੂਰਨ ਬਣਾਕੇ ਸੱਤ ਦਿਨ ਲੈਣ ਨਾਲ ਤਨ ਤੰਦਰੁਸਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਫੈਦ ਅਪਰਾਜਿਤਾ ਦੀ ਪੱਤੀ, ਨੀਮ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦੇ ਰਸ ਨਾਲ ਨੱਕ ਵਿੱਚ ਟਪਕਾਉਣ ਨਾਲ ਡਾਕਿਨੀਆਂ, ਮਾਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੀ ਪੀੜਾ ਮੁਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਸ਼ਹਦ ਨਾਲ ਨੱਕ ਵਿੱਚ ਪਾਉਣ ਨਾਲ ਵੀ ਇਹ ਲਾਭ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਸਫੈਦ ਜਯੰਤੀ ਦੀ ਜੜ੍ਹ, ਪੁਸ਼ਯਾ ਨਕਸ਼ਤਰ ਵਿੱਚ ਇਕੱਤਰ ਕਰਕੇ, ਅਪਰਾਜਿਤਾ ਅਤੇ ਚਿਤਰਕਾ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਜਦੋਂ ਟੀਕਾ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸ ਨਾਲ ਨਾਰੀ ਮਨਮੁਖ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪੀਪਲ, ਲੋਹ ਚੂਰਨ, ਸੁੰਠ, ਆਵਲਾ, ਸੈਂਧਾ ਨਮਕ ਅਤੇ ਮਿਸਰੀ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਬਰਾਬਰ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਲੈਣ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਫਲ ਦੇ ਅਕਾਰ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਦਿਨ ਲੈਣ ਨਾਲ ਵਿਅਕਤੀ ਬਲਵਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੋ ਸੌ ਸਾਲ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ। ' ਓਮ ਠ ਠ ਠ '—ਇਹ ਸਭ ਵਸ਼ੀਕਰਨ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤਣ ਨਾਲ ਹਰ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਿਆਣਾ ਮਨੁੱਖ ਕਾਂ ਦੀ ਬਿੱਲੀ ਇਕੱਤਰ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਾੜ ਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਰਾਖ ਛਤਰੀ ਹੇਠ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਰੱਖੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਵਧੀਆ ਨੁਸਖਾ ਹੈ। ਜੰਗਲੀ ਚੂਹੇ ਦੀ ਖਾਲ ਉੱਤੇ ਕਾਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ਠਾ ਸੁੱਟ ਕੇ, ਭੰਗ ਦੇ ਧਾਗੇ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ, ਕਾਲੇ ਕਾਂ ਦੇ ਰਕਤ ਨਾਲ ਲੀਪ ਕੇ, ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਨਾਂ ਲਿਖਿਆ ਜਾਵੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਪੱਤੇ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸੁੱਟ ਦੇਣ ਨਾਲ, ਨਰ-ਨਾਰੀ ਦੋਵੇਂ ਕਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਵਾਂਗ ਵਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼ੁਭਚਿੰਤਕ ਅਤੇ ਉਪਦੇਸ਼ਕ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਹਰ ਰੋਗ ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਲਈ ਵਿਅਕਤੀਗਤ, ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਅਤੇ ਤੰਤ੍ਰਿਕ ਉਪਚਾਰਾਂ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰ ਪੂਰਵਕ ਵਿਵਰਣਾ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਸੁਖਮਈ ਅਤੇ ਤੰਦਰੁਸਤ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ।