ਇਕ ਵਾਰ, ਮਹਾਨ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਅੱਗੇ, ਚਿਕਿਤਸਾ ਦੇ ਗਿਆਨ ਦੀ ਗੰਭੀਰ ਧਾਰਾ ਵਹੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅੱਖਾਂ, ਨੱਕ, ਮੂੰਹ, ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਰੋਗਾਂ ਲਈ ਕੁਦਰਤੀ ਉਪਚਾਰਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਦੱਸਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ ਕਿ ਸੈਂਧਵਾ ਨਮਕ, ਹਲਦੀ ਅਤੇ ਭ੍ਰਿੰਗਰਾਜ ਦਾ ਰਸ, ਜਦੋਂ ਪੀਸ ਕੇ ਅੰਜਨ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਅੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਤਮੀਆਂ ਜਾਂ ਹੋਰ ਰੋਗ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਆਟਰੂਸ਼ਕਾ ਦੀ ਜੜ੍ਹ, ਖੱਟੀ ਮੰਡ ਨਾਲ ਪੀਸ ਕੇ ਪਟਟੀ ਵਜੋਂ ਅੱਖਾਂ 'ਤੇ ਲਗਾਈ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਦਰਦ ਨੂੰ ਆਰਾਮ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਸਤਕਰਾ ਅਤੇ ਬਦਰੀ ਦੀ ਜੜ੍ਹ, ਜਦੋਂ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਤਕਲੀਫ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਸੈਂਧਵਾ ਨਮਕ, ਤੀਖਾ ਤੇਲ ਅਤੇ ਅਪਾਮਾਰਗ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਵੀ ਲਾਭਕਾਰੀ ਹਨ। ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਦੁੱਧ ਅਤੇ ਖੱਟੀ ਮੰਡ ਨਾਲ, ਤਾਂਬੇ ਦੇ ਬਰਤਨ ਵਿਚ ਰਗੜ ਕੇ, ਅੰਜਨ ਵਜੋਂ ਵਰਤਣ ਨਾਲ ਚਿਪਚਿਪਾ ਅੱਖਾਂ ਦਾ ਰੋਗ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰਨ ਕੀਤਾ: “ਓਂ ਦਦਰੁ ਸਰਾ ਕ੍ਰੋਂ…”, ਜੋ ਅੰਜਨ ਵਜੋਂ ਲਗਾਉਣ ਨਾਲ ਪਹਿਲੇ ਰੋਗ ਨਿਵਾਰਦਾ ਹੈ। ਬਿਲਵਾ ਅਤੇ ਕਨੀਲਿਕਾ ਦੀ ਜੜ੍ਹ, ਪੀਸ ਕੇ ਲਗਾਉਣ ਨਾਲ, ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਤਮਿਆ ਇਕ ਵਾਰੀ ਹੀ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪੀਪਲੀ, ਤਗਰ, ਹਲਦੀ, ਆਮਲਕੀ, ਵਚਾ ਅਤੇ ਖਦੀਰਾ, ਪੀਸ ਕੇ ਅੰਜਨ ਬਣਾਉਣ ਨਾਲ, ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਰੋਗ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਕੋਈ ਹਰ ਸਵੇਰੇ ਮੂੰਹ ਧੋ ਕੇ, ਦੋਵੇਂ ਅੱਖਾਂ 'ਤੇ ਵੱਡੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿਚ ਅੰਜਨ ਲਗਾਵੇ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਰੋਗਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਫੈਦ ਅਰੰਡ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਅਤੇ ਪੱਤੀ, ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ ਲਗਾਉਣ ਨਾਲ, ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਗਰਮੀ ਅਤੇ ਜਲਨ, ਜੋ ਵਾਤ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਚੰਦਨ, ਸੈਂਧਵਾ ਨਮਕ, ਪੁਰਾਣਾ ਪਾਲਾਸ਼ਾ, ਹਰਿਤਕੀ, ਕੁਸੁਮ ਅਤੇ ਨੀਲੀ, ਅੰਜਨ ਵਜੋਂ ਵਰਤਣ ਨਾਲ, ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਪਰਦੇ ਅਤੇ ਧੱਬੇ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਗੁੰਜਾ ਦੀ ਜੜ੍ਹ, ਬੱਕਰੀ ਦੇ ਪਿਸਾਬ ਨਾਲ ਰਗੜ ਕੇ, ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਤਮਿਆ ਲਈ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਹੈ; ਇਹ ਚਾਂਦੀ, ਤਾਂਬੇ ਜਾਂ ਸੋਨੇ ਦੀ ਲੱਕੜੀ ਨਾਲ ਲਗਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਉਕਤ ਉਕਤਣ, ਰੁਦ੍ਰਾ, ਪੀਲੀਆ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਘੋਸ਼ਾ ਦਾ ਫਲ ਸੂੰਘਣ ਨਾਲ ਪੀਲੀਆ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੁਰਵਾ, ਅਨਾਰ ਦਾ ਫੁੱਲ, ਅਲਕਤਕਾ ਅਤੇ ਹਰਿਤਕੀ, ਜਦੋਂ ਰਸ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨੱਕ ਦੀਆਂ ਪੀਲੀਆਂ ਅਤੇ ਵਾਤ ਕਾਰਨ ਖੂਨ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਰੋਗ ਠੀਕ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜੰਗਲੀ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਪੀਸ ਕੇ, ਉਸ ਦਾ ਰਸ ਨੱਕ ਵਿਚ ਪਾਉਣ ਨਾਲ, ਨੀਲੇ ਅਤੇ ਲਾਲ ਪੀਲੀਆਂ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਗਾਯ ਦਾ ਘੀ, ਸਾਲ ਦੇ ਦਰਖ਼ਤ ਦੀ ਰਾਲ, ਧਨੀਆ, ਸੈਂਧਵਾ ਨਮਕ, ਧਤੂਰਾ ਅਤੇ ਲਾਲ ਮਿੱਟੀ—ਇਹ ਸਭ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਤੇਲ ਦੇ ਨਾਲ ਲਗਾਉਣ ਨਾਲ, ਹੋਠਾਂ ਦੀਆਂ ਫੱਟੀਆਂ ਜਾਂ ਜ਼ਖਮ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੈਸਮੀਨ ਦੀ ਪੱਤੀ ਚਬਾਉਣ ਅਤੇ ਰੱਖਣ ਨਾਲ, ਮੂੰਹ ਦੇ ਰੋਗ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕੇਸਰ ਦੇ ਬੀਜ ਖਾਣ ਨਾਲ, ਜੇ ਦੰਦ ਹਿਲਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਨਟਗ੍ਰਾਸ, ਕੁਸ਼ਠਾ, ਇਲਾਈਚੀ, ਮੁਲੀਠੀ ਅਤੇ ਸ਼ਹਦ ਵੀ ਲਾਭਕਾਰੀ ਹਨ। ਧਨੀਆ ਖਾਣ ਨਾਲ, ਮੂੰਹ ਦੀ ਬਦਬੂ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਕਸੇਲੇ, ਤੀਖੇ ਜਾਂ ਕੜਵੇ ਸਾਕ ਖਾਣ ਨਾਲ ਵੀ। ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਨਿਯਮਤ ਤੇਲ ਵਰਤਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਮੂੰਹ ਸਦਾ ਸੁਗੰਧਿਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਦੰਦਾਂ ਦੇ ਜ਼ਖਮ ਵੀ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਖੱਟੀ ਮੰਡ ਤੇ ਤੇਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਮੂੰਹ ਵਿਚ ਰੱਖਣ ਜਾਂ ਪਾਨ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਦਾ ਜਲ ਕੇ ਬਣਿਆ ਚੂਰਨ ਲਗਾਉਣ ਨਾਲ, ਸ਼ਿਵ ਜੀ, ਮੂੰਹ ਦੇ ਰੋਗ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅਦਰਕ ਚਬਾਉਣ ਨਾਲ, ਕਫ਼ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਨਿੰਬੂ ਦੇ ਪੱਤੇ, ਇਲਾਈਚੀ, ਮੁਲੀਠੀ, ਸ਼ਹਦ ਅਤੇ ਲੰਮੀ ਮਿਰਚ ਵੀ ਲਾਭਕਾਰੀ ਹਨ। ਜੈਸਮੀਨ ਦੀ ਪੱਤੀ ਦਾ ਚੂਰਨ ਅਤੇ ਇਹ ਸਮੱਗਰੀਆਂ ਲੈ ਕੇ, ਨਾਈਟਸ਼ੇਡ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਚਬਾਉਣ ਨਾਲ, ਗਲੇ ਦੀ ਸੁੱਕਣ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਨੱਕ, ਸਿਰ ਜਾਂ ਜੀਭ ਨੂੰ ਖੂਨ ਵਾਲਾ ਰੋਗ ਹੋਵੇ, ਤੋ ਸ਼ੀਸ਼ਮ ਦੇ ਬੀਜ ਦਾ ਰਸ, ਹਲਦੀ ਤੋਂ ਚਾਰ ਗੁਣਾ, ਪਕਾ ਕੇ, ਨੱਕ ਵਿਚ ਪਾਉਣ ਨਾਲ, ਸਿਰ ਦੇ ਰੋਗ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਗਲੇ ਦੇ ਰੋਗ ਤੁਰੰਤ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਰੋਸਰੀ ਪੀ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਚਬਾਉਣ ਨਾਲ, ਦੰਦਾਂ ਵਿਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਕੀੜੇ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਕਾਲੀ ਨਾਈਟਸ਼ੇਡ, ਦੁੱਧ ਵਾਲਾ ਪੌਦਾ, ਨੀਲੀ ਅਤੇ ਸ਼ਹਦ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਦੰਦਾਂ ਦੇ ਕੀੜੇ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕ੍ਰੈਬ ਦੇ ਪੈਰ ਅਤੇ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਬਣੀ ਪਟਟੀ ਲਗਾਉਣ ਨਾਲ, ਦੰਦਾਂ ਰਗੜ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ; ਜਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਕ੍ਰੈਬ ਦੇ ਪੈਰ ਨਾਲ ਲਗਾਉਣ, ਸ਼ਿਵ ਜੀ, ਲਈ। ਇੱਕੀ ਦਿਨ ਤੱਕ, ਜ੍ਯੋਤਿਸ਼ਮਤੀ ਦੇ ਫਲ, ਸਫੈਦ ਸਰੋਂ ਅਤੇ ਕੱਚੇ ਚਾਵਲ ਨਾਲ ਬਣੀ ਪਟਟੀ, ਦੰਦਾਂ ਦੇ ਧੱਬੇ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਲੋਧਰਾ, ਕੇਸਰ, ਮੰਜਿਠ, ਲੋਹਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਚੂਰਨ; ਜੌ ਅਤੇ ਚਾਵਲ, ਮੁਲੀਠੀ ਅਤੇ ਸ਼ਹਦ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਬਣੀ ਪਟਟੀ, ਚਿਹਰੇ 'ਤੇ ਲਗਾਉਣ ਨਾਲ, ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿਚ ਸੁੰਦਰਤਾ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਦੋ ਹਿੱਸੇ ਬੱਕਰੀ ਦਾ ਦੁੱਧ ਅਤੇ ਤੇਲ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ। ਲਾਲ ਚੰਦਨ, ਮੰਜਿਠ, ਲੱਕ ਜਾਂ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਮਾਤਰਾ; ਮੁਲੀਠੀ, ਸ਼ਹਦ ਅਤੇ ਕੇਸਰ, ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ, ਚਿਹਰੇ 'ਚ ਚਮਕ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਅਦਰਕ ਅਤੇ ਲੰਮੀ ਮਿਰਚ ਦਾ ਚੂਰਨ, ਗੁਡੂਚੀ ਅਤੇ ਕੰਤਕਾਰੀ, ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਉਬਾਲ ਕੇ ਪੀਣ ਨਾਲ, ਪਾਚਨ ਅੱਗ ਜਲਦੀ ਹੈ। ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਸ਼ਿਵ ਜੀ, ਵਾਤ-ਪੇਡਾ ਅਤੇ consumption ਲਈ, ਕਰੰਜਾ, ਪਰਪਟਾ, ਉਸੀਰਾ, ਬਹਤੀ ਅਤੇ ਕਟੁ-ਰੋਹਿਨੀ ਵਰਤਣ। ਗੋਕਸ਼ੁਰਾ ਉਬਾਲ ਕੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਪੀਣ, ਥਕਾਵਟ, ਜਲਨ, ਪਿੱਤ, ਬੁਖਾਰ, ਕਮਜ਼ੋਰੀ, ਬੇਹੋਸ਼ੀ ਅਤੇ consumption ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਲੰਮੀ ਮਿਰਚ ਦਾ ਚੂਰਨ, ਸ਼ਹਦ ਅਤੇ ਘੀ, ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਉਬਾਲ ਕੇ ਪੀਣ, ਹਿਰਦੇ-ਰੋਗ, ਖੰਘ ਅਤੇ ਅਣ-ਨਿਯਤ ਬੁਖਾਰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਕਾਢਿਆਂ ਲਈ, ਅੱਧਾ ਕਰਸ਼ਾ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਉਮਰ ਅਨੁਸਾਰ ਮਾਤਰਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹੋਵੇ, ਸ਼ਿਵ ਜੀ। ਦੁੱਧ ਨੂੰ ਗਾਯ ਦੇ ਪਿਸਾਬ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਪੀਣ, ਅਣ-ਨਿਯਤ ਬੁਖਾਰ ਅਤੇ ਕਕਜੰਧਰਾ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸੁੱਕੀ ਅਦਰਕ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਵਿਚ ਉਬਾਲ ਕੇ ਪੀਣ, ਬੁਖਾਰ ਠੀਕ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਮੁਲੀਠੀ, ਮੁਸਟਾ, ਸੈਂਧਵਾ ਨਮਕ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਹਤੀ ਦਾ ਫਲ ਵੀ। ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅਤੇ ਨੀਂਦ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੇਣ ਨਾਲ, ਵਿਅਕਤੀ ਵਿਚ ਨੀਂਦ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨੀਂਦ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ, ਕਾਲੀ ਮਿਰਚ ਦਾ ਚੂਰਨ ਅਤੇ ਲਾਰ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਨੀਂਦ ਲਿਆਉਣੀ, ਸ਼ੁਭ ਸ਼ਿਵ ਜੀ। ਕਕਜੰਘਾ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਸਿਰ 'ਤੇ ਰੱਖਣ ਨਾਲ, ਨੀਂਦ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਤੇਲ, ਖੱਟੀ ਮੰਡ ਅਤੇ ਸਰਜਾ ਦੀ ਰਾਲ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੇ, ਕੁਦਰਤੀ ਜੜ੍ਹਾਂ, ਪੱਤੀਆਂ, ਫਲ, ਤੇਲ, ਦੁੱਧ ਅਤੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ, ਸਰੀਰ ਦੇ ਰੋਗਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਦੇ ਅਮੋਲ ਉਪਾਏ ਦੱਸੇ, ਜੋ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਸੁਖਮਈ, ਤੰਦਰੁਸਤ ਅਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ।