ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਪਰਮ ਪਵਿੱਤਰ ਹਰਿ ਜੀ ਨੇ ਮਹਾਂਦੇਵ ਜੀ ਨੂੰ ਅਨੇਕ ਤਰੀਕਿਆਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਸ਼ਠ, ਮਾਸ ਕਾਲਾ, ਪੀਪਲ, ਤਗਰ, ਸ਼ਹਦ, ਪਿੱਪਲੀ, ਅਪਾਮਾਰਗ, ਅਸ਼ਵਗੰਧਾ, ਬ੍ਰਹਤੀ ਅਤੇ ਸਫੈਦ ਰਾਈ ਵਰਗੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਉਪਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਜੌ, ਤਿਲ ਅਤੇ ਸੈੰਦਹਵ ਲੂਣ ਮਸਾਜ਼ ਲਈ ਬਹੁਤ ਉੱਤਮ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਚੀਜ਼ਾਂ ਲਿੰਗ, ਬਾਂਹਾਂ ਜਾਂ ਛਾਤੀਆਂ ਉੱਤੇ ਲਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਆਕਾਰ ਵੱਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤਿੱਖਾ ਤੇਲ, ਭਲਾਤਕ, ਬ੍ਰਹਤੀ ਅਤੇ ਅਨਾਰ ਵੀ ਇਹ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਛਾਲਾਂ ਵਾਲਾ ਤੇਲ ਲਿੰਗ ਉੱਤੇ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਹਰਿ ਜੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਜੇ ਸੋਭਾਂਜਨ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦਾ ਰਸ ਸ਼ਹਦ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾ ਕੇ ਅੱਖਾਂ ਉੱਤੇ ਲਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਅੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਅੱਸੀ ਤਿਲਾਂ ਦੇ ਫੁੱਲ, ਜਾਤੀ ਦੇ ਫੁੱਲ, ਉਸ਼ਾ, ਨਿੰਬ, ਆਮਲਾ, ਸੁੱਕਾ ਅਦਰਕ, ਪੀਪਲ ਅਤੇ ਚੌਲ ਵੀ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਪੀਸ ਕੇ, ਛਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਕਾ ਕੇ, ਸ਼ਹਦ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾ ਕੇ ਅੱਖਾਂ ਉੱਤੇ ਲਗਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਅੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਹਨੇਰੀਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰੋਗ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਹਰਿ ਜੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਬੀਭੀਤਕਾ ਦਾ ਗੁੱਦਾ, ਸ਼ੰਖ ਦਾ ਚੂਰਨ, ਮਨਹਸ਼ਿਲਾ, ਨਿੰਬ ਦੇ ਪੱਤੇ ਅਤੇ ਕਾਲੀ ਮਿਰਚ—ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਬੱਕਰੀ ਦੇ ਪਿਸ਼ਾਬ ਵਿੱਚ ਪੀਸ ਕੇ ਬਣਾਈਆਂ ਜਾਂ। ਇਹ ਮਿਲਾ ਕੇ ਬਣਾਈ ਗਈ ਦਵਾਈ ਰਾਤ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਅਤੇ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਮੋਟੇ ਪਰਦੇ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਭਾਗ ਸ਼ੰਖ ਅਤੇ ਅੱਧਾ ਭਾਗ ਮਨਹਸ਼ਿਲਾ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਅੱਧਾ ਭਾਗ ਸੈੰਦਹਵ ਲੂਣ ਪਾ ਕੇ, ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਪੀਸ ਕੇ, ਛਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਕਾ ਕੇ ਗੋਲੀ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਗੋਲੀ ਕਾਜਲ ਵਾਂਗ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗਾਈ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਹਨੇਰਾ ਤੇ ਚਿਪਚਿਪੀ ਬਿਮਾਰੀ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਤ੍ਰਿਕਟੂ, ਤ੍ਰਿਫਲਾ ਅਤੇ ਕਰੰਜ ਦੇ ਫਲ ਵੀ ਵਧੀਆ ਦਵਾਈਆਂ ਹਨ। ਸੈੰਦਹਵ ਲੂਣ, ਹਲਦੀ ਅਤੇ ਭ੍ਰਿੰਗਰਾਜ ਦਾ ਰਸ ਪੀਸ ਕੇ ਜਦੋਂ ਕਾਜਲ ਵਾਂਗ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਹਨੇਰਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰੋਗ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਆਟਰੂਸ਼ਕਾ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਨੂੰ ਖਟੇ ਮੰਦ ਨਾਲ ਪੀਸ ਕੇ ਪੇਸਟ ਬਣਾਈ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਪਲਕਾਂ ਉੱਤੇ ਲਾਈ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਅੱਖਾਂ ਦਾ ਦਰਦ ਘਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਤਕਰਾ ਅਤੇ ਬਦਰੀ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਖਾਣ ਨਾਲ ਵੀ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਪੀੜਾ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸੈੰਦਹਵ ਲੂਣ, ਤਿੱਖਾ ਤੇਲ ਅਤੇ ਅਪਾਮਾਰਗ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਵੀ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੁੱਧ ਅਤੇ ਖਟੇ ਮੰਦ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਦੇ ਭਾਂਡੇ ਵਿੱਚ ਪੀਸ ਕੇ ਕਾਜਲ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਚਿਪਚਿਪੀ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਹਰਿ ਜੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਕਾਜਲ ਵਾਂਗ ਲਗਾ ਕੇ, ਅੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦਬਾਈਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਬਿਲਵਾ ਅਤੇ ਕਨੀਲਿਕਾ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਪੀਸ ਕੇ ਲਗਾਉਣ ਨਾਲ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹਨੇਰਾ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਿੱਪਲੀ, ਤਗਰ, ਹਲਦੀ, ਆਮਲਾ, ਵਚਾ ਅਤੇ ਖਦੀਰਾ ਪੀਸ ਕੇ ਕਾਜਲ ਬਣਾਈ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਰੋਗ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਹਰ ਸਵੇਰੇ ਮੂੰਹ ਧੋ ਕੇ, ਦੋਹਾਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਵਧੀਆ ਕਾਜਲ ਲਗਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਰੋਗਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਫੈਦ ਅਰੀਂਡ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਅਤੇ ਪੱਤਾ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ ਲਗਾਉਣ ਨਾਲ ਹਵਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੋਈ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਜਲਣ ਤੇ ਗਰਮੀ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਚੰਦਨ, ਸੈੰਦਹਵ ਲੂਣ, ਪੁਰਾਣਾ ਪਾਲਾਸ਼, ਹਰੀਤਕੀ, ਕੁਸੁਮ ਅਤੇ ਨੀਲੀ—ਇਹ ਕਾਜਲ ਵਾਂਗ ਵਰਤਣ ਨਾਲ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਪਰਦੇ ਅਤੇ ਧੱਬੇ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਗੁੰਜਾ ਦੀ ਜੜ੍ਹ, ਬੱਕਰੀ ਦੇ ਪਿਸ਼ਾਬ ਨਾਲ ਪੀਸ ਕੇ, ਚਾਂਦੀ, ਤਾਮੇ ਜਾਂ ਸੋਨੇ ਦੀ ਛੜੀ ਨਾਲ ਅੱਖ ਵਿੱਚ ਲਾਈ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਹਨੇਰਾ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਉਂਗਲੀ ਨਾਲ ਮਲ ਕੇ ਲਗਾਉਣ ਨਾਲ ਪੀਲੀਏ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਵੀ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਘੋਸ਼ਾ ਦੇ ਫਲ ਨੂੰ ਸੂੰਘਣ ਨਾਲ ਪੀਲੀਏ ਦਾ ਰੋਗ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੂर्वਾ, ਅਨਾਰ ਦਾ ਫੁੱਲ, ਅਲਕਤਕ ਅਤੇ ਹਰੀਤਕੀ—ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਰਸ ਨੱਕ ਵਿੱਚ ਲਾਉਣ ਨਾਲ ਨੱਕ ਦੇ ਗਿੱਲੇ ਅਤੇ ਖੂਨ ਵਾਲੇ ਰੋਗ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੰਗਲੀ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਪੀਸ ਕੇ, ਉਸ ਦਾ ਰਸ ਨੱਕ ਵਿੱਚ ਪਾਉਣ ਨਾਲ ਨੀਲੇ ਅਤੇ ਲਾਲ ਨੱਕ ਦੇ ਗਿੱਲੇ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਗਾਏ ਦਾ ਘੀ, ਸਾਲ ਦਾ ਰਾਲ, ਕੋਰੀਅੰਡਰ, ਸੈੰਦਹਵ ਲੂਣ, ਧਤੂਰਾ ਅਤੇ ਲਾਲ ਗੇਰੂ—ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਕੇ ਤੇਲ ਵਿੱਚ ਪਕਾ ਕੇ, ਹੋਠਾਂ ਦੀਆਂ ਚੀਰੇ ਜਾਂ ਫੱਟੀਆਂ ਨੂੰ ਲਗਾਉਣ ਨਾਲ ਠੀਕ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਜੈਸਮੀਨ ਦੇ ਪੱਤੇ ਚਬਾ ਕੇ ਰੱਖਣ ਨਾਲ ਮੂੰਹ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਕੇਸਰ ਦੇ ਬੀਜ ਖਾਣ ਨਾਲ, ਜੇ ਦੰਦ ਹਿੱਲਦੇ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਉਹ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਨਾਗਰਮੋਥਾ, ਕੁਸ਼ਟ, ਇਲਾਇਚੀ, ਮੁਲੱਠੀ ਅਤੇ ਸ਼ਹਦ ਨਾਲ ਵੀ ਇਹ ਲਾਭ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਧਨੀਆ ਖਾਣ ਨਾਲ ਮੂੰਹ ਦੀ ਬਦਬੂ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਸੇਲੇ, ਤਿੱਖੇ ਜਾਂ ਕਰਵੇ ਸਾਗ ਖਾਣ ਨਾਲ ਵੀ ਇਹ ਲਾਭ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਨਿਯਮਤ ਤੇਲ ਵਰਤਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਮੂੰਹ ਸਦਾ ਸੁਗੰਧਿਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੰਦਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਜਖਮ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਖਟੇ ਮੰਦ ਵਿੱਚ ਤੇਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਜਾਂ ਪਾਨ ਦੇ ਪੱਤੇ ਦੀ ਸੁੰਘੀ ਹੋਈ ਰਾਖ ਪੀਸ ਕੇ ਲਾਉਣ ਨਾਲ ਮੂੰਹ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਦਰਕ ਚਬਾਉਣ ਨਾਲ ਕਫ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਿੰਬੂ ਦੇ ਪੱਤੇ, ਇਲਾਇਚੀ, ਮੁਲੱਠੀ, ਸ਼ਹਦ ਅਤੇ ਪੀਪਲੀ—ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ, ਜੈਸਮੀਨ ਦੇ ਪੱਤੇ ਦਾ ਚੂਰਨ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਭਟਕਟਾ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਚਬਾਉਣ ਨਾਲ ਗਲੇ ਦੀ ਸੁੱਕਣੀ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਨੱਕ, ਸਿਰ ਜਾਂ ਜੀਭ ਵਿੱਚ ਖੂਨ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਸ਼ੀਸ਼ਮ ਦੇ ਬੀਜਾਂ ਦਾ ਰਸ, ਹਲਦੀ ਨਾਲ ਚੌਗੁਣਾ ਕਰਕੇ, ਪਕਾ ਕੇ, ਨੱਕ ਵਿੱਚ ਪਾਉਣ ਨਾਲ ਸਿਰ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਗਲੇ ਦੇ ਰੋਗ ਤੁਰੰਤ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਰੱਤਾ ਚੁਣੀ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਚਬਾਉਣ ਨਾਲ ਦੰਦਾਂ ਦੇ ਕੀੜੇ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕਾਲਾ ਭਟਕਟਾ, ਦੁੱਧੀ, ਨੀਲਾ ਅਤੇ ਸ਼ਹਦ ਮਿਲਾ ਕੇ ਵੀ ਇਹ ਕੀੜੇ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕੇਕੜੇ ਦੇ ਪੈਰ ਅਤੇ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਬਣੀ ਪੇਸਟ ਲਗਾਉਣ ਨਾਲ ਦੰਦਾਂ ਵਿੱਚ ਰੜਕਣ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ। ਜਾਂ ਕੇਕੜੇ ਦੇ ਪੈਰ ਦੀ ਪੇਸਟ ਹੀ ਲਗਾ ਲਈ ਜਾਵੇ। ਇਕਵੀਹ ਦਿਨ ਤੱਕ ਜੋਤਿਸ਼ਮਤੀ ਦੇ ਫਲ, ਸਫੈਦ ਰਾਈ ਅਤੇ ਕੱਚੇ ਚੌਲ ਪੀਸ ਕੇ ਲਗਾਉਣ ਨਾਲ ਦੰਦਾਂ ਦੇ ਧੱਬੇ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਲੋਧਰਾ, ਕੇਸਰ, ਮੰਜਿਠ, ਲੋਹਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਚੂਰਨ, ਜੌ ਤੇ ਚੌਲ, ਮੁਲੱਠੀ ਅਤੇ ਸ਼ਹਦ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਪੇਸਟ ਬਣਾਈ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਚਿਹਰੇ ਉੱਤੇ ਲਗਾਈ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਇਸ ਨਾਲ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਦੀ ਸੋਭਾ ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਇਹ ਪੇਸਟ ਦੋ ਭਾਗ ਬੱਕਰੀ ਦੇ ਦੁੱਧ ਅਤੇ ਇੱਕ ਭਾਗ ਤੇਲ ਨਾਲ ਬਣਾਈ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਹੋਰ ਵੀ ਚੰਗਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹਰਿ ਜੀ ਨੇ ਮਹਾਂਦੇਵ ਜੀ ਨੂੰ ਇਹ ਸਾਰੇ ਉਪਚਾਰ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਦੱਸੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਕਰ ਸਕਣ, ਰੋਗ ਦੂਰ ਕਰ ਸਕਣ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਣ।