ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਸੁਣੋ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਘੀ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ, ਪਰ ਜਿਸ ਨਾਲ ਪਿੱਤ ਦੇ ਜੁੜੇ ਬੁਖਾਰ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਘੀ ਸੁੱਕੀ ਸੌਂਠ, ਪਰਪਟਾ, ਮੁਸਤਕ, ਬਾਲਾ, ਕੋਸ਼ੀਰਾ ਅਤੇ ਚੰਦਨ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਘੀ, ਸੁੱਕੀ ਸੌਂਠ ਅਤੇ ਦੁਰਲਭਾ ਨਾਲ ਕਾੜਾ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਕਫ ਵਾਲੇ ਬੁਖਾਰ ਲਈ ਲਾਭਕਾਰੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਬਾਲਾ ਨਾਲ ਇਹ ਨੁਸਖਾ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਸੁੱਕੀ ਸੌਂਠ ਅਤੇ ਪਰਪਟਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਤਾਂ ਇਹ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਬੁਖਾਰ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਪਿੱਤ ਵਾਲੇ ਬੁਖਾਰ ਲਈ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਉਪਚਾਰ ਹੈ: ਕਿਰੀਆਤ ਟਿਕਤਾ, ਨਾਰੀ, ਗੁਡੂਚੀ, ਸੁੱਕੀ ਸੌਂਠ ਅਤੇ ਮੁਸਤਕ। ਉੱਚ ਬੁਖਾਰ ਲਈ ਬਾਲਾ, ਕੋਸ਼ੀਰਾ, ਪਾਠਾ, ਕੰਟਕਾਰਿਕਾ, ਮੁਸਤਕ ਅਤੇ ਸੁਰਦਾਰੂ ਨਾਲ ਕਾੜਾ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਹੈ। ਧਨਿਆਕ, ਨਿੰਬ ਅਤੇ ਮੁਸਤਕ ਨੂੰ ਸ਼ਹਿਦ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਜਾਂ ਪਟੋਲਾ ਪੱਤਿਆਂ, ਗੁਡੂਚੀ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਫਲਾ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਇਹ ਸ਼ੰਕਰ ਜੀ, ਬਹੁਤ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ। ਇਹ ਨੁਸਖਾ ਜਦੋਂ ਪੀ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਬੁਖਾਰ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਭੁੱਖ ਵਧਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਵਾਤ ਦੇ ਰੋਗ ਘਟਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਹਰੀਤਕੀ, ਪਿੱਪਲੀ, ਆਮਲਕੀ ਅਤੇ ਚਿਤਰਕ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬੁਖਾਰ ਲਈ ਧਨਿਆਕ, ਕੋਸ਼ੀਰਾ, ਪਰਪਟਾ, ਆਮਲਕੀ, ਗੁਡੂਚੀ, ਸ਼ਹਿਦ ਅਤੇ ਚੰਦਨ ਨਾਲ ਚੂਰਨ ਜਾਂ ਕਾੜਾ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਸੁਣੋ, ਇੱਕ ਐਸਾ ਉਪਚਾਰ ਜੋ ਤਿੰਨੋ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸਾਰੇ ਬੁਖਾਰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ: ਹਰਿਦਰਾ, ਨਿੰਬ, ਤ੍ਰਿਫਲਾ, ਮੁਸਤਕ ਅਤੇ ਦੇਵਦਾਰੂ। ਕਟੁਰੋਹਿਨੀ, ਪਟੋਲਾ ਅਤੇ ਪਟੋਲੇ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦਾ ਕਾੜਾ ਤਿੱਖਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਪੀ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਿੰਨੋ ਦੋਸ਼ਾਂ ਵਾਲੇ ਬੁਖਾਰ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕੰਟਕਾਰਿਕਾ, ਸੁੱਕੀ ਸੌਂਠ, ਗੁਡੂਚੀ ਅਤੇ ਪੁਸ਼ਕਰ ਦਾ ਚੂਰਨ ਲੈ ਕੇ, ਨਾਗਬਾਲਾ ਦਾ ਚੂਰਨ ਲੈਣ ਨਾਲ ਦਮਾ, ਖੰਘ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਮਾਨ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਫ ਤੇ ਵਾਤ ਵਾਲੇ ਬੁਖਾਰ ਵਿੱਚ, ਪਿਆਸੇ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵਪਰਪਟਾ, ਕੋਸ਼ੀਰਾ, ਮੁਸਤਕ ਅਤੇ ਚੰਦਨ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਗਰਮ ਪਾਣੀ ਦਿਓ। ਜਾਂ ਬਹੁਤ ਠੰਢਾ ਪਾਣੀ ਪਿਲਾਉ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪਿਆਸ, ਉਲਟੀ, ਬੁਖਾਰ ਤੇ ਜਲਣ ਦੂਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਵਾਤ ਵਾਲੇ ਬੁਖਾਰ ਲਈ ਬਿਲਵ ਆਦਿ ਪੰਜ ਮੂਲਾਂ ਦਾ ਕਾੜਾ ਚੰਗਾ ਹੈ। ਪਿੱਪਲੀ ਦੀ ਜੜ, ਗੁਡੂਚੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਭੈਸ਼ਜ ਪਚਨਸ਼ਕਤੀ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਵਾਤ ਬੁਖਾਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕਾੜਾ ਬਹੁਤ ਆਰਾਮ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਪਰਪਟਾ ਅਤੇ ਨਿੰਬ ਦਾ ਕਾੜਾ ਸ਼ਹਿਦ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਪੀਣ ਨਾਲ ਪਿੱਤ ਵਾਲਾ ਬੁਖਾਰ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਕਈ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਪਰ ਇਸ ਦੀ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ੀਲਤਾ ਘਟਦੀ ਨਹੀਂ। ਲੋਹ ਦੀ ਸਲਾਖ ਨਾਲ ਪੈਰ ਜਾਂ ਮੱਥੇ ਨੂੰ ਦਾਗੋ; ਪਾਠਾ, ਪਰਪਟਾ, ਵਿਸ਼ਾਲਾ, ਤ੍ਰਿਫਲਾ, ਤ੍ਰਿਵ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਕਾੜਾ ਵੰਧਣ ਵਾਲਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਬੁਖਾਰ ਸਾਫ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ, ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਗੰਜਾ ਵਿਅਕਤੀ ਸੱਤ ਰਾਤਾਂ ਤੱਕ ਹਾਥੀ ਦੀ ਜਲੀ ਹੋਈ ਦੰਦ ਦੀ ਲਾਈ, ਜੌ ਦੇ ਰਸ ਅਤੇ ਦੁੱਧ ਦੇ ਅੰਜਨ ਨਾਲ ਪੇਸਟ ਲਗਾਏ, ਤਾਂ ਉਸਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਸ਼ੁਭ ਵਾਲ ਉੱਗ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਭ੍ਰਿੰਗਰਾਜ ਦੇ ਰਸ ਦਾ ਚੌਥਾ ਹਿੱਸਾ ਲੈ ਕੇ ਤੇ ਗੁੰਜਾ ਦੇ ਚੂਰਨ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਤੇਲ ਬਣਾਉ, ਇਹ ਵਾਲ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਲਾਇਚੀ, ਮਾਂਸੀ, ਕੁਸ਼ਠ ਤੇ ਉਰਾ ਮਿਲਾ ਕੇ ਲਗਾਉਣ ਜਾਂ ਗੁੰਜਾ ਦੇ ਫਲ ਦੀ ਲਾਈ ਲਗਾਉਣ ਨਾਲ ਚੰਦਨੀ ਕਾਰਨ ਗੰਜਾਪਨ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਮ ਦੇ ਗੁਠਲੇ ਦਾ ਚੂਰਨ ਲਾ ਕੇ ਵਾਲ ਨਰਮ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਕਰੰਜ, ਆਮਲਕੀ, ਘੀਕੁੰਵਾਰ ਅਤੇ ਲਾਖ ਦੀ ਲਾਈ ਲਗਾਉਣ ਨਾਲ ਲਾਲੀ ਦੂਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਆਮ ਦੇ ਗੁਠਲੇ ਦੀ ਗੁੱਦੀ ਅਤੇ ਆਮਲਕੀ ਦੀ ਲਾਈ ਲਗਾਉਣ ਨਾਲ ਵਾਲ ਮਜ਼ਬੂਤ, ਘਣੇ, ਲੰਮੇ, ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਨਾ ਝੜਣ ਵਾਲੇ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਵਿਡੰਗ, ਗੰਧ ਪਾਸ਼ਾਣ ਅਤੇ ਚਾਰ ਗੁਣਾ ਗਊ ਮੂਤ ਜਾਂ ਮਨਸਾ ਪੱਥਰ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਤੇਲ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ। ਇਹ ਤੇਲ ਸਿਰ ਤੇ ਲਗਾਉਣ ਨਾਲ ਜੂੰ ਤੇ ਲੀਕਾਂ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਨਵੇਂ ਜਲੇ ਹੋਏ ਸ਼ੰਖ ਦੇ ਚੂਰਨ ਨੂੰ ਸੀਸਾ ਨਾਲ ਘਿਸ ਕੇ ਲਾਉਣ ਨਾਲ ਵੀ ਲਾਭ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਭ੍ਰਿੰਗਰਾਜ, ਲੋਹ ਚੂਰਨ, ਤ੍ਰਿਫਲਾ ਅਤੇ ਬੀਜਪੂਰਕਾ ਨਾਲ ਵਾਲ ਰੋਮਾਂਚਕ, ਬਹੁਤ ਕਾਲੇ ਤੇ ਰੇਸ਼ਮੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਨੀਲ ਅਤੇ ਕਰਵੀਰ ਨੂੰ ਗੁੜ ਨਾਲ ਪਕਾ ਕੇ, ਇਹ ਵੱਡਾ ਉਪਚਾਰ ਵਾਲਾਂ ਨੂੰ ਕਾਲਾ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਆਮ ਦੇ ਗੁਠਲੇ ਦੀ ਗੁੱਦੀ, ਤ੍ਰਿਫਲਾ, ਨੀਲ, ਭ੍ਰਿੰਗਰਾਜ, ਪੁਰਾਣਾ ਪਕਾਇਆ ਹੋਇਆ ਲੋਹ ਚੂਰਨ ਅਤੇ ਖੱਟਾ ਮਾੜਾ ਮਿਲਾ ਕੇ ਵਾਲਾਂ ਨੂੰ ਕਾਲਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚਕਰਮਰਦਾ ਦੇ ਬੀਜ, ਕੁਸ਼ਠ ਅਤੇ ਅਰੰਡ ਦੀ ਜੜ ਨੂੰ ਖੱਟੇ ਮਾੜੇ ਨਾਲ ਪੀਸ ਕੇ ਲਗਾਉਣ ਨਾਲ ਸਿਰ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਸੈਂਧਾ ਲੂਣ, ਵਚ, ਹਿੰਗ, ਕੁਸ਼ਠ, ਨਾਗੇਸ਼ਵਰ, ਸ਼ਤਪੁਸ਼ਪਾ ਤੇ ਦੇਵਦਾਰੂ ਨਾਲ ਤੇਲ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਲਾਭਕਾਰੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੇਲ ਨੂੰ ਗੋਪੁਰੀ ਦੇ ਰਸ ਦੇ ਚੌਥੇ ਹਿੱਸੇ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਕੰਨ ਵਿਚ ਪਾਉਣ ਨਾਲ ਭਾਰੀ ਦਰਦ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭੇੜ ਦੀ ਪਿਸਾਬ ਅਤੇ ਸੈਂਧਾ ਲੂਣ ਕੰਨ ਵਿਚ ਪਾਉਣ ਨਾਲ ਕੀੜਿਆਂ ਤੋਂ ਆਈ ਬਦਬੂ ਤੇ ਪੀਵ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਾਸੂਨ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਜਾਂ ਗਊ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਰਸ ਕੰਨ ਵਿਚ ਪਾਉਣ ਨਾਲ ਪੀਵ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਦੂਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕੁਸ਼ਠ, ਮਸ਼, ਪਿੱਪਲੀ, ਟਗਰ, ਸ਼ਹਿਦ, ਪਿੱਪਲੀ, ਅਪਾਮਾਰਗ, ਅਸ਼ਵਗੰਧਾ, ਬ੍ਰਹਤੀ ਅਤੇ ਸਫੈਦ ਰਾਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੌ, ਤਿਲ ਤੇ ਸੈਂਧਾ ਲੂਣ ਮਲ੍ਹਿਸ਼ ਲਈ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹਨ; ਇਹ ਲਿੰਗ, ਬਾਂਹਾਂ ਅਤੇ ਛਾਤੀ ਤੇ ਲਾਉਣ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਆਕਾਰ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਤਿੱਖਾ ਤੇਲ, ਭੱਲਾਤਕ, ਬ੍ਰਹਤੀ ਅਤੇ ਦਾਦਰੂ ਵੀ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਛਾਲਾਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਤੇਲ ਲਿੰਗ ਤੇ ਲਗਾਉਣ ਨਾਲ ਆਕਾਰ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਹਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸੁਭਾਂਜਨਾ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦਾ ਰਸ ਸ਼ਹਿਦ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਅੱਖਾਂ 'ਤੇ ਲਾਉਣ ਨਾਲ ਅੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਅਸੀ ਤਿਲ ਦੇ ਫੁੱਲ, ਜਾਤੀ ਦੇ ਫੁੱਲ, ਉਸ਼ਾ, ਨਿੰਬ, ਆਮਲਕੀ, ਸੁੱਕੀ ਸੌਂਠ, ਪਿੱਪਲੀ ਤੇ ਚੌਲ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਚੌਲ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਪੀਸ ਕੇ ਛਾਂ ਲਿਆ ਜਾਵੇ ਤੇ ਸ਼ਹਿਦ ਨਾਲ ਅੱਖਾਂ 'ਤੇ ਲਗਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਅੰਨ੍ਹੇਪਨ ਤੇ ਹੋਰ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਬਿਭੀਤਕ ਫਲ ਦੀ ਗੁੱਦੀ, ਸ਼ੰਖ ਚੂਰਨ, ਮਨਹਸ਼ਿਲਾ, ਨਿੰਬ ਦੇ ਪੱਤੇ ਤੇ ਕਾਲੀ ਮਿਰਚ ਨੂੰ ਬੱਕਰੀ ਦੇ ਪਿਸਾਬ ਨਾਲ ਪੀਸੋ। ਇਹ ਰਸ ਰਾਤ ਦੇ ਅੰਨ੍ਹੇਪਨ ਤੇ ਗੂੜ੍ਹੇ ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਸ਼ੰਖ ਚੂਰਨ ਚਾਰ ਹਿੱਸੇ ਤੇ ਮਨਹਸ਼ਿਲਾ ਅੱਧਾ ਹਿੱਸਾ ਲਵੋ। ਫਿਰ ਅੱਧਾ ਹਿੱਸਾ ਸੈਂਧਾ ਲੂਣ ਪਾ ਕੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਪੀਸੋ ਤੇ ਛਾਂ ਲਿਆ ਹੋਇਆ ਗੋਲੀ ਬਣਾਉ; ਇਹ ਅੰਜਨ ਵਜੋਂ ਅੱਖਾਂ 'ਚ ਲਗਾਉ। ਇਹ ਹਨੇਰੇ ਤੇ ਚਿਪਚਿਪੀ ਅੱਖ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਤ੍ਰਿਕਟੂ, ਤ੍ਰਿਫਲਾ ਤੇ ਕਰੰਜ ਦੇ ਫਲ ਵੀ ਮਹਾਨ ਦਵਾਈਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਸਭ ਉਪਚਾਰ, ਜੈਸਾ ਕਿ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਹੈ, ਰੋਗਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਆਰੋਗਯ ਤੇ ਸੁਖ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ।