ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਪਵਿੱਤਰ ਗਰੁੜ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਇਹ ਉਪਦੇਸ਼, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ। ਪਹਿਲਾਂ, ਚਿਤ੍ਰਕ, ਅਰਕ, ਤ੍ਰਿਵ੍ਰਿਤ, ਯਵਨੀ, ਹਯਮਾਰਕ, ਸੁਧਾ, ਬਾਲਾ, ਗਣਿਕਾ, ਸਪਤਪਰਨ ਅਤੇ ਸੁਵਰਚਿਕਾ—ਇਹ ਸਭ ਜੜੀਆਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕਰਕੇ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਜਯੋਤਿਸ਼ਮਤੀ ਵੀ ਮਿਲਾ ਕੇ ਤੇਲ ਪਕਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਤੇਲ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਭਗੰਦਰ ਦੇ ਰੋਗ ਵਿੱਚ ਲਗਾਉਣ ਲਈ ਹੈ। ਇਹ ਮਹਾਨ ਤੇਲ, ਜਿਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਚਿਤ੍ਰਕ ਆਦਿ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਰੋਗਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਸ਼ੁਧਤਾ ਤੇ ਚੰਗੀ ਤਵੱਚਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਅਜਮੋਦਾ, ਸਿੰਦੂਰ, ਹਰਿਤਾਲ, ਦੋ ਕਿਸਮ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾ, ਦੋ ਕਿਸਮ ਦੇ ਕਸ਼ਾਰ, ਜਗ, ਤਾਜ਼ਾ ਅਦਰਕ ਅਤੇ ਸ਼ਵ ਵ੍ਰਿਖਸ਼ ਦਾ ਗोंਦ—ਇਹ ਸਭ ਲੈ ਕੇ, ਇੰਦਰਵਾਰੁਣੀ, ਅਪਾਮਾਰਗ, ਕੇਲਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰ ਨਾਲ, ਰਾਈ ਦਾ ਤੇਲ ਅਤੇ ਬੱਕਰੀ ਦੇ ਪਿਸ਼ਾਬ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਫਿਰ ਇਸ ਨੂੰ ਗਾਂ ਦੇ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਪਕਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਅਜਮੋਦਾ ਆਦਿ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਇਹ ਤੇਲ ਗਿਲਟੀ ਆਦਿ ਰੋਗਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਤੇਲ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਕ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਛਾਣ ਕੇ ਸਾਫ਼ ਕਰ ਲਵੋ ਤੇ ਫਿਰ ਇਸ ਤੇਲ ਨਾਲ ਮਲਹਮ ਕਰਕੇ ਨਰਮੀ ਅਤੇ ਚੰਗਾ ਹੋਣਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਨਵੰਤਰੀ, ਵਿਸ਼ਣੂ ਤੇ ਸੁਸ਼ਰੁਤ ਨੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਹਰੀ ਨੇ ਹਰਾ ਨੂੰ ਕਈ ਰੋਗਾਂ ਦੇ ਇਲਾਜ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ। ਹਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਸ਼ੰਕਰ! ਸਾਰੇ ਜ਼ੁਕਾਮਾਂ ਲਈ ਪਹਿਲਾ ਉਪਚਾਰ ਉਪਵਾਸ, ਉਬਲੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਪੀਣਾ ਅਤੇ ਹਵਾ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਹੈ। ਜ਼ੁਕਾਮ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸਵੀਟਿੰਗ ਕਰਕੇ ਦੂਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਗੁਡੂਚੀ ਤੇ ਮੁਸਤਕਾ ਦਾ ਕਾਢਾ ਵਾਤ-ਜਨਿਤ ਜ਼ੁਕਾਮ ਲਈ ਲਾਭਕਾਰੀ ਹੈ।" "ਹੁਣ ਸੁਣੋ, ਗਊਂ ਦੇ ਘਿਉ ਨਾਲ ਬਣੀ ਦਵਾਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੁੱਕਾ ਅਦਰਕ, ਪਰਪਟ, ਮੁਸਤਕਾ, ਬਾਲਾ, ਕੋਸ਼ੀਰਾ ਤੇ ਚੰਦਨ ਮਿਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਿੱਤ-ਜਨਿਤ ਜ਼ੁਕਾਮ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਘਿਉ, ਸੁੱਕਾ ਅਦਰਕ ਤੇ ਦੁਰਲਭਾ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਕਾਢਾ ਕਫ਼-ਜਨਿਤ ਜ਼ੁਕਾਮ ਲਈ ਹੈ। ਜਦ ਬਾਲਾ, ਸੁੱਕਾ ਅਦਰਕ ਤੇ ਪਰਪਟ ਮਿਲਾ ਕੇ ਦਿੰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਸਭ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਜ਼ੁਕਾਮ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।" "ਕਿਰਾਤ ਤਿਕਤਾ, ਨਾਰੀ, ਗੁਡੂਚੀ, ਸੁੱਕਾ ਅਦਰਕ ਤੇ ਮੁਸਤਕਾ ਨਾਲ ਪਿੱਤ ਜ਼ੁਕਾਮ ਲਈ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਦਵਾਈ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਬਾਲਾ, ਕੋਸ਼ੀਰਾ, ਪਾਠਾ, ਕੰਟਕਾਰਿਕਾ, ਮੁਸਤਕਾ ਤੇ ਸੁਰਦਾਰੂ ਨਾਲ ਉੱਚੇ ਜ਼ੁਕਾਮ ਲਈ ਕਾਢਾ ਲਾਭਕਾਰੀ ਹੈ। ਧਨਿਆ, ਨਿੰਮ ਤੇ ਮੁਸਤਕਾ ਨੂੰ ਸ਼ਹਦ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਜਾਂ ਪਟੋਲਾ ਪੱਤਿਆਂ, ਗੁਡੂਚੀ ਤੇ ਤ੍ਰਿਫਲਾ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਬਣਾਇਆ ਕਾਢਾ ਵੀ ਲਾਭਕਾਰੀ ਹੈ।" "ਇਹ ਪੀਣ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਜ਼ੁਕਾਮ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਭੁੱਖ ਵਧਦੀ ਹੈ ਤੇ ਵਾਤ ਰੋਗ ਦੂਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਹਰਿਤਕੀ, ਪਿੱਪਲੀ, ਆਮਲਕੀ ਤੇ ਚਿਤ੍ਰਕ ਨਾਲ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਧਨਿਆ, ਕੋਸ਼ੀਰਾ, ਪਰਪਟ, ਆਮਲਕੀ, ਗੁਡੂਚੀ, ਸ਼ਹਦ ਤੇ ਚੰਦਨ ਨਾਲ ਪਾਊਡਰ ਜਾਂ ਕਾਢਾ ਵੀ ਜ਼ੁਕਾਮ ਲਈ ਹੈ।" "ਹੁਣ ਸੁਣੋ, ਜੋ ਦਵਾਈ ਤਿੰਨੋ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਦੀ ਤੇ ਸਾਰੇ ਜ਼ੁਕਾਮ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ—ਹਲਦੀ, ਨਿੰਮ, ਤ੍ਰਿਫਲਾ, ਮੁਸਤਕਾ ਤੇ ਦੇਵਦਾਰੂ ਨਾਲ। ਕਟੁ ਰੋਹਿਨੀ, ਪਟੋਲਾ ਤੇ ਉਸਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦਾ ਕਾਢਾ ਰਸੌਲ, ਤਿੰਨੋ ਦੋਸ਼ਾਂ ਵਾਲੇ ਜ਼ੁਕਾਮ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕੰਟਕਾਰਿਕਾ, ਸੁੱਕਾ ਅਦਰਕ, ਗੁਡੂਚੀ, ਪੁਸ਼ਕਰ ਦਾ ਚੂਰਨ ਅਤੇ ਨਾਗਬਾਲਾ ਪਾਊਡਰ ਲੈਣ ਨਾਲ ਅਸਥਮਾ, ਖੰਘ ਤੇ ਸਮਾਨ ਰੋਗ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।" "ਕਫ਼ ਤੇ ਵਾਤ ਵਾਲੇ ਜ਼ੁਕਾਮ ਵਿੱਚ, ਵਿਸ਼ਵ ਪਰਪਟ, ਕੋਸ਼ੀਰਾ, ਮੁਸਤਕਾ, ਚੰਦਨ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਰਮ ਪਾਣੀ ਪਿਆਸੇ ਨੂੰ ਦਿਉ। ਜਾਂ ਬਹੁਤ ਠੰਢਾ ਪਾਣੀ ਦਿਉ, ਜੋ ਪਿਆਸ, ਉਲਟੀ, ਜ਼ੁਕਾਮ ਤੇ ਜਲਨ ਦੂਰ ਕਰੇ। ਵਾਤ ਜ਼ੁਕਾਮ ਲਈ, ਬਿਲਵ ਆਦਿ ਪੰਜ ਮੂਲਾਂ ਦਾ ਕਾਢਾ ਲਾਭਕਾਰੀ ਹੈ। ਪਿੱਪਲੀ ਦੀ ਜੜ੍ਹ, ਗੁਡੂਚੀ ਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਭੈਸ਼ਜ, ਇਹ ਸਭ ਪਚਨਸ਼ਕਤੀ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਵਾਤ ਜ਼ੁਕਾਮ ਦੂਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।" "ਪਰਪਟ ਤੇ ਨਿੰਮ ਦਾ ਕਾਢਾ, ਸ਼ਹਦ ਨਾਲ, ਪਿੱਤ ਜ਼ੁਕਾਮ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਫਿਰ ਵੀ ਇਹ ਆਪਣਾ ਲਾਭ ਨਹੀਂ ਘਟਾਉਂਦਾ। ਲੋਹੇ ਦੀ ਸਲਾਖ ਨਾਲ ਪੈਰ ਜਾਂ ਮੱਥੇ ਨੂੰ ਦਾਗੋ; ਪਟੋਲਾ, ਪਰਪਟ, ਵਿਸ਼ਾਲਾ, ਤ੍ਰਿਫਲਾ, ਤ੍ਰਿਵ੍ਰਿਤ ਤੇ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਕਾਢਾ ਲਾਭਕਾਰੀ ਤੇ ਸ਼ੁਧਿ ਦਾਤਾ ਹੈ।" "ਸੱਤ ਰਾਤਾਂ ਬਾਅਦ, ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਗੰਜਾ ਹੈ, ਜੇ ਉਹ ਹਾਥੀ ਦੀ ਜਲੀ ਹੋਈ ਦੰਦ ਦੀ ਲਾਈ ਹੋਈ ਮਲਮ, ਜੌ ਦੇ ਰਸ ਅਤੇ ਦੂਧ ਨਾਲ ਬਣੀ ਕਾਜਲ ਲਗਾਵੇ, ਤਾਂ ਸੁਭਕਸ਼ੀ ਵਾਲ ਉੱਗ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਭ੍ਰਿੰਗਰਾਜ ਦੇ ਰਸ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਤੇਲ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗੁੰਜਾ ਪਾਊਡਰ ਮਿਲਾਇਆ ਹੋਵੇ, ਵਾਲ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ।" "ਇਲਾਇਚੀ, ਮਾਂਸੀ, ਕੁਸ਼ਠ ਤੇ ਉਰਾ ਮਿਲਾ ਕੇ ਲਗਾਉਣ ਜਾਂ ਗੁੰਜਾ ਫਲ ਦੀ ਲਾਈ ਹੋਈ ਮਲਮ, ਚੰਦਨੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਹੋਈ ਗੰਜ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਅੰਬ ਦੀ ਗੁਠਲੀ ਦਾ ਪਾਊਡਰ ਲਾ ਕੇ ਵਾਲ ਸੁੰਦਰ ਬਣਦੇ ਹਨ; ਕਰੰਜਾ, ਆਮਲਕੀ, ਗੁੰਕੁਮਾਰੀ ਤੇ ਲੱਕ ਦੀ ਮਲਮ ਨਾਲ ਲਾਲੀ ਦੂਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।" "ਅੰਬ ਦੀ ਗੁਠਲੀ ਦਾ ਗੂਦਾ ਤੇ ਆਮਲਕੀ ਮਿਲਾ ਕੇ ਲਾਵੋ, ਤਾਂ ਵਾਲ ਮਜ਼ਬੂਤ, ਘਣੇ, ਲੰਮੇ, ਤੇਲਦਾਰ ਤੇ ਨਾ ਝੜਣ ਵਾਲੇ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਵਿਡੰਗ, ਗੰਧ ਪਾਥਰ ਤੇ ਚਾਰ ਗੁਣਾ ਗਊ ਪਿਸ਼ਾਬ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਤੇਲ ਜਾਂ ਮਨਸਾ ਪਾਥਰ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਤੇਲ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਸਿਰ ਤੇ ਮਲਹਮ ਕਰਨ ਨਾਲ ਜੂੰ ਤੇ ਲੀਕਾਂ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਨਵੇਂ ਸੜੇ ਸ਼ੰਖ ਦੇ ਚੂਰਨ ਨੂੰ ਸੀਸੇ ਨਾਲ ਘਿਸ ਕੇ ਲਾਉਣ ਨਾਲ ਵੀ ਇਹ ਲਾਭ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।" "ਭੈੜੇ ਵਾਲੇ, ਭ੍ਰਿੰਗਰਾਜ, ਲੋਹ ਚੂਰਨ, ਤ੍ਰਿਫਲਾ ਤੇ ਬੀਜਪੂਰਕਾ ਨਾਲ ਬਾਲ ਨਰਮ ਤੇ ਗੂੜ੍ਹੇ ਕਾਲੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਨੀਲ ਤੇ ਕਰਵੀਰ ਨੂੰ ਗੁੜ ਨਾਲ ਪਕਾ ਕੇ ਜੋ ਮਲਮ ਲਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਸਫੈਦ ਵਾਲਾਂ ਨੂੰ ਕਾਲਾ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਅੰਬ ਦੀ ਗੁਠਲੀ, ਤ੍ਰਿਫਲਾ, ਨੀਲ, ਭ੍ਰਿੰਗਰਾਜ, ਪੁਰਾਣਾ ਪਕਾਇਆ ਲੋਹ ਚੂਰਨ ਤੇ ਖੱਟਾ ਮੰਦ ਬਣਾਕੇ, ਵਾਲ ਕਾਲੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।" "ਚਕ੍ਰਮਰਦ ਬੀਜ, ਕੁਸ਼ਠ ਤੇ ਅਰੰਡ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਖੱਟੇ ਮੰਦ ਨਾਲ ਪੀਸ ਕੇ ਲਗਾਉਣ ਨਾਲ ਸਿਰ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਸੈਂਧਾ ਲੂਣ, ਵਚ, ਹੀੰਗ, ਕੁਸ਼ਠ, ਨਾਗੇਸ਼ਵਰ, ਸ਼ਤਪੁਸ਼ਪਾ ਤੇ ਦੇਵਦਾਰੂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਤੇਲ ਲਾਭਕਾਰੀ ਹੈ।" "ਇਹ ਤੇਲ, ਚੌਥਾ ਹਿੱਸਾ ਗੋਪੁਰੀ ਦੇ ਰਸ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਕੰਨ ਵਿੱਚ ਪਾਉਣ ਨਾਲ ਤੇਜ਼ ਦਰਦ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭੇਡ ਦੇ ਪਿਸ਼ਾਬ ਤੇ ਸੈਂਧਾ ਲੂਣ ਮਿਲਾ ਕੇ ਕੰਨ ਵਿੱਚ ਪਾਉਣ ਨਾਲ, ਜੇ ਕੰਨ ਵਿੱਚ ਕੀੜਿਆਂ ਕਰਕੇ ਬਦਬੂ ਜਾਂ ਪੀਪ ਆਉਂਦੀ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਾਸਵੰਦ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦਾ ਰਸ ਜਾਂ ਗਊ ਦਾ ਪਾਣੀ ਕੰਨ ਵਿੱਚ ਪਾਉਣ ਨਾਲ, ਪੀਪ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਵਿੱਤਰ ਉਪਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਗਿਆਨ, ਰੋਗਾਂ ਦੀ ਨਾਸ, ਰੋਗੀ ਦੇ ਚੰਗੇ ਭਵਿੱਖ ਅਤੇ ਸਰੀਰਕ ਸੁਖ ਲਈ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।