ਧਨਵੰਤਰੀ ਜੀ ਨੇ ਸੁਸ਼ਰੁਤ ਨੂੰ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਜੇ ਅਮਲਾਸ਼ ਜਾਂ ਅਮਲ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਵਾਸਾ ਦਾ ਘੀ, ਕਰਵਾ ਘੀ, ਪਿੱਪਲੀ ਵਾਲਾ ਘੀ, ਗੁੜ ਅਤੇ ਕੁਸਮਾਂਡਾ ਵਰਤਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪਿੱਪਲੀ ਨੂੰ ਸ਼ਹਦ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾ ਕੇ ਖਾਣ ਨਾਲ ਅਮਲਾਸ਼ ਨਾਸ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪਿੱਪਲੀ, ਗੁੜ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਮਿਲਾ ਕੇ ਪੀਣ ਨਾਲ ਕਫ਼, ਹਲਕੀ ਭੁੱਖ ਅਤੇ ਪਚਨ ਦੀ ਕਮੀ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਜਵਾਇਨ ਅਤੇ ਧਨੀਆ ਨੂੰ ਪੀਸ ਕੇ ਘੀ ਵਿੱਚ ਪਕਾ ਕੇ ਖਾਣ ਨਾਲ ਕਫ਼, ਪਿੱਤ, ਰੁਚੀ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਅਤੇ ਹਲਕੇ ਪਚਨ ਦੀ ਬੀਮਾਰੀ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਿੱਪਲੀ, ਅਮ੍ਰਿਤਾ, ਭੂਨਿੰਬਾ, ਵਾਸਾ, ਅਰਿਸ਼ਟ, ਪਰਪਟਾ ਅਤੇ ਖਦੀਰ ਅਰਿਸ਼ਟ ਨਾਲ ਉਬਾਲਿਆ ਹੋਇਆ ਕਢਾ ਚਮੜੀ ਦੇ ਦਾਨੇ, ਦਰਦ ਅਤੇ ਬੁਖਾਰ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਤ੍ਰਿਫਲਾ ਰਸ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਵ੍ਰਿਤ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਘੀ, ਜਦੋਂ ਵਿਸਰਜਨ ਲਈ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਵਿਸਫਲਸ ਅਤੇ ਬੁਖਾਰ ਨੂੰ ਠੰਢਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਸ਼ਟਕਾ ਨਾਮਕ ਕਢਾ, ਜੋ ਖਦੀਰ, ਤ੍ਰਿਫਲਾ ਅਰਿਸ਼ਟ, ਪਟੋਲਾ, ਅਮ੍ਰਿਤਾ ਅਤੇ ਵਾਸਾ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਚਮੜੀ ਦੇ ਰੋਗ, ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਅਤੇ ਛੋਟੀ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕੁਸ਼ਠ, ਵਿਸਫਲਸ, ਦਾਨੇ ਅਤੇ ਖੁਜਲੀ ਵਰਗੀਆਂ ਚਮੜੀ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਨਾਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਲਸਣ ਦਾ ਚੂਰਨ ਲਾ ਕੇ ਮੱਛਰ ਦੂਰ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿੱਥੇ ਚਮੜੀ ਦੇ ਟੈਗ, ਮਸਸੇ, ਮੱਛਰ, ਚਿੱਟੇ ਟਿੱਪੇ ਜਾਂ ਕਾਲੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹੋਣ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚਾਕੂ ਨਾਲ ਕੱਟ ਕੇ, ਫਿਰ ਕਾਲ਼ੀ ਅਤੇ ਅੱਗ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾੜ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪਟੋਲਾ ਅਤੇ ਨੀਲੀ ਦਾ ਲੇਪ ਗਧਿਆਂ ਦੀ ਗਲ੍ਹ ਦੀਆਂ ਗੰਢਾਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਗੁੰਜਾ ਦੇ ਫਲ ਅਤੇ ਭ੍ਰਿੰਗਰਾਜ ਦੇ ਰਸ ਨਾਲ ਸਿਰ ਉਬਾਲ ਕੇ ਲਾਉਣ ਨਾਲ ਗਲ੍ਹ, ਚਮੜੀ ਅਤੇ ਵਾਤ ਦੇ ਭਾਰੀ ਰੋਗ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅਰਕ, ਹੱਡੀ ਦਾ ਮੱਦ, ਤ੍ਰਿਫਲਾ, ਨਾਲੀਚਾ ਅਤੇ ਭ੍ਰਿੰਗਰਾਜ, ਜਦੋਂ ਲੋਹਾ ਚੂਰਨ ਅਤੇ ਖੱਟੇ ਮਾਠੇ ਨਾਲ ਪਕਾ ਕੇ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਇਹ ਵਾਲਾਂ ਨੂੰ ਕਾਲਾ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਦੁੱਧ, ਚੀਨੀ, ਦੋ ਭਾਗ ਮਧੂਕਾ ਅਤੇ ਇਕ ਭਾਗ ਤੇਲ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਤੇਲ, ਜਦੋਂ ਨੱਕ ਵਿਚ ਪਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਅਕਾਲ ਪੱਕੇ ਵਾਲ ਚਿੱਟੇ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮੂੰਹ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਲਈ ਤ੍ਰਿਫਲਾ, ਘਰ ਦਾ ਧੂੰਆ, ਜੌ ਦੀ ਭੱਸ, ਪਾਠਾ, ਵਯੋਪਰਾ ਅਤੇ ਅੰਜਣ ਨਾਲ ਕੁਲਕੁਲਾ ਅਤੇ ਗੜਗੜ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਤੇਜੋਦਾ, ਤ੍ਰਿਫਲਾ, ਲੋਧਰਾ ਅਤੇ ਚਿਤਰਕ ਦਾ ਚੂਰਨ, ਸ਼ਹਦ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਨਾਲ ਗਲ੍ਹ, ਗਰਦਨ, ਦੰਦ ਅਤੇ ਮੂੰਹ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਟੋਲਾ, ਨੀਮ, ਵਾਗਰਾ, ਮਾਲਤੀ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਪੱਤੇ—ਇਹ ਪੰਜ ਪੱਤਿਆਂ ਦਾ ਮਿਸ਼ਰਣ ਮੂੰਹ ਧੋਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਚੰਗਾ ਹੈ। ਲਸਣ, ਤਾਜਾ ਅਦਰਕ, ਸੌਂਜਨਾ, ਮੂਲੀ ਅਤੇ ਰੁਦੰਤੀ ਦਾ ਰਸ ਕਾਨ ਵਿੱਚ ਪਾਉਣ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਇਹ ਤਿੱਖਾ ਅਤੇ ਗਰਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕਾਨ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ ਦਰਦ, ਸ਼ੋਰ ਜਾਂ ਪਸ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਗਊ ਦਾ ਗੁੰਮ, ਚਟਾਨੀ ਲੂਣ ਪੀਸ ਕੇ, ਹਲਕਾ ਗਰਮ ਕਰਕੇ ਕਾਨ ਵਿੱਚ ਪਾਉਣ ਨਾਲ ਲਾਭ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਾਤੀ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦੇ ਰਸ ਨਾਲ ਪਕਾਇਆ ਹੋਇਆ ਤੇਲ ਪੁਰਾਣੇ ਕਾਨ ਦੇ ਰੋਗਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਸੁੱਕਾ ਅਦਰਕ ਅਤੇ ਸਰੋਂ ਦਾ ਗਰਮ ਤੇਲ ਕਾਨ ਦੇ ਦਰਦ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਪੰਚਮੂਲਾ, ਚਿਤਰਕ, ਹਰੜ, ਘੀ, ਗੁੜ ਅਤੇ ਛੇ ਦਵਾਈਆਂ ਦੇ ਕਢੇ ਨਾਲ ਦੁੱਧ ਉਬਾਲ ਕੇ ਪੀਣ ਨਾਲ ਨੱਕ ਦੀ ਰੁਕਾਵਟ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅੱਖਾਂ ਅਤੇ ਪੇਟ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ, ਜੁਕਾਮ, ਫੋੜੇ ਅਤੇ ਬੁਖਾਰ—ਇਹ ਪੰਜ ਰੋਗ ਪੰਜ ਰਾਤਾਂ ਦੇ ਉਪਵਾਸ ਨਾਲ ਦਬ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਆਂਵਲੇ ਦਾ ਰਸ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਸੁਜਨ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਹੋਰਸਰਡਿਸ਼ ਅਤੇ ਮੂਲੀ ਦੇ ਰਸ ਨੂੰ ਸ਼ਹਦ ਤੇ ਚਟਾਨੀ ਲੂਣ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਲਗਾਉਣ ਨਾਲ ਵੀ ਲਾਭ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹਲਦੀ, ਦੇਵਦਾਰ, ਚਟਾਨੀ ਲੂਣ, ਪਾਠਾ, ਅਜਵਾਇਨ ਅਤੇ ਗਊ ਦੇ ਘੀ ਦਾ ਲੇਪ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਰੋਗਾਂ ਲਈ ਬਾਹਰੋਂ ਲਾਉਣ ਨਾਲ ਲਾਭ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਤ੍ਰਿਫਲਾ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਜਾਂ ਸੁੱਕਾ ਅਦਰਕ ਅਤੇ ਨੀਮ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ, ਹਲਕਾ ਗਰਮ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਥੋੜ੍ਹਾ ਚਟਾਨੀ ਲੂਣ ਮਿਲਾ ਕੇ ਅੱਖਾਂ ਉੱਤੇ ਲਾਉਣ ਨਾਲ ਸੁਜਨ, ਖੁਜਲੀ ਤੇ ਦਰਦ ਜਲਦੀ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅਭਯਾ ਅਤੇ ਹਰੜ ਦਾ ਕਢਾ, ਇੱਕ, ਦੋ ਜਾਂ ਚਾਰ ਭਾਗ, ਸ਼ਹਦ ਅਤੇ ਘੀ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਲੈਣ ਨਾਲ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਰੋਗ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਚੰਦਨ, ਤ੍ਰਿਫਲਾ, ਸੁਪਾਰੀ ਅਤੇ ਪਲਾਸ਼ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਨੂੰ ਪੀਸ ਕੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਲਗਾਉਣ ਨਾਲ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਅੰਧਕਾਰਤਾ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਾਲੀ ਮਿਰਚ ਨੂੰ ਦਹੀਂ ਵਿੱਚ ਪੀਸ ਕੇ ਲਗਾਉਣ ਨਾਲ ਰਾਤ ਦੀ ਅੰਧਤਾ ਦੂਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਤ੍ਰਿਫਲਾ ਦੀ ਲਾਗ ਅਤੇ ਕਢੇ ਨਾਲ, ਘੀ ਅਤੇ ਦੁੱਧ ਪਕਾ ਕੇ ਲੈਣ ਨਾਲ ਲਾਭ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਰਾਤ ਨੂੰ ਲੈਣ ਨਾਲ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਅੰਧਕਾਰਤਾ ਜਲਦੀ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਿੱਪਲੀ, ਤ੍ਰਿਫਲਾ, ਅੰਗੂਰ, ਲੋਹਾ ਚੂਰਨ ਅਤੇ ਚਟਾਨੀ ਲੂਣ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਲੇਪ ਲਾਉਣ ਦੀ ਸਿਫ਼ਾਰਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਭ੍ਰਿੰਗਰਾਜ ਦੇ ਰਸ ਨੂੰ ਪੀਸ ਕੇ ਬਣਾਈ ਗਈ ਅੰਜਣ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਅੰਧਤਾ, ਅੰਧਕਾਰ, ਮੋਤੀਆਬਿੰਦ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਰੋਗ ਨਾਸ਼ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਤ੍ਰਿਕਟੂ, ਤ੍ਰਿਫਲਾ, ਸੈਂਧਵ, ਮਨਸ਼ਿਲਾ, ਰੁਚਕ, ਸ਼ੰਖ, ਜਾਤੀ ਦੇ ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਨੀਮ ਨੂੰ ਰਸਾਂਜਨ, ਭ੍ਰਿੰਗਰਾਜ, ਘੀ, ਸ਼ਹਦ ਅਤੇ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਪੀਸ ਕੇ ਗੋਲੀਆਂ ਬਣਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਰੋਗ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਅਰੰਡ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਨੂੰ ਸਾੜ ਕੇ ਕਾਂ ਦੀ ਲਦ ਨਾਲ ਪੀਸ ਕੇ ਜਾਂ ਮੁਚੁਕੁੰਦ ਦੇ ਫੁੱਲ ਨਾਲ ਲੇਪ ਬਣਾਕੇ ਲਾਉਣ ਨਾਲ ਸਿਰ ਦਾ ਦਰਦ ਜਲਦੀ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਤਮੂਲੀ, ਅਰੰਡ ਦੀ ਜੜ੍ਹ, ਚਕਰਾ, ਵਿਆਘਰੀ ਅਤੇ ਪਲਾਸ਼ ਨਾਲ ਪਕਾਇਆ ਹੋਇਆ ਤੇਲ, ਨੱਕ ਵਿੱਚ ਪਾਉਣ ਨਾਲ ਸੁੱਕਾਪਣ, ਕਫ਼, ਅੰਧਕਾਰ ਅਤੇ ਉਪਰਲੇ ਭਾਗ ਦੇ ਰੋਗ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਨਾਸ਼ਨ (ਲਣਨ) ਨੂੰ ਗੁੜ ਨਾਲ ਜਾਂ ਪਿੱਪਲੀ ਨੂੰ ਚਟਾਨੀ ਲੂਣ ਨਾਲ ਲੈਣ ਨਾਲ ਬਾਂਹ ਦੀ ਲਕਵਾ ਅਤੇ ਉਪਰਲੇ ਭਾਗ ਦੇ ਸਾਰੇ ਰੋਗ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸੂਰਜ ਦੇ ਗੋਲ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਲਈ ਨਾਸਿਕਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦਵਾਈਆਂ ਦੇਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ। ਦਸ਼ਮੂਲਾ ਦਾ ਕਢਾ, ਘੀ ਅਤੇ ਚਟਾਨੀ ਲੂਣ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਨੱਕ ਵਿੱਚ ਪਾਉਣ ਨਾਲ ਹੱਥ ਪੈਰ ਦੇ ਵਿੱਛੋੜੇ ਅਤੇ ਸਿਰ ਦਰਦ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਔਰਤ ਵਾਤ ਜਾਂ ਰਕਤ ਰੋਗ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਦਹੀਂ, ਕਾਲਾ ਲੂਣ, ਅਜਵਾਇਨ, ਮਧੂਕਾ, ਨੀਲਾ ਕਮਲ ਅਤੇ ਸ਼ਹਦ ਮਿਲਾ ਕੇ ਪੀਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪਿੱਤ ਦੇ ਰੋਗਾਂ ਲਈ ਵਾਸਕਾ ਜਾਂ ਗੁਡੂਚੀ ਦਾ ਤਾਜ਼ਾ ਰਸ ਜਾਂ ਆਂਵਲੇ ਦੇ ਬੀਜਾਂ ਦੀ ਲਾਗ ਪਾਣੀ, ਵਾਸਾ, ਚੀਨੀ ਅਤੇ ਸ਼ਹਦ ਨਾਲ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਖੂਨ ਦੀ ਕਮੀ ਅਤੇ ਵਧੇਰੇ ਰਸਾਵ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਆਂਵਲੇ ਦਾ ਮਿੱਠਾ ਰਸ ਜਾਂ ਰੂਈ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਨੂੰ ਚਾਵਲ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਪੀਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਤੰਡੁਲੀਆਕਾ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਨੂੰ ਸ਼ਹਦ ਅਤੇ ਤਾਜ਼ਾ ਰਸ ਨਾਲ, ਚਾਵਲ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਲੈਣ ਨਾਲ ਸਾਰੀਆਂ ਵਧੇਰੇ ਰਸਾਵ ਵਾਲੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਕੁਸ਼ਾ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਨੂੰ ਵੀ ਚਾਵਲ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਲੈਣ ਨਾਲ ਵਧੇਰੇ ਰਸਾਵ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਧਨਵੰਤਰੀ ਜੀ ਨੇ ਸੁਸ਼ਰੁਤ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਹੁਣ ਮੈਂ ਔਰਤਾਂ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦਾ ਇਲਾਜ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਜਿੱਥੇ ਗਰਭਾਸ਼ੇ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਹੋਵੇ, ਉੱਥੇ ਵਾਤ ਨਾਸ਼ਕ ਚਿਕਿਤਸਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹੈ। ਵਚ, ਪਕੁੰਚਿਕਾ, ਜਾਤੀ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਵਾਸਕਾ, ਚਟਾਨੀ ਲੂਣ, ਅਜਮੋਦਾ, ਯਵਕਸ਼ਾਰ, ਚਿਤਰਕ ਅਤੇ ਚੀਨੀ ਦਾ ਮਿਸ਼ਰਣ ਬਣਾਉ। ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪੀਸ ਕੇ ਪਾਣੀ ਜਾਂ ਹੋਰ ਤਰਲ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਘੀ ਵਿੱਚ ਭੁੰਨ ਕੇ ਖਾਓ। ਇਹ ਉਪਚਾਰ ਗਰਭਾਸ਼ੇ, ਪਾਸੀਆਂ, ਦਿਲ, ਪੇਟ ਦੀ ਗੰਢ ਅਤੇ ਬਵਾਸੀਰ ਦੇ ਦਰਦ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।