ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਮਹਾਨ ਆਯੁਰਵੇਦਿਕ ਗਿਆਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਰੋਗਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਅਤੇ ਜੀਵਨ-ਸੰਵਰਧਨ ਲਈ ਵਿਦਿਆ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰਹਸ्यमਈ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਦੱਸੀ ਗਈਆਂ। ਜਦੋਂ ਖਦੀਰਾ ਦੀ ਜੜ੍ਹੀ ਨੂੰ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਛਿਦਰਾਂ ਵਾਲੇ ਭਾਂਡੇ ਵਿੱਚ ਸਾੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸਦਾ ਰਸ ਧਾਤਰੀ ਦੇ ਰਸ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਦ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਕੋਠ (ਕੁਸ਼ਠ) ਰੋਗ ਅਤੇ ਲੇਪਰਸੀ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਨਵਾਂ ਜੋਸ਼ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਧਾਤਰੀ ਅਤੇ ਖਦੀਰਾ ਦੇ ਕਾਢੇ ਨੂੰ ਵਾਗਜੀ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਪੀਣ ਨਾਲ, ਸ਼ੰਖ ਜਾਂ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਾਂਗ ਸੁਫੈਦ ਸ਼vitra ਰੋਗ ਛੇਤੀ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭੱਲਾਤਕ ਦੇ ਤੇਲ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਤੱਕ ਪੀਣ ਨਾਲ, ਮਨੁੱਖ ਰੋਗਾਂ 'ਤੇ ਜਿੱਤ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਖਦੀਰਾ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪੀਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਵਰਤਣ ਨਾਲ ਲੇਪਰਸੀ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸੋਮ-ਰਾਜੀ ਫਲ ਨੂੰ ਮਲਾਪੂਕ ਦੇ ਕਾਢੇ ਨਾਲ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ, ਇੱਕ ਕਰਸ਼ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਨੂੰ ਨਮਕ ਨਾਲ ਖਾ ਕੇ, ਅਕਸ਼ਾ ਅਤੇ ਫਲਗੁ ਦੇ ਘੀ ਨਾਲ ਪੀਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਅਪਰਾਜਿਤਾ ਦਾ ਲੇਪ ਲਗਾ ਕੇ ਅਸਾਧ ਰੋਗ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਵਾਸਾ, ਸ਼ੁੱਧ ਤ੍ਰਿਫਲਾ, ਪਟੋਲਾ ਅਤੇ ਕਰੰਜਾ ਵੀ ਵਰਤਣ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਨਿੰਬਾ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਵੇਤ੍ਰਾ ਨੂੰ ਕਾਢਾ ਅਤੇ ਲੇਪ ਬਣਾਕੇ ਖਾਣ ਨਾਲ, ਸਰੀਰ ਹੀਰੇ ਵਰਗਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਲੇਪਰਸੀ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਸੌ ਸਾਲ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ। ਦੁਰਵਾ ਘਾਸ ਦੇ ਰਸ ਨੂੰ ਚਾਰ ਗੁਣਾ ਤੇਲ ਨਾਲ ਪਕਾ ਕੇ, ਚਮੜੀ 'ਤੇ ਲਗਾਉਣ ਨਾਲ ਖੁਜਲੀ ਅਤੇ ਸਕabies ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਦਰਖ਼ਤਾਂ ਦੀ ਛਾਲ, ਅਰਕ, ਕੁਸ਼ਠ, ਨਮਕ, ਪਿਸਾਬ, ਗੰਭਾਰੀ ਅਤੇ ਚਿਤਰਕਾ ਦੇ ਤੇਲ ਨਾਲ ਚਮੜੀ ਦੇ ਰੋਗ ਅਤੇ ਘਾਵ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅਮਲਾ ਫਲ, ਨਿੰਬਾ ਫਲ, ਚਿਤਰਕਾ, ਗਾਂ ਦੇ ਪਿਸਾਬ, ਵਾਸਾ, ਅਮ੍ਰਤਾ, ਪਰਪਟਿਕਾ, ਨਿੰਬਾ, ਭੂਨਿੰਬਾ, ਕਲਕ, ਤ੍ਰਿਫਲਾ ਅਤੇ ਕੁਲਥਾ ਦੇ ਕਾਢੇ ਨੂੰ ਸ਼ਹਿਦ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਪੀਣ ਨਾਲ ਅਮਲਤਾ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਫਲਤ੍ਰਿਕਾ, ਪਟੋਲਾ, ਕਰਵਾਦੀਆਂ ਜੜੀਆਂ ਅਤੇ ਚੀਨੀ ਦੇ ਕਾਢੇ ਨੂੰ ਯਸ਼ਟੀਮਧੂ ਨਾਲ ਪੀਣ ਨਾਲ ਬੁਖਾਰ, ਉਲਟੀ ਅਤੇ ਅਮਲਤਾ 'ਤੇ ਜਿੱਤ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਵਾਸਾ ਘੀ, ਕਰਵਾਦਾ ਘੀ, ਪਿਪਲੀ ਘੀ, ਗੁੜ ਅਤੇ ਕੁਸ਼ਮਾਂਡਾ ਅਮਲਤਾ ਲਈ ਲੈਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਪਿਪਲੀ ਨੂੰ ਸ਼ਹਿਦ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਅਮਲਤਾ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਪਿਪਲੀ, ਗੁੜ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਕਫ, ਕਮਜ਼ੋਰ ਹਜ਼ਮ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਲਈ ਲਾਭਕਾਰੀ ਹਨ। ਅਜਾਜੀ ਅਤੇ ਧਨਿਆਕਾ ਨੂੰ ਪੀਸ ਕੇ, ਘੀ ਵਿੱਚ ਪਕਾ ਕੇ, ਇਹ ਕਫ, ਪਿੱਤ, ਰੁਚੀ ਦੇ ਰੋਗ ਅਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹਜ਼ਮ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪਿਪਲੀ, ਅਮ੍ਰਤਾ, ਭੂਨਿੰਬਾ, ਵਾਸਾ, ਅਰਿਸ਼ਟਾ, ਪਰਪਟਾ ਅਤੇ ਖਦੀਰਾ ਅਰਿਸ਼ਟਾ ਦੇ ਕਾਢੇ ਨਾਲ ਚਮੜੀ ਦੇ ਫੋੜੇ, ਦਰਦ ਅਤੇ ਬੁਖਾਰ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਤ੍ਰਿਫਲਾ ਦੇ ਰਸ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਵ੍ਰਤ ਦੇ ਘੀ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਰਜਨ ਕਰਨਾ, ਰੋਜਾ ਅਤੇ ਬੁਖਾਰ ਨੂੰ ਠੰਢਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਖਦੀਰਾ, ਤ੍ਰਿਫਲਾ ਅਰਿਸ਼ਟਾ, ਪਟੋਲਾ, ਅਮ੍ਰਤਾ ਅਤੇ ਵਾਸਾ ਦੇ ਅਸ਼ਟਕਾ ਕਾਢਾ ਨਾਲ ਮਸੂਲ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਫੋੜੇ 'ਤੇ ਜਿੱਤ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਲੇਪਰਸੀ, ਰੋਜਾ, ਫੋੜੇ ਅਤੇ ਖੁਜਲੀ ਦੇ ਰੋਗ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਲਸਣ ਦਾ ਪਾਉਡਰ ਮਸਕੀਟੋ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਚਮੜੀ ਦੇ ਤਾਗ, ਵਾਰਟ, ਮਸਕੀਟੋ, ਦਾਗ ਅਤੇ ਕਾਲੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਛੁਰੀ ਨਾਲ ਕੱਟ ਕੇ, ਕਲਕ ਅਤੇ ਅੱਗ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾਗ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਪਟੋਲਾ ਅਤੇ ਨੀਲੀ ਦਾ ਲੇਪ ਗਧਿਆਂ ਦੀ ਗਲਨੂੰਠੀ ਠੀਕ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਗੁੰਜਾ ਫਲ ਅਤੇ ਭ੍ਰਿੰਗਰਾਜਾ ਦੇ ਰਸ ਨਾਲ ਸਿਰ ਨੂੰ ਉਬਾਲਣ ਨਾਲ ਗਲੇ, ਚਮੜੀ ਅਤੇ ਵਾਤ ਦੇ ਭਾਰੀ ਰੋਗ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅਰਕ, ਹੱਡੀ ਦਾ ਮਾਰੋ, ਤ੍ਰਿਫਲਾ, ਨਾਲੀਚਾ ਅਤੇ ਭ੍ਰਿੰਗਰਾਜਾ ਨੂੰ ਲੋਹਾ ਦੇ ਚੂਰਨ ਅਤੇ ਖੱਟੇ ਮੰਦ ਨਾਲ ਪਕਾ ਕੇ, ਕਾਲੇ ਵਾਲ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਦੁੱਧ, ਚੀਨੀ, ਦੋ ਮਾਤਰਾ ਮਧੁਕਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਮਾਤਰਾ ਤੇਲ ਨਾਲ ਤੇਲ ਪਕਾ ਕੇ, ਨਾਸਿਕਾ 'ਚ ਟਪਕਾਉਣ ਨਾਲ ਜਲਦੀ ਸਫੈਦ ਵਾਲ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮੂੰਹ ਦੇ ਰੋਗਾਂ ਲਈ, ਤ੍ਰਿਫਲਾ ਨਾਲ ਗਰਾਰੇ, ਘਰ ਦਾ ਧੂੰਆ, ਜੌ ਦੀ ਰਾਖ, ਪਾਠਾ, ਵਯੋਪਰਾ ਅਤੇ ਅੰਜਨ ਵਰਤਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਤੇਜੋਦਾ, ਤ੍ਰਿਫਲਾ, ਲੋਧਰਾ ਅਤੇ ਚਿਤਰਕਾ ਦਾ ਪਾਉਡਰ ਸ਼ਹਿਦ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਮੂੰਹ 'ਚ ਰੱਖਣ ਨਾਲ ਗਲੇ, ਗਰਦਨ, ਦੰਦ ਅਤੇ ਮੂੰਹ ਦੇ ਰੋਗ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਟੋਲਾ, ਨਿੰਬਾ, ਵਾਗਰਾ, ਮਾਲਤੀ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਪੰਜ-ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲੀ ਮਿਸ਼ਰਣ ਮੂੰਹ ਧੋਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਚੰਗੀ ਹੈ। ਲਸਣ, ਅਦਰਕ, ਸਾਂਜਣਾ, ਮੂਲੀ ਅਤੇ ਰੁਦੰਤੀ ਦੇ ਰਸ ਦੀ ਮਿਸ਼ਰਣ, ਤਿੱਖੀ ਅਤੇ ਗਰਮ, ਕੰਨ 'ਚ ਭਰਨ ਲਈ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ। ਕੰਨ ਦੀ ਭਾਰੀ ਦਰਦ, ਸ਼ੋਰ ਅਤੇ ਪਸ ਲਈ, ਗਾਂ ਦੇ ਗਰਮ ਪਿਸਾਬ ਨੂੰ ਪੱਥਰ ਦੇ ਨਮਕ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਟਪਕਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਾਤੀ ਪੱਤਿਆਂ ਦੇ ਰਸ ਨਾਲ ਪਕਾ ਕੇ ਤੇਲ, ਪੁਰਾਣੇ ਕੰਨ ਦੇ ਰੋਗ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਸੁੱਕਾ ਅਦਰਕ ਅਤੇ ਸਰੋਂ ਦਾ ਗਰਮ ਤੇਲ ਕੰਨ ਦੀ ਦਰਦ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪੰਚਮੂਲਾ, ਚਿਤਰਕਾ, ਹਰਿਤਕੀ, ਘੀ, ਗੁੜ ਅਤੇ ਛੇ-ਦਰਬੀ ਕਾਢੇ ਨਾਲ ਦੁੱਧ ਪਕਾ ਕੇ, ਨੱਕ ਦੀ ਬੰਦ ਹੋਣੀ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅੱਖਾਂ ਅਤੇ ਪੇਟ ਦੇ ਰੋਗ, ਗਲੇ, ਘਾਵ ਅਤੇ ਬੁਖਾਰ—ਇਹ ਪੰਜ ਰੋਗ ਪੰਜ ਰਾਤਾਂ 'ਚ ਉਪਵਾਸ ਨਾਲ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅੰਬਲਿਕ ਮਿਰੋਬਲਾਨ ਦੇ ਰਸ ਦੀ ਟਪਕਾਉਣ ਨਾਲ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਸੋਜ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਜਾਂ ਮੂਲੀ ਅਤੇ ਅਜਵਾਈਨ ਦੇ ਰਸ, ਸ਼ਹਿਦ ਅਤੇ ਪੱਥਰ ਦੇ ਨਮਕ ਨਾਲ ਲੇਪ ਬਣਾਉਣ ਨਾਲ। ਹਲਦੀ, ਦੇਵਦਾਰ, ਪੱਥਰ ਦਾ ਨਮਕ, ਪਾਠਾ, ਅਜਵਾਈਨ ਅਤੇ ਗਾਂ ਦਾ ਘੀ ਦਾ ਲੇਪ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਰੋਗਾਂ 'ਤੇ ਲਗਾਉਣ ਨਾਲ ਬਾਹਰੋਂ ਠੀਕ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਤ੍ਰਿਫਲਾ ਦਾ ਪਾਠਾ ਦੁੱਧ ਨਾਲ, ਜਾਂ ਸੁੱਕਾ ਅਦਰਕ ਅਤੇ ਨਿੰਬਾ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ, ਥੋੜ੍ਹਾ ਗਰਮ ਅਤੇ ਪੱਥਰ ਦੇ ਨਮਕ ਨਾਲ ਅੱਖਾਂ 'ਤੇ ਲਗਾਉਣ ਨਾਲ ਸੋਜ, ਖੁਜਲੀ ਅਤੇ ਦਰਦ ਛੇਤੀ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅਭਯਾ ਅਤੇ ਹਰਿਤਕੀ ਦੇ ਕਾਢੇ ਨੂੰ ਇੱਕ, ਦੋ ਜਾਂ ਚਾਰ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ, ਸ਼ਹਿਦ ਅਤੇ ਘੀ ਨਾਲ ਲੈਣ ਨਾਲ, ਸਾਰੇ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਰੋਗ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਚੰਦਨ, ਤ੍ਰਿਫਲਾ, ਸੁਪਾਰੀ ਅਤੇ ਪਲਾਸ਼ਾ ਦੀ ਜੜ੍ਹੀ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਪੀਸ ਕੇ ਲੇਪ ਬਣਾਉਣ ਨਾਲ, ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਅੰਧੇਰਾ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਾਲੀ ਮਿਰਚ ਨੂੰ ਦਹੀਂ ਨਾਲ ਪੀਸ ਕੇ, ਅੱਖਾਂ 'ਤੇ ਲਗਾਉਣ ਨਾਲ ਰਾਤ ਦੀ ਅੰਧੇਰਾ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਤ੍ਰਿਫਲਾ ਦੇ ਪਾਠਾ ਅਤੇ ਕਾਢੇ ਨਾਲ ਘੀ ਪਕਾ ਕੇ, ਪਯਸ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਲੈਣ ਚੰਗਾ ਹੈ। ਇਹ ਰਾਤ ਨੂੰ ਲੈਣ ਨਾਲ, ਅੰਧੇਰਾ ਛੇਤੀ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਿਪਲੀ, ਤ੍ਰਿਫਲਾ, ਅੰਗੂਰ, ਲੋਹਾ ਚੂਰਨ ਅਤੇ ਪੱਥਰ ਦਾ ਨਮਕ। ਭ੍ਰਿੰਗਰਾਜਾ ਦੇ ਰਸ ਨੂੰ ਪੀਸ ਕੇ ਲੇਪ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਅੰਧੇਰਾ, ਅੰਧਤਾ, ਮੋਤੀਆਬਿੰਦ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਰੋਗ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਤ੍ਰਿਕਟੂ, ਤ੍ਰਿਫਲਾ, ਸੈਂਧਵ, ਮਨਹਸ਼ਿਲਾ, ਰੁਚਕਾ, ਸ਼ੰਖ, ਜਾਤੀ ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਨਿੰਬਾ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਸਾਂਜਨ, ਭ੍ਰਿੰਗਰਾਜਾ, ਘੀ, ਸ਼ਹਿਦ ਅਤੇ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਪੀਸ ਕੇ ਗੋਲੀ ਬਣਾਉਣ ਨਾਲ, ਸਾਰੇ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਰੋਗ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅਰੰਡ ਦੀ ਜੜ੍ਹੀ, ਜਲ ਕੇ ਕਾਂ ਦੀ ਮਲ ਦੇ ਨਾਲ ਪੀਸ ਕੇ ਜਾਂ ਮੁਚਕੁੰਦਾ ਦੇ ਫੁੱਲ ਦਾ ਲੇਪ, ਸਿਰ ਦੀ ਦਰਦ ਛੇਤੀ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਯੁਰਵੇਦ ਦੇ ਮਹਾਨ ਉਪਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ, ਹਰ ਰੋਗ ਲਈ ਵਿਦਿਆਤਮਕ, ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤਿਕ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਦੱਸੀ ਗਈਆਂ, ਜੋ ਸਰੀਰ, ਮਨ ਅਤੇ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਆਰੋਗਯ ਅਤੇ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ।