ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਰੋਗ ਅਤੇ ਵਿਆਧੀਆਂ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪੀੜਤ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਤਬ ਆਯੁਰਵੇਦ ਦੇ ਮਹਾਨ ਚਿਕਿਤਸਕਾਂ ਨੇ ਉਪਚਾਰਾਂ ਦੇ ਰਾਹ ਦੱਸੇ। ਉਪਦਮਸ਼ਾ ਦੇ ਰੋਗ ਵਿੱਚ, ਲਿੰਗ ਦੇ ਵਿਚਲੇ ਭਾਗ 'ਤੇ ਰਕਤ-ਮੋਚਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸਫਾਈ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਜ਼ਖ਼ਮ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਬਹੁਤ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਲਿੰਗ-ਮੁੰਡੇ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਪਦਮਸ਼ਾ ਦੇ ਨਾਸ਼ ਲਈ ਪਟੋਲਾ, ਨਿੰਬਾ, ਤ੍ਰਿਫਲਾ, ਗੁਡੂਚੀ, ਗੁਗਗਲੁ ਅਤੇ ਖਦੀਰਾ ਦਾ ਕਢਾ ਪੀਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਤ੍ਰਿਫਲਾ ਨੂੰ ਸ਼ਹਿਦ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਮਟਕੇ ਵਿੱਚ ਭੁਨ ਕੇ, ਉਸਦਾ ਲੇਪ ਜ਼ਖ਼ਮ 'ਤੇ ਲਗਾਉਣ ਨਾਲ, ਜ਼ਖ਼ਮ ਤੁਰੰਤ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤ੍ਰਿਫਲਾ, ਨਿੰਬਾ, ਭੂਨਿੰਬਾ, ਕਰੰਜਾ, ਖਦੀਰਾ ਆਦਿ ਦਾ ਲੇਪ ਅਤੇ ਕਢਾ, ਘੀ ਵਿੱਚ ਪਕਾ ਕੇ, ਉਪਦਮਸ਼ਾ ਲਈ ਬਹੁਤ ਉੱਤਮ ਹੈ। ਜੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਹੱਡੀ ਟੁੱਟ ਜਾਣ ਦੀ ਪਛਾਣ ਹੋਵੇ, ਪਹਿਲਾਂ ਠੰਡਾ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਧੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਪਕਾਇਆ ਹੋਇਆ ਲੇਪ ਲਗਾ ਕੇ ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਸ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਟੁੱਟੀ ਹੋਈ ਹੱਡੀ ਵਾਲੇ ਮਰੀਜ਼ ਨੂੰ ਕਾਲਾ ਚਣਾ, ਮਾਸ, ਘੀ, ਦੁੱਧ, ਸੂਪ ਅਤੇ ਜੌ ਵਾਲਾ ਪਾਣੀ ਪੀਣ ਲਈ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਹੱਡੀਆਂ ਦੇ ਟੁੱਟਣ, ਖਿਸਕਣ ਜਾਂ ਡਿੱਗਣ 'ਤੇ ਲਸਣ, ਸ਼ਹਿਦ, ਘੀ ਅਤੇ ਚੀਨੀ ਦਾ ਲੇਪ ਖਾਣ ਨਾਲ, ਹੱਡੀਆਂ ਦੀ ਮਿਲਾਪ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਅਸ਼ਵਥ, ਤ੍ਰਿਫਲਾ, ਵਿਯੋਸ਼ਾ, ਵਰਭੀ, ਗੁਗਗਲੁ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਨਾਲ ਬਣੀ ਦਵਾਈ ਹੱਡੀਆਂ ਦੇ ਜੋੜਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਜੋੜਦੀ ਹੈ। ਕੁਸ਼ਠ (ਕੁਸ਼ਠ ਰੋਗ) ਦੇ ਸਾਰੇ ਰੂਪਾਂ ਲਈ ਵੰਮੀ, ਵਿਰਚਨ ਅਤੇ ਰਕਤ-ਮੋਚਨ ਦੀ ਵਿਧੀ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਵਚਾ, ਵਾਸਾ, ਪਟੋਲਾ, ਨਿੰਬਾ, ਕਲਿਨੀ ਅਤੇ ਛਾਲ ਦੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਵਰਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਤ੍ਰਿਵ੍ਰਿਤ, ਕਰਣਫਲਾ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਕਟੁ ਨਾਲ ਬਣੀ ਕਢਾ, ਸ਼ਹਿਦ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਵਾਤ ਅਤੇ ਹ੍ਰਦਯ ਰੋਗ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਰਚਨ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮਨਹਸ਼ਿਲਾ ਅਤੇ ਕਾਲੀ ਮਿਰਚ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਤੇਲ ਕੁਸ਼ਠ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਉਕਤ ਲੇਪ ਸਾਰੇ ਕੁਸ਼ਠ ਰੋਗਾਂ ਲਈ ਲਾਭਕਾਰੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸ਼ਿਵਾ, ਪੰਚਗੁੜਾ ਅਤੇ ਚਾਵਲ ਦਾ ਮਿਲਾਪ। ਕਰੰਜਾ ਅਤੇ ਇਡਗਜਾ ਦਾ ਲੇਪ ਗਉ ਮੂਤਰ ਨਾਲ ਲਗਾ ਕੇ, ਕੁਸ਼ਠ ਦੂਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਕਰਵੀਰਾ ਨਾਲ ਮਸਾਜ਼ ਅਤੇ ਤੇਲ ਲਗਾ ਕੇ ਵੀ ਕੁਸ਼ਠ ਦੂਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹਲਦੀ, ਮਲਯਾ, ਰਾਸਨਾ, ਗੁਡੂਚੀ, ਇਡਗਜਾ, ਆਰਗਵਧਾ, ਕਰੰਜਾ—ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਲੇਪ ਕੁਸ਼ਠ ਲਈ ਬਹੁਤ ਉੱਤਮ ਹੈ। ਮਨਹਸ਼ਿਲਾ, ਵਿਡੰਗਾ, ਵਾਗਜੀ, ਰਾਈ, ਕਰੰਜਾ ਅਤੇ ਮੂਤਰ ਨਾਲ ਪੀਸ ਕੇ ਬਣੀ ਲੇਪ, ਕੁਸ਼ਠ ਨੂੰ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਵਿਡੰਗਾ, ਇਡਵਚਾ, ਕੁਸ਼ਠ, ਨਿਸ਼ਾ, ਸਿੰਧੂਤਥਾ, ਰਾਈ, ਖੱਟੇ ਮੂਤਰ ਨਾਲ ਪੀਸ ਕੇ ਬਣੀ ਲੇਪ, ਰਿੰਗਵਰਮ ਅਤੇ ਕੁਸ਼ਠ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਪੁੰਨਾਟਾ ਦੇ ਬੀਜ, ਸੁਬੀਜ, ਧਾਤਰੀ, ਸਰਜਾ ਰੇਜ਼ਿਨ, ਸਨੁਹੀ ਅਤੇ ਸੌਵੀਰਾ ਨੂੰ ਪੀਸ ਕੇ ਬਣੀ ਚੂਰਨ ਰਿੰਗਵਰਮ ਲਈ ਉੱਤਮ ਹੈ। ਆਰਗਵਧਾ ਦੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ ਛਾਛ ਨਾਲ ਪੀਸ ਕੇ, ਰਿੰਗਵਰਮ, ਖੁਜਲੀ, ਕੁਸ਼ਠ ਅਤੇ ਸਿਧਮਾ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਵਾਗਜੀ ਨੂੰ ਗਰਮ ਕਰਕੇ ਪੀਣਾ, ਦੁੱਧ, ਤਿਲ ਦਾ ਤੇਲ, ਤ੍ਰਿਫਲਾ, ਸ਼ਹਿਦ, ਵਿਯੋਸ਼ਾ, ਭਲਾਤਕ, ਚੀਨੀ—ਇਹ ਸੱਤ ਚੀਜ਼ਾਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹਨ, ਬੁੱਧੀ ਵਧਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਕੁਸ਼ਠ ਦੂਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇੱਛਾ ਵਧਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਵਿਡੰਗਾ, ਤ੍ਰਿਫਲਾ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਚੂਰਨ, ਸ਼ਹਿਦ ਨਾਲ ਲੈਣ ਨਾਲ, ਕੁਸ਼ਠ, ਕੀੜੇ, ਮੂਤਰ ਰੋਗ, ਜ਼ਖ਼ਮ ਅਤੇ ਭਗੰਦਰ ਦੂਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਅਭਯਾਰਿਸ਼ਟ, ਅਰਿਸ਼ਟ, ਆਮਲਕਾ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਾ ਜੋ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਕੁਸ਼ਠ ਅਤੇ ਚਮੜੀ ਰੋਗਾਂ 'ਤੇ ਜ਼ਰੂਰ ਜਿੱਤ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਖਦੀਰਾ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਨੂੰ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਛੇਦ ਵਾਲੇ ਮਟਕੇ ਵਿੱਚ ਜਲਾ ਕੇ, ਉਸਦਾ ਰਸ ਧਾਤਰੀ ਦੇ ਰਸ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਦ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਕੁਸ਼ਠ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰਸਾਇਣ ਵਾਂਗ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਧਾਤਰੀ ਅਤੇ ਖਦੀਰਾ ਦੀ ਕਢਾ, ਵਾਗਜੀ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਪੀਣ ਨਾਲ, ਸ਼ੰਖ ਜਾਂ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਾਂਗ ਸਫੈਦ ਸ਼vitra ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਭਲਾਤਕ ਦੇ ਤੇਲ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ ਪੀਣ ਨਾਲ, ਵਿਅਕਤੀ ਰੋਗਾਂ 'ਤੇ ਜਿੱਤ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਖਦੀਰਾ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪੀਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਵਰਤਣ ਨਾਲ ਕੁਸ਼ਠ ਦੂਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸੋਮ-ਰਾਜੀ ਦਾ ਫਲ, ਮਲਪੂਕ ਦੀ ਕਢਾ ਨਾਲ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਣਾਇਆ, ਇੱਕ ਕਰਸ਼ਾ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਨੂੰ ਨਮਕ ਨਾਲ ਖਾ ਕੇ, ਅਕਸ਼ਾ ਅਤੇ ਫਲਗੂ ਨਾਲ ਘੀ ਪੀਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਅਪਰਾਜਿਤਾ ਦੀ ਲੇਪ ਲਗਾ ਕੇ, ਲਾਈਲਾਜ਼ ਸ਼vitra ਨਸ਼ਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਵਾਸਾ, ਸ਼ੁੱਧ ਤ੍ਰਿਫਲਾ, ਪਟੋਲਾ ਅਤੇ ਕਰੰਜਾ ਵੀ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਨਿੰਬਾ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਵੇਤਰਾ ਨੂੰ ਕਢਾ ਅਤੇ ਲੇਪ ਵਜੋਂ ਖਾ ਕੇ, ਸਰੀਰ ਹੀਰੇ ਵਾਂਗ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕੁਸ਼ਠ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਅਕਤੀ ਸੌ ਸਾਲ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ। ਦੁਰਵਾ ਘਾਸ ਦਾ ਰਸ, ਤੇਲ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਪਕਾ ਕੇ, ਚਮੜੀ 'ਤੇ ਲਗਾ ਕੇ, ਐਕਜੀਮਾ ਅਤੇ ਖੁਜਲੀ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਛਾਲ, ਅਰਕ, ਕੁਸ਼ਠ, ਨਮਕ, ਮੂਤਰ, ਗੰਭਾਰੀ ਅਤੇ ਚਿਤ੍ਰਕਾ—ਇਹਨਾਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਤੇਲ ਚਮੜੀ ਰੋਗ ਅਤੇ ਜ਼ਖ਼ਮ ਲਈ ਲਾਭਕਾਰੀ ਹੈ। ਅਮਲਾ ਫਲ, ਨਿੰਬਾ ਫਲ, ਚਿਤ੍ਰਕਾ, ਗਉ ਮੂਤਰ, ਵਾਸਾ, ਅਮ੍ਰਿਤਾ, ਪਰਪਟਿਕਾ, ਨਿੰਬਾ, ਭੂਨਿੰਬਾ, ਕਲਕ, ਤ੍ਰਿਫਲਾ, ਕੁਲਥਾ—ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਕਢਾ, ਸ਼ਹਿਦ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਅਮਲਤਾ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਫਲਤ੍ਰਿਕਾ, ਪਟੋਲਾ, ਕੜੇ ਪੌਦੇ ਅਤੇ ਚੀਨੀ ਦੀ ਕਢਾ, ਯਸ਼ਟਿਮਧੂ ਨਾਲ ਪੀਣ ਨਾਲ, ਜ਼ੋਰ ਦੀ ਬੁਖਾਰ, ਉਲਟੀ ਅਤੇ ਅਮਲਤਾ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਵਾਸਾ ਘੀ, ਕੜਾ ਘੀ, ਪਿਪਲੀ ਘੀ, ਗੁੜ ਅਤੇ ਕੁਸ਼ਮਾਂਡਾ, ਅਮਲਤਾ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਿਪਲੀ ਨੂੰ ਸ਼ਹਿਦ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਅਮਲਤਾ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਪਿਪਲੀ, ਗੁੜ ਅਤੇ ਪਾਣੀ, ਕਫ, ਕਮਜ਼ੋਰ ਹਾਜਮਾ ਲਈ ਲਾਭਕਾਰੀ ਹਨ। ਅਜਾਜੀ ਅਤੇ ਧਨਿਆ ਪੀਸ ਕੇ, ਘੀ ਵਿੱਚ ਪਕਾ ਕੇ, ਕਫ, ਪਿੱਤ, ਰਸ ਅਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹਾਜਮੇ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪਿਪਲੀ, ਅਮ੍ਰਿਤਾ, ਭੂਨਿੰਬਾ, ਵਾਸਾ, ਅਰਿਸ਼ਟ, ਪਰਪਟਾ, ਅਤੇ ਖਦੀਰਾ ਅਰਿਸ਼ਟ ਦੀ ਕਢਾ, ਚਮੜੀ ਦੇ ਉਪਦਰਵ, ਦਰਦ ਅਤੇ ਬੁਖਾਰ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਘੀ, ਤ੍ਰਿਫਲਾ ਦੇ ਰਸ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਵ੍ਰਿਤ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਵਿਰਚਨ ਲਈ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਵਾਤ-ਰੋਗ ਅਤੇ ਬੁਖਾਰ ਸਾਂਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਖਦੀਰਾ, ਤ੍ਰਿਫਲਾ ਅਰਿਸ਼ਟ, ਪਟੋਲਾ, ਅਮ੍ਰਿਤਾ ਅਤੇ ਵਾਸਾ ਦੀ ਕਢਾ, ਅਸ਼ਟਕਾ ਨਾਂ ਨਾਲ, ਚਮੜੀ ਦੇ ਰੋਗਾਂ, ਖੁਜਲੀ ਅਤੇ ਛੋਟੀ-ਮੋਟੀ ਬੁਖਾਰ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਕਢਾ ਕੁਸ਼ਠ, ਵਾਤ-ਰੋਗ, ਉਪਦਰਵ, ਖੁਜਲੀ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਲਸਣ ਦੀ ਚੂਰਨ ਮਲ ਕੇ, ਮੱਛਰ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਚਮੜੀ ਦੇ ਟੈਗ, ਮਸਿਆਂ, ਮੱਛਰ, ਦਾਗ ਅਤੇ ਕਾਲੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਚਾਕੂ ਨਾਲ ਕੱਟ ਕੇ, ਕਲਕ ਅਤੇ ਅੱਗ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾੜ ਦੇਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਪਟੋਲਾ ਅਤੇ ਨੀਲੀ ਦੀ ਲੇਪ ਗਧਿਆਂ ਦੇ ਗਲ-ਗੰਢ ਉਤਾਰਨ ਲਈ ਲਗਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਗੁੰਜਾ ਫਲ ਅਤੇ ਭ੍ਰਿੰਗਰਾਜ ਦੇ ਰਸ ਨਾਲ ਸਿਰ ਉਬਾਲਣ ਨਾਲ, ਗੰਭੀਰ ਗਲੇ, ਚਮੜੀ ਅਤੇ ਵਾਤ-ਰੋਗ ਨਸ਼ਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਅਰਕ, ਹੱਡੀ ਦਾ ਮਾਰੋ, ਤ੍ਰਿਫਲਾ, ਨਾਲੀਚਾ ਅਤੇ ਭ੍ਰਿੰਗਰਾਜ, ਲੋਹਾ ਚੂਰਨ ਅਤੇ ਖੱਟੀ ਮਾਡੀ ਨਾਲ ਪਕਾ ਕੇ, ਕਾਲੇ ਵਾਲ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਯੁਰਵੇਦ ਦੀਆਂ ਉਪਚਾਰ-ਵਿਧੀਆਂ ਦੁਆਰਾ, ਰੋਗਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਸਰੀਰ ਤੇ ਮਨ ਨਿਰੋਗ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਹੇਮ-ਵਰਗਾ, ਚਿਰ-ਕਾਲਕ ਅਤੇ ਆਨੰਦਮਈ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।